IKIBIRIRAHO , Umwongereza wanduye Ebola muri RD Congo agiye gusubizwa mu Bwongereza

Umuvugizi wa leta y'Ubwongereza avuga ko ibyago iyo virusi yica iteje ku bandi baturage b'icyo gihugu bikiri ku kigero cyo hasi.

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Didier Bikorimana na Gildas Yihundimpundu

  1. Tanzania: Sentare nkuru yakuyeho igihano co gukubita abanyeshure mu mashure

    Abanyeshure bo mw’ishure ry’intango bari mu kirasi, bariko bariga, i Zanzibar, muri Tanzaniya, kw’igenekerezo rya 2 Ruheshi (6) 2025. (Ifoto mbarankuru)
    Insiguro y'isanamu, Abanyeshure bo mw’ishure ry’intango bari mu kirasi, i Zanzibar (ifoto mbarankuru yo mu 2025)

    Sentare nkuru muri Tanzania yatangaje ko amategeko yahora yemerera umwigisha guhana abanyeshure mu kubakubita inkoni ateye kubiri n’ibwirizwa nshingiro ry’ico gihugu, kandi ko ahonyanga uburenganzira bwa muntu cane cane ubujanye no kwubahiriza ubuzima hamwe no kudahohotera.

    Mu ngingo yafashwe kw’igenekerezo rya 3 Munyonyo (11) 2026 biciye ku rwego rwayo ruri i Dodoma, iyo sentare yafuse ingingo ya 2, iya 3 n’iya 6 zo mw’itegeko (ryo mu 2002) rigenga indero mu mashure, zerekeye ibihano vyo gukubita.

    Abacamanza bagize umwihwezo, basanze izo ngingo ziteye kubiri n’ingingo ya 12 (agace ka 2), hamwe n’ingingo ya 13 (agace ka 6), z’ibwirizwa shingiro rya Tanzania. Izo ngingo zishingira ku kwubahiriza agateka n’icubahiro c’umuntu, zikongera zikabuza ibikorwa canke ibihano bunyamaswa, vy’akagaye canke bitesha umuntu agaciro.

    Iyo ngingo yafashwe inyuma y’ikirego catanzwe mu mwaka wa 2025 n’uwitwa Samweli Maduhu Mangu, aho yitwarira ubushikiranganji bw’indero, afashijwe na LHRC, ishirahamwe ryunganira abanyagihugu mu vy’amategeko no kurwanira agateka ka zina muntu.

    Urwo rubanza rwari rwashingishijwe mu ntumbero yo gufasha umuvyeyi wa Mhoja Maduhu, umunyeshure wo mu mwaka wa kabiri w’amashure yisumbuye, yapfuye bitewe n’ibivugwa ko yoba yarakubiswe cane kw’ishure. Urupfu rwiwe rwatumye abantu basubira gusaba ko ibihano vyo gukubita bifutwa mu mashure.

    Mhoja yapfuye kw’igenekerezo rya 26 Ruhuhuma(2) 2025, kw’ishure ryisumbuye rya Mwasamba, mu karere ka Busega, mu ntara ya Simiyu. Amakuru BBC ifise avuga ko umwigisha yamukubise kubera atari yarangije igikorwa co mu mirwi mu cigwa c’indondabihugu.

    Ayo makuru nyene ashimangira ko uwo munyeshure yoba yakubiswe ku bihimba bitandukanye vy’umubiri, harimwo no mu mutwe, igihe yariko aragerageza kwikingira.

    Izindi nkuru wosoma:

  2. Trump yaba afite impungenge zo kongera kweguzwa?

    Perezida w’Amerika Donald Trump araramye yambaye ingofero y’umweru areba icyuma kirimo kuzamurwa aharimo kubakwa icyumba kinini cyane cy’ibirori n’iminsi mikuru cyo mu nyubako y’ibiro bye bya White House, mu gikorwa cyabereye i Washington DC, muri Amerika, ku itariki ya 4 Ugushyingo (11) mu mwaka wa 2026.
    Insiguro y'isanamu, Trump yasubije ibibazo by'abanyamakuru ubwo yari ari aharimo kubakwa icyumba kinini cyane cy'ibirori mu nyubako y'ibiro bye

    Perezida w’Amerika Donald Trump yavuze ko nta mpungenge afite ko ashobora kongera kweguzwa.

    Yabivuze ku wa gatatu, ubwo yavugaga bwa mbere mu ruhame nyuma yuko ishyaka rye ry’abarepubulikani ritsinzwe cyane mu matora yo hagati muri manda yabaye ku wa kabiri.

    Umunyamakuru yabajije Trump niba afite impungenge zo kuba ashobora kongera kweguzwa kuri ubu ubwo abademokarate bongeye kugenzura imitwe yombi – abadepite n’abasenateri – y’inteko ishingamategeko y’Amerika.

    Yagize ati: “Habe na gato.”

    Yavuze ko uko kweguzwa “kwasenya” ishyaka ry’abademokarate ndetse ko kwaba ari “ukweguzwa nta mpamvu”.

    Yagize ati: “Igihugu cyacu ubu kimeze neza [cyateye imbere] cyane kurusha mu kindi gihe icyo ari cyo cyose cyabayeho mu mateka yacyo.”

    Kugira ngo bisobanuke neza: Kuri manda ye ya mbere, Trump yegujwe inshuro ebyiri n’inteko ishingamategeko umutwe w’abadepite, ariko kuri izo nshuro zombi agirwa umwere na sena.

    Trump yahise asubira ku byo kuvuga ku cyumba kinini cyane cy’ibirori n’iminsi mikuru kirimo kubakwa mu nyubako y’ibiro bye bya White House, aho hantu kirimo kubakwa hakaba ari na ho yavugiye iryo jambo.

    Ati: “Murebe [ukuntu] inkingi irimo kuzamuka.”

    “Mutekereze rero noneho amatara y’imitako azaba atendera ku gisenge, mutekereze amakaro [yo mu mabuye] ya ‘marble’ azaba ashashe hasi.”

    Izindi nkuru wasoma:

  3. Amerika: Ivyavuye mu matora yo hagati mu kiringo ni 'intsinzi' ku banya Canada bizigiye agahengwe ku matagisi

    Ibiro vy’Umushikiranganji wa mbere n’Inama y’Abajenama b’Umwami i Ottawa, muri Canada.

    Ivyavuye mu matora yo hagati y’ikiringo aherutse kuba muri Reta Zunze Ubumwe za Amerika, ni vyo abanya Canada batari bake bari bipfuza – intsinzi ikomeye y’aba Démocrates isigura ko igice c’abatora badashigikiye ingingo za Perezida Donald Trump zo gushiraho amatagisi ku bidandazwa biva mu bihugu bisanzwe bifitaniye na Amerika imigenderanire ya hafi y’ubudandaji.

    Doug Ford, arongoye intara ya Ontario muri Canada, yagize ati: “Vyaranezereje cane.” Yongeyeko ko ari “intsinzi kuri Canada”.

    N’ubwo ivyavuye muri ayo matora yo ku wa kabiri bititezwe ko bizotuma Canada ikurirwako amatagisi ku bidandazwa mu gihe ca vuba, hari icizere ko ihinduka ry'umugambwe ufise ububasha muri politike ya Amerika rishobora gutuma haboneka ibikenewe bishobora gutuma Ottawa ironka amasezerano ayifitiye akamaro kanini, muri iki gihe ibiganiro ku vy'ubudandaji bikaba vyasubiye gutangura.

    Abategetsi b'aba Démocrates nka Hakeem Jeffries na Chuck Schumer, ubu bongeye kuronka ububasha bwinshi. Bompi mu mezi aheze bari basavye ko amatagisi ya Amerika yashizwe ku bidandazwa biva muri Canada agabanywa.

    Ariko rero, n’ubwo aba Démocrates ari bo bagenzura Inama nshingamateka na nkenguzamateka za Amerika, birashobora kutagira ico bihinduye kinini kuri ayo matagisi. Ingingo Perezida Trump yafashe zerekeye kuduza amatagisi ku vyinjira muri Amerika, ahanini yazifashe biciye mu mategeko ashirwaho na Perezida ubwiwe, atarinze kubanza kwemezwa n’inama nshingamateka na nkenguzamateka.

    Izindi nkuru wosoma:

  4. Trump avuga ko 'ahanini ni ukuri' ko intambara yo muri Iran ari yo yatumye abarepubulikani batsindwa mu matora

    Perezida w'Amerika Donald Trump arimo kuvugira mu ndangururamajwi. Atunze urutoki imbere. Yambaye ikositimu y'umukara n'ishati y'umweru.

    Perezida w’Amerika Donald Trump yavuze ko “ahanini ni ukuri” ko intambara Amerika yatangije kuri Iran muri uyu mwaka ari yo nyirabayazana yo gutsindwa kw’abarepubulikani mu matora yo hagati muri manda yabaye ku wa kabiri.

    Trump yabivuze ku wa gatatu nyuma yuko Visi Perezida w’Amerika JD Vance asohoye itangazo rirerire ku mbuga nkoranyambaga avuga ko intambara yo muri Iran ari yo yatumye ishyaka ry’abarepubulikani ritsindwa cyane muri ayo matora, bigatuma imitwe yombi – abadepite n'abasenateri – y’inteko ishingamategeko ubu igiye kugenzurwa n’abademokarate.

    Ni ryo jambo rya mbere Trump yari avuze mu ruhame kuva ishyaka ry’abarepubulikani ritsinzwe muri ayo matora.

    Iryo jambo yarivugiye aharimo kubakwa icyumba kinini cyane cy’ibirori n’iminsi mikuru cyo mu nyubako y’ibiro bye bya White House. Icyo cyumba ni kimwe mu bintu arimo kwibandaho cyane kuri iyi manda ye ya kabiri. Nta byinshi yavuze kuri politike.

    Nubwo nta byinshi yavuze ku byavuye mu matora, nyuma y’ijambo rye yemeye kubazwa ibibazo bicye n’abanyamakuru kuri iyo ngingo.

    Trump yabajijwe kuri iryo tangazo rya Visi Perezida w’Amerika.

    Trump yagize ati: “Ahanini ni ukuri.”

    “Byatumye igiciro cya gaze [gasoline] kizamuka gacye, by’igihe gito.”

    Ariko yavuze ko ku bijyanye n’iyo ntambara n’ubundi yakongera akabikora nk’uko. Yongeyeho ko ibiciro bya gaze ari byo byababaje abatora, ko atari intambara yo ubwayo.

    Kuri Minisitiri w’ingabo Pete Hegseth, Trump yavuze ko atarimo gutekereza ku kumwirukana, avuga ko yakoze “akazi keza cyane”.

    Ku bijyanye n’abademokarate, Perezida w’Amerika yavuze ko yiteguye gukorana na bo, igihe cyose bazaba “badasenya”. Yavuze ko agifite ububasha bwo kuburizamo amategeko yabo mu nteko ishingamategeko.

    Izindi nkuru wasoma:

  5. Umwongereza wanduye Ebola muri RD Congo agiye gusubizwa mu Bwongereza

    Abaganga barimo gutambuka mu ihema muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo.
    Insiguro y'isanamu, DRC yibasiwe n'icyorezo cya Ebola cya mbere kimaze kwica abantu benshi mu mateka y'icyo gihugu

    Umwongereza w’umugabo wanduye Ebola muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC) azasubizwa mu Bwongereza.

    Ni we Mwongereza wa mbere wemejwe ko yanduye Ebola muri iki cyorezo cya vuba aha cyatewe n’ubwoko bw’iyo virusi budakunze kuboneka ariko bwica bwa Bundibugyo bwagaragaye muri DRC, bumaze kwica abantu barenga 5,000.

    Ntibisobanutse igihe urugendo rw’indege rw’uwo mugabo ruzabera.

    Mbere, umuvugizi wa leta y’Ubwongereza yavuze ko hari “uburyo buhamye bwo guhangana n’ibintu nk’ibi” ndetse ko ibyago ashobora guteza ku bandi baturage b’icyo gihugu bikiri ku kigero cyo hasi.

    Mu gusubiramo ibiri mu nyandiko y’imbere aho akora BBC News yo itabonye, ibiro ntaramakuru Reuters byatangaje ko uwo mugabo wanduye Ebola ari umukozi wo mu rwego rw’ubuvuzi.

    Abantu bajyana Ebola mu Bwongereza barayanduriye ahandi ni ibintu bibaho gacye cyane mu Bwongereza ndetse nta mpfu byigeze biteza.

    Mu mateka y’Ubwongereza, abantu bane ni bo bemejwe ko banduye iyo virusi. Umwe, wayanduye mu 1976, byari bivuye ku byabereye muri laboratwari, ndetse n’abandi bakozi batatu bo mu rwego rw’ubuvuzi bari bari mu bikorwa byo guhangana n’icyorezo cya Ebola muri Afurika y’uburengerazuba hagati y’umwaka wa 2014 n’uwa 2015.

    Abantu barenga 10,000 bemejwe ko banduye Ebola muri iki cyorezo gishya – cyadutse ku nshuro ya 17 – mu burasirazuba bwa DRC kuva gitangajwe muri Gicurasi (5) uyu mwaka. Ni cyo cya kabiri kimaze kwica abantu benshi cyane, nyuma y’icyo cyo muri Afurika y’uburengerazuba.

    Ubu cyabaye icya mbere kimaze kwica abantu benshi mu mateka ya DRC, aho kugeza mu mpera y’ukwezi gushize cyari kiri ku gipimo cyo kwica kiri ku kigero cya 48.6%.

    Izindi nkuru wasoma:

  6. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.