Rossiya armiyasiga jalb qilingan qozog‘istonliklar qaytarildi. O‘zbekistonliklar-chi?
Surat manbasi, Ijtimoiy tarmoq
Qozog‘iston jamoatchiligining bosimi ortidan Rossiya armiyasi safida Ukrainaga qarshi jang qilishga majburlanganini aytgan 13 nafar fuqaro jangovar hududdan olib chiqildi.
Rossiya armiyasiga Markaziy Osiyo mamlakatlari fuqarolarining turli yo‘llar bilan jalb qilinishi haqidagi xabarlar esa O‘zbekistonda ham jiddiy savollarni keltirib chiqarmoqda.
Qozog‘iston hukumati Rossiya armiyasi safida jang qilishga aldanib jalb etilganini aytgan 13 nafar fuqarosini Ukrainadagi jangovar hududdan qaytarishga muvaffaq bo‘ldi, deb yozadi BBC Monitoring.
Qozog‘iston ommaviy axborot vositalari 21 oktyabrda xabar berishicha, ularning ayrimlari allaqachon vatanga qaytarilgan.
Ertenmedia Telegram kanali buni murakkab va misli ko‘rilmagan diplomatik harakatlar natijasi deb baholadi.
Hukumatning aralashuviga ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan video murojaatlar va jamoatchilikning keskin noroziligi sabab bo‘ldi. Rossiyaga ishlash uchun borganini aytgan yigitlar harbiy shartnomalarni aldash yo‘li bilan imzolatishganini bildirib, yordam so‘rashgan.
"Biz Qozog‘istonning barcha xalqidan yordam so‘raymiz", dedi ulardan biri video murojaatida. "Birovning yerida jang qilgandan ko‘ra, o‘z yerimizda o‘lganimiz afzal", deya qo‘shimcha qildi u.
7 oktyabrda ularning qarindoshlari Ostonada namoyish o‘tkazdi. Ijtimoiy tarmoqlarda katta auditoriyaga ega huquqshunos Meyrman Shekeev ham bu ishga aralashdi. Uning aytishicha, Rossiya tomonida jang qilishga majburan yuborilgan kamida 21 nafar qozog‘istonlik haqida ma’lumot bor, ammo ularning soni bundan ko‘p bo‘lishi mumkin.
Bu voqea jamoatchilik bosimi hukumatning harakatlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini namoyon qildi. Shu bilan birga, Rossiya armiyasiga jalb qilingan boshqa Markaziy Osiyo fuqarolarini qaytarish masalasi ochiq qolmoqda.
Rossiya Markaziy Osiyodan odamlarni qanday jalb qilmoqda?
Ayni maqolada Google YouTube tomonidan taqdim qilingan kontent mavjud. Biz bu kontent yuklanmasidan avval sizning roziligingizni so‘raymiz, chunki ular kuki va boshqa texnologiyalardan foydalangan bo‘lishi mumkin. Siz Google YouTube havolasida kukilarga doir va shaxsiy ma’lumotlarga oid qoidalar haqida avval o‘qib, keyin qabul qilishga rozi bo‘lishingiz mumkin. Ko‘rish uchun “qabul qilish va davom etish”ni tanlang.
Oxiri YouTube post
BBC News O‘zbek kontenti endi Sizning WhatsApp da
A’zo bo‘lish uchun bu erga bosing
End of podcast promotion
Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushi boshlanganidan beri mustaqil ommaviy axborot vositalari va huquq himoyachilari Markaziy Osiyodan kelgan mehnat muhojirlari hamda qamoqxonalardagi mahbuslarni Rossiya armiyasiga jalb qilish holatlari haqida xabar berib keladi.
Ularning ayrimlari katta pul, Rossiya fuqaroligini olish yoki yaxshi haq to‘lanadigan ish va’dalariga ishonganini aytgan. Boshqalar esa tahdid, bosim va majburlash orqali harbiy shartnomalarni imzolashga undashganini bildirgan.
Rossiya armiyasiga jalb qilingan Markaziy Osiyo fuqarolari va ular orasida halok bo‘lganlar soni haqida rasmiy va to‘liq ma’lumot yo‘q.
Ukraina tomoni qo‘llab-quvvatlaydigan "Xochu jitь" ("Yashashni istayman") loyihasi ma’lumotlariga tayangan Exclusive.kz nashrining 21 oktyabrdagi xabariga ko‘ra, 2022 yildan beri 151 mamlakatdan kamida 45 959 kishi Rossiya armiyasi bilan shartnoma imzolagan. Ularning 20 437 nafari Markaziy Osiyo davlatlari fuqarolari bo‘lgan.
Loyiha keltirgan raqamlarga ko‘ra, ular orasida:
- 8207 nafar o‘zbekistonlik;
- 5308 nafar tojikistonlik;
- 3819 nafar qozog‘istonlik;
- 2219 nafar qirg‘izistonlik;
- 884 nafar turkmanistonlik bor.
Bu raqamlar Rossiya armiyasi bilan shartnoma imzolagan deb ko‘rsatilgan shaxslarga taalluqli. Ularning barchasi hozir frontda yoki asirlikda ekanini anglatmaydi.
Exclusive.kz ma’lumotlariga ko‘ra, 2025 yilda Rossiya armiyasiga jalb qilingan Markaziy Osiyo fuqarolari soni 8497 nafarni tashkil etgan. 2026 yilning dastlabki to‘qqiz oyida esa bu ko‘rsatkich 6043 nafar bo‘lgan.
Nashr Rossiya tomonidan jalb qilish usullari ham o‘zgarayotganini yozadi. Urushning dastlabki davrida yuqori maosh va to‘lovlar va’da qilingan bo‘lsa, keyinchalik soxta ish e’lonlari, muhojirlarga bosim o‘tkazish, kaltaklash va qamoq bilan qo‘rqitish kabi usullar haqida xabarlar paydo bo‘lgan.
Ayni paytda, Rossiya armiyasiga yollanganlarning hammasi majburlangan deb bo‘lmaydi. Exclusive.kz ma’lumotlarida Markaziy Osiyodan borganlarning taxminan yarmi pul yoki Rossiya fuqaroligini olish umidida ixtiyoriy ravishda shartnoma imzolagan bo‘lishi mumkinligi aytilgan.
Rossiya rasmiylari mehnat muhojirlari va xorijliklarni armiyaga majburan jalb qilish haqidagi iddaolarni muntazam rad etib keladi.
O‘zbekistonliklar ham yordam so‘ramoqda
Rossiya armiyasi safida jang qilishga jalb etilgan o‘zbekistonliklar haqida ham bir necha bor xabarlar tarqalgan. Ayrimlari Ukrainada asir tushganidan keyin O‘zbekiston rahbariyatiga murojaat qilib, vatanga qaytarishda yordam so‘ragan.
2025 yil may oyida Ukrainadagi "Xochu jit" loyihasi olti nafar o‘zbekistonlikning O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyevga qilgan video murojaatlarini e’lon qildi. Ular Rossiya tomonida jang qilgan va Ukraina asirligida ekani aytilgan erkaklar bo‘lib, oilalari bag‘riga qaytishga yordam berishni so‘rashgan.
Bu murojaatlar o‘zbekistonliklarning xorijdagi harbiy xizmatga qanday jalb etilayotgani va asirlikda qolgan fuqarolarni qaytarish masalasiga e’tibor qaratdi.
2025 yil oktyabrida esa 23 yoshli Akbar Qurbonovning ishi jamoatchilikka ma’lum bo‘ldi. U Rossiyaga ishlash uchun borganini, keyin aldanib Rossiya armiyasiga jalb etilganini aytgan. Ukrainada bo‘lgan paytida u O‘zbekiston hukumatidan yordam so‘ragan.
Uning onasi Ro‘zigul Boboeva ham o‘g‘lini qaytarish uchun O‘zbekistondagi davlat idoralariga murojaat qilganini bildirgan. U Tashqi ishlar vazirligiga qilgan murojaatlaridan amaliy yordam ololmaganidan shikoyat qilgan.
O‘zbekistonliklar ishtirok etgan urushning og‘ir oqibatlari haqida boshqa hikoyalar ham bor. 2026 yil 7 oktyabrda BBC o‘zbek xizmati Rossiyadagi qamoq jazosini o‘tayotgan paytida harbiy xizmatga majburan jalb qilinganini aytgan 38 yoshli o‘zbekistonlik haqida material e’lon qildi.
Uning aytishicha, u bilan birga urushga yuborilgan 64 nafar o‘zbekistonlikdan faqat uch nafari qochib, tirik qolgan.
Bu kabi hikoyalar Rossiya armiyasiga jalb qilingan o‘zbekistonliklar taqdiri, ularning oilalari yordam olish imkoniyati va davlat idoralarining javobgarligi haqida savollarni o‘rtaga qo‘yadi.
Qozog‘istondagi bosim va O‘zbekistonning choralari
Qozog‘istondagi voqea jamoatchilik bosimi va qarindoshlarning faolligi davlat idoralarini harakatga keltirishi mumkinligini ko‘rsatdi. Biroq Rossiya armiyasiga jalb qilingan fuqarolarni qaytarish masalasi barcha davlatlar uchun bir xil hal etilgan emas.
O‘zbekistonda ham bu muammo bo‘yicha rasmiy ogohlantirishlar berilgan. 2025 yil may oyida Migratsiya agentligi Rossiyada yuqori maoshli ish va ro‘yxatdan o‘tkazishni va’da qiluvchi ayrim e’lonlar odamlarni noqonuniy harbiy faoliyatga jalb qilishga qaratilgan bo‘lishi mumkinligidan ogohlantirgan. Agentlik fuqarolarni shubhali takliflar haqida tegishli idoralarga xabar berishga chaqirgan.
End of Ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarimiz:
O‘zbekistonda xorijiy davlatning harbiy harakatlarida yollanma sifatida qatnashish uchun javobgarlik ham mavjud. 2025 yil 18 noyabrda e’lon qilingan ma’lumotga ko‘ra, O‘zbekistonda 2022 yildan beri xorijdagi harbiy harakatlarda qatnashish bilan bog‘liq 338 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.
Shu bilan birga, Rossiya armiyasiga jalb qilingani yoki Ukrainada asir tushgani aytilgan har bir fuqaroning ishi alohida ko‘rib chiqilishi kerakligi aytiladi.
Qozog‘istonda fuqarolarning oilalari va jamoatchilik bosimi davlat idoralarini faol harakat qilishga undayotgan bo‘lsa, O‘zbekistonda bunday holatlarda qanday diplomatik va huquqiy mexanizmlar qo‘llanishi mumkinligi ochiqligicha qolmoqda.
Hozircha ochiq manbalarda O‘zbekiston hukumatiga bunday mazmunda kelib tushgan barcha murojaatlar, ular bo‘yicha ko‘rilgan choralar va qaytarilgan fuqarolarning umumiy sonini ko‘rsatuvchi to‘liq ma’lumot yo‘q.
