Tai hanesyddol 400 oed i'w troi'n gartrefi fforddiadwy i bobl ifanc

Mae cynlluniau i drawsnewid tai hanesyddol ym Mhenmynydd, Ynys Môn, yn dri chartref dwy ystafell wely i bobl ifanc wedi cael caniatâd cynllunio.

Mae'r adeiladau, sy'n dyddio'n ôl i'r 17eg ganrif, yn elusendai – tai a oedd yn draddodiadol yn cael eu cynnig i bobl mewn angen, yn aml am rent isel neu heb rent, drwy elusen neu ymddiriedolaeth.

Y bwriad yw adnewyddu'r adeiladau rhestredig a chynnig y tai ar rent fforddiadwy i bobl ifanc yr ardal, gan roi cyfle iddynt gynilo tuag at brynu cartref eu hunain.

Dywedodd Cadeirydd Ymddiriedolwyr Elusendai Penmynydd, Dafydd Idriswyn Roberts, y bydd y cynllun yn helpu i roi defnydd newydd i'r adeiladau hanesyddol.

Cafodd yr elusendai eu sefydlu yn 1620 yn dilyn rhodd o £1,000 gan Lewis Rogers yn 1617.

Ei nod oedd darparu cartrefi i bobl dlawd ym Mhenmynydd a'r ardal gyfagos.

Yn wreiddiol, roedd lle i ddeg o ddynion dros 50 oed fyw yno, er bod menywod hefyd wedi cael byw yn yr elusendai yn ddiweddarach.

Dros amser, gostyngodd nifer y cartrefi o ddeg i bump, a symudodd y preswylydd olaf, Tom Brown, allan ym mis Mai 2011.

Ers hynny, mae'r adeiladau wedi bod yn wag ac wedi dirywio'n sylweddol, gan olygu nad ydynt bellach yn addas i bobl fyw ynddynt.

Yn ôl yr ymddiriedolwyr, roedd angen penderfynu rhwng gadael i'r adeiladau ddirywio ymhellach neu fuddsoddi yn eu dyfodol.

Dechreuodd y broses o geisio caniatâd i'w haddasu tua phum mlynedd yn ôl.

Mae'r cynllun yn cynnwys adnewyddu'r pum uned breswyl bresennol a'u cyfuno'n dri chartref modern dwy ystafell wely, gan gadw cymeriad hanesyddol yr adeiladau.

Bydd y tai'n cael eu cynnig ar rent rhesymol i bobl ifanc am gyfnod o saith mlynedd.

Fel rhan o'r cynllun, bydd cymorth hefyd ar gael i helpu preswylwyr gynilo tuag at brynu cartref yn y dyfodol.

Mae'r ymddiriedolwyr yn dweud bod prinder tai fforddiadwy a phrisiau eiddo uchel yn ei gwneud hi'n anodd i bobl ifanc aros yn eu cymunedau lleol.

Yn ôl y cais cynllunio, mae'r sefyllfa'n cyfrannu at bobl ifanc sy'n siarad Cymraeg yn symud i chwilio am dai mewn mannau eraill, gan effeithio ar gydbwysedd ieithyddol y gymuned.

Nod yr ymddiriedolwyr yw sicrhau bod yr elusendai'n parhau i gyflawni eu diben gwreiddiol o helpu pobl mewn angen, gan ymateb i anghenion tai heddiw.

Mae'r adeiladau, sydd hefyd yn cael eu hadnabod fel Tai Lewis Rogers, yn adeiladau rhestredig Gradd II* ac yn rhan o dreftadaeth Penmynydd.

Mae'r cynlluniau'n cynnwys gwaith adnewyddu ac estyniadau, creu mynedfa newydd, gosod system trin carthion a gosod paneli solar ar y tir.

Bu trafodaethau ynghylch dyfodol yr elusendai dros nifer o flynyddoedd, gan gynnwys cynnig i drosglwyddo perchnogaeth i elusen arall a fyddai wedi galluogi gwerthu'r eiddo.

Gwrthwynebodd yr ymddiriedolwyr y cynnig hwnnw, gan gredu y byddai'n mynd yn groes i fwriad gwreiddiol Lewis Rogers.

Yn ôl y dogfennau cynllunio, maent yn credu mai adnewyddu'r adeiladau yw'r ffordd o barchu'r waddol honno a sicrhau bod y safle'n parhau i wasanaethu'r gymuned.

Er bod yr elusendai wedi darparu cartrefi i bobl mewn angen ers bron i bedair canrif, y gobaith yw y byddant yn dechrau pennod newydd drwy gynnig tai fforddiadwy i genhedlaeth iau Penmynydd.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.