21 Tháng 5 2005 - Cập nhật 22h16 GMT

Eurovision: Buồn cười mà hấp dẫn

Đêm thứ Bảy 21.05.2005 là đêm chung kết cuộc thi Eurovision Song Contest.

Hiếm có cuộc thi hát hàng năm nào trên thế giới nổi tiếng bằng Eurovision nếu so tất cả các khía cạnh, từ những điều nhảm nhí, quái gở đến lòng tự hào dân tộc, tính kỳ thị quốc gia và thói hơn thiệt chính trị.

Giá trị nghệ thuật của Eurovision thì luôn bị đặt câu hỏi nhưng cuộc thi cũng đã tạo đà cho không ít tài năng địa phương ở một nước châu Âu lên sàn diễn thế giới như nhóm ABBA nhờ thắng cuộc năm 1974.

Một chút lịch sử

Từ lúc ra đời năm 1956 với sáng kiến của nhạc sỹ Pháp Marcel Bezencon, nay Eurovision đã lớn mạnh tới mức không thể tưởng được. Ban đầu chỉ có sáu nước tham gia, nay nó đã được 40 nước dự thi với số người xem truyền hình đêm chung kết như ngày 21-05 là khoảng 100 triệu.

Ngay cả cái tên Eurovision Song Contest, tạm dịch là Cuộc thi Ca khúc Tầm nhìn châu Âu, cũng không còn đúng mấy vì các nước ngoài châu lục này như Li-Băng, Israel cũng tham gia thường xuyên, không kể Thổ Nhĩ Kỳ là nước nối hai lục địa Âu và Á.

Với đà mở rộng của EU sang phía Đông, tính chất Phương Tây của Eurovision càng giảm, tính folklore của các vùng như Balkans, Địa Trung Hải (đảo Síp, Malta) càng đậm nét. Tính Đông Âu và Slavơ cũng tăng cao. Không phải vì những nước này không hát được các bài kiểu Tây âu nhưng để ‘bắt mắt’ và ‘lọt tai’ khán giả truyền hình ở cả mấy chục quốc gia dự thi, các ban nhạc và ca sĩ đều cố gắng làm nổi lên tính chất riêng biệt.

Tuy thế cũng không hiếm cảnh một ban nhạc như của Romania năm nay hát múa với cưa điện, thùng phuy đập phá ầm ầm trên sân khấu như một band heavy metal của Mỹ.

Kỳ quái và nhảm nhí

Vì tranh nhau giành điểm ‘tính lạ’ có khi mấy nước không hẹn trước mà cùng chơi một kiểu nhạc và trang phục. Năm nay, ở vòng bán kết, cả hai ban của Balan và Hungary đều chơi ‘mốt Di Gan’.

Ngược lại, những nước ngoài châu Âu thì có xu hướng thích tỏ ra chất Âu của mình. Người ta thấy nữ ca sĩ đại diện cho Israel, một quốc gia Trung Đông, là một cô tóc vàng, mặc quần áo như nàng tiên cá.

Tiếng Anh trở thành ngôn ngữ hát của rất nhiều các nhóm tham dự nhưng lời ca viết của họ nhiều khi khó hiểu hay nhố nhăng đến mức các báo Anh đem in ra để dân Anh cười.

Ví dụ như The Times nhắc lại lời hát của ca sĩ áo Alf Poier năm 2003 như sau:

Little Rabbits have short noses
And kittens have soft paws
And Mother Holle like her wool
From the African Dromedary

Chúng tôi thử dịch thành:

Thỏ con mũi ngắn
Mèo có móng mềm
Mẹ Holle thích chơi len
Gửi về từ xứ Dô-me-đe-rì

Xin các bạn cứ thử dịch lại cho chính xác hơn, thú vị hơn và gửi về cho BBC.

Dân tộc và chính trị

Tuy nhiều khi buồn cười như thế, Eurovision được coi là khá quan trọng đối với chính trị. Cuộc thi là một dịp để dân chúng, và nhất là giới trẻ ở một nước cảm thấy mình đúng là người châu Âu. Bản sắc châu Âu nhờ đó mạnh thêm.

Có người nói cách mạng Cam ở Ukraina khó có thể xảy ra nếu cô ca sỹ Ruslana của nước này không thắng Eurovision năm 2004. Theo thể lệ thì nước nào có ca sĩ thắng cuộc sẽ đăng cai năm tới. Vì thế Eurovision năm nay được tổ chức ở Kiev. Người ta tin rằng Ruslana đã giúp giới trẻ Ukraina nhận ra một hướng đi mới là EU dù bài hát của cô có những câu tiếng Anh khó hiểu như ‘Inside you my head spins round and round’ (Đầu em quay tròn trong người anh???).

Cũng năm 2003, nhóm Jemini của Anh không nhận được một điểm nào cả. Phe đối lập Anh lập tức đổ tội cho cuộc chiến Iraq và...thủ tướng Tony Blair.

Nhìn chung, các nước như Anh, Pháp, Đức không coi Eurovison là một cuộc thi quan trọng, nhưng dân chúng cũng theo dõi cuộc thi rất kỹ. Giới nghiên cứu cũng quan tâm đến nó. Thậm chí đại học Oxford còn làm cả điều tra dư luận về Eurovision. Họ đi đến kết luận là dân Pháp ngày càng coi thường Eurovision dù nó do người Pháp nghĩ ra. Có thể là vì từ 1977 đến giờ, Pháp chưa thắng một lần nào cả.

Trong khi đó, với các nước nhỏ, ngoài lề trung tâm EU thì thắng Eurovision có khi khiến cả nước khóc vì xúc động. Thủ tướng Estonia đã sung sướng nói Estonia ‘bước vào châu Âu, vừa đi vừa hát’ khi chúc mừng Tanel Padar và Dave Benton thắng cuộc năm 2001.

Cách chấm điểm Eurovision thể hiện rõ tính dân tộc chủ nghĩa và các định kiến yêu ghét giữa nước này với nước kia.

Theo thể lệ, khán giả truyền hình gọi điện hoặc nhắn tin từ máy di động về trung tâm để bỏ phiếu cho bài hát và nước họ thích, không phân biệt nơi gọi.

Bởi thế đảo Síp và Hy Lạp thì luôn bỏ phiếu cho ứng viên của nhau vì đơn giản dân cả hai nước đều nói tiếng Hy Lạp. Họ cũng không mấy khi bỏ phiếu cho Thổ Nhĩ Kỳ. Nhưng ta sẽ lầm tưởng có tình cảm gì đặc biệt nếu thấy Đức cũng luôn dồn phiếu cho Thổ Nhĩ Kỳ. Hóa ra, đó là phiếu của hàng vạn người Thổ sống ở Đức.

Dân Anh thì có cho kẹo cũng không ủng hộ Pháp nhưng khi ca sỹ của Anh đã rớt đài rồi thì họ lại dồn phiếu cho Ailen, nước dù sao cũng gần gũi hơn cả về ngôn ngữ, văn hóa dù trong sinh hoạt thì hai xứ này không ưa nhau.

Mặt khác, số phiếu ở Anh dồn cho Ailen cũng có thể do dân gốc Ailen bỏ. Mấy nước Scandinavia thì thường ủng hộ nhau giống như mấy chú Đông âu bé nhỏ. Pháp thì đương nhiên là quý Romania là nước có văn hóa và ngôn ngữ gần.

Chuyện dồn phiếu xảy ra một phần vì người ta không được quyền bỏ phiếu cho chính nước mình đang sống. Ví dụ người ở Anh được gửi được SMS hay gọi vào số tính điểm cho Anh.

Nhìn vào Eurovision, có nhà bình luận như Ben Macintyre cho rằng nó giống như số phận của EU. Mở đầu là một câu lạc bộ mấy nước có tiền có của, sau dần thành một tập thể đa dạng, pha trộn tinh thần thích hiện đại, ưa nổi trội với tính địa phương và dân tộc chủ nghĩa.

Nhưng nó hấp dẫn hơn bộ máy cồng kềnh của EU ở tính bình dân. Nó cũng dân chủ hơn ở chỗ ai muốn bỏ phiếu cho ai cũng được, miễn là có một chiếu máy điện thoại di động, không bị ràng buộc bởi quốc tịch, quyền cư trú hay biên giới.

Dù là đủ thứ hòa trộn với nhau, bị chê là nhảm và kém, nhưng nó vừa có chút hy vọng, vừa có cái gì đó dễ thương. Có lẽ vì thế mà nó lại tồn tại khá lâu và vẫn còn hấp dẫn.