Кыргызстан

Дүйнө

Аялзат

Башкы бет

Видео жаңылыктар

Видео

Биздин видеолор

Kyrgyz

Белгилүү британ режиссеру Ридли Скотттун жаңы “Наполеон” тасмасы жарыкка чыга электе эле катуу талаш-тартыштарды жараткан.

"Наполеон" фильми. Тарыхчылар тасманы эмнеге сындашууда?

СССР ыдырап, Кыргызстан өз алдынчалыкка жетишкен жылдары саясий аренада топ жарып тургандардын бири Топчубек Тургуналиев эле.  Жогорку окуу жайда иштеп жаткан окутуучу ошол кезде адегенде ошол окуу жайдын, анан бүтүндөй республиканын саясий турмушуна таасир бере баштаган.

"Саясий феномен", "Демократиянын жоокери эле"... Топчукени эскерүү 

Кыргызстанда совет заманындагы партиялык ишмерлердин ичинен көзү тирүүсүндө да, көзү өткөндөн кийин да ысымы эл оозунда легенда болуп калган экинин бири Кадыракун Базарбаевдин 90 жылдык мааракеси Нарын шаарында жана туулуп өскөн айылы Миң-Булакта белгиленүүдө. Кара-Кулжа жана Талас райондорунда жетекчи болуп турган убакта аны менен чогуу үзөңгүлөш иштеген партиялык жана чарбалык ишмер Кеңешбек Касымбековду кепке тарттык. 

Кандан-бектен кайра тартпаган Кадыракун Базарбаев

2-сентябрда Лондонду жалмаган чоң өрткө 357 жыл толду, өрт ошол кездеги чоң шаарды дээрлик толугу менен жок кылган. Бул датага карата британ окумуштуулары маанилүү деталдарды таап чыгышты. 

Тарых: миңдеген үй, ондогон чиркөө күйгөн. Лондонду күлгө айланткан чоң өрт 

2024-жылы Орусияда 5-9-класстар үчүн жаңы тарых китеби пайда болот. Анын жалпы мазмуну азырынча белгисиз, бирок окуу китебинин автору, тарыхчы Александр Чубарьян Россия Улуу Британиядан айырмаланып, “классикалык” колониялык мамлекет болбогонун баса белгилегиси келет. Ал үчүн “империя” терминин кайра карап чыгуу пландалып жатканын автор буга чейин билдирген. Би-Би-Си маектешкен тарыхчылар жана деколониалист активисттер империянын “түрлөрүнүн” ортосунда эч кандай айырма жок экенин, тигил же бул жол менен Орусия элдерди жана аймактарды басып алып, аларды баш ийдиргендигин белгилешет; ал эми Чубарьян  сунуш кылган ыкма жок дегенде проблемалуу жерлерди тарыхтан “тазалоого” же “актоого” аракет кылат.

“Орус тарыхы — согуш тарыхы”. Эмне үчүн Кремль Россияны классикалык империя деп эсептегиси келбейт?

Патроним-матроним талкуусу кыргыздын кыргызча ысымы, кыргыз жаранынын тегин аныктоо формасы, аты-жөнүн жазуу иденттүүлүктүн маселеси экенин да бир ирет көрсөттү. Демек, зарылчылык эбак жаралып, калдайып маңдайыбызга турган соң, терең ойлонуп, чечип алуу кажет. 

Адам ысымы, аты-жөнү, теги – улуттук иденттүлүктүн маселеси

Кылмыштарды каттоо бюросунун маалыматы боюнча 2017-2022-жылдарда Индияда себи аз болуп калган үчүн эле 35 493 келин өлүмгө учураган, бул күнүнө орточо алганда жыйырмадан туура келет. 

"Себи жок деп мени далай жигит чанып кетти". Индиялык кыздын арманы

1975-жылы 30-апрелде Вьетнамдын Элдик армиясы Сайгонду ээлеп алган. Вьетнамдагы 20 жылдык согуш аяктап, кызыл террор башталган. Түштүк Вьетнам Түндүк Вьетнамга кошулган. Америкалык фотожурналист Эдди Адамс Вьетнам согушу учурундагы ырайымсыздыкты тарткан сүрөттөрү менен атагы чыккан.

"Сайгондогу жазалоо". Вьетнам согушунун символу

Памир кыргыздарынын жер которуп Түркияга барып отурукташып калышы Рахманкул хандын тарыхый жана туура чечими болгон. Буга байланыштуу Бишкекте “Рахманкул Хан жана Түркия / Улуу Памир кыргыздары” аталышта илимий конференция болду. Ага Түркиядан Рахманкул хандын уулу Мухаммед Ариф Кутлу жана Кыргыз түрктөрүнүн маданият жана тилектештик коомунун төрагасы Абдулметин Кескин келип катышты. Би-Би-Си аларды кепке тартып, ооргандык кыргыздардын Түркияга көчкөн тарыхый окуясынын таржымалын сурап, алардын кийинки жашоо турмушу тууралуу маектешти.

Рахманкул хандын уулу: атам Американы эмес, Түркияны тандап тагдырыбызды чечти

Заманбап кыргыз тарых илимине улам жаңы архивдик табылгаларын киргизип, кажыбас мээнети менен зор салым кошуп жаткан тарыхчы, публицист, журналист, профессор, Кыргызстандын маданиятына эмгек сиңирген ишмер Кыяс Молдокасымов 60 жашка толду. Ал тууралуу кесиптеши жана үзөңгүлөшү Тынчтыкбек Чоротегин баяндайт

Алтымыштын белесиндеги чыгаан тарыхчы

Түркиядагы жер титирөө... Канабайрам салгандай урандынын чаңы сапырылган көчөлөр, уюган таштан да бекем деген имараттардын кыйрап жатканы, түп орду менен оодарылып калган дубалдын кычыгынан чекесиндеги сызылган канды сүрүп чыгып келе жаткан бөбөк. Нес абалда гана жарык издеп, араң кыймылдап жатканы даана байкалып турат. Бул соңку он жылдыктагы эң ири зилзалааны башынан кечирген боордош Түркиянын азыркы абалы. Ушул көрүнүш адамзатты бир селт эттирди.

Кыргызым кылым мурун кыйналганда түрк боордошу кол сунган. 1911-жылы Ала-Тоого алаамат салган зилзала

Президент Владимир Путин СССРдин Сталинград салгылашуусундагы жеңишинин 80 жылдыгын майрамдоодон пайдаланып, Россияга немис танкалары кайрадан коркунуч туудурууда деп билдирди. Өткөн айда Берлин Украинага жардам катары өзүнүн Леопард танкаларын жиберүүгө макул болгон эле. Путин ошол эле убакта Украинанын союздаштарына жана Россияны согушта жеңебиз деп турган күчтөргө Москванын жообу бронетехника менен эле чектелбейт деп эскертти.

Путин: 80 жылдан кийин немис танкалары кайрадан коркутууда

Ак үй АКШнын президенти Джон Кеннединин атылып өлтүрүлгөнүн иликтөөгө байланышкан миңдеген документти толук жарыялоого буйрук берди.

АКШда Джон Кеннединин өлүмү жөнүндө миңдеген документ жарыяланды

Неандерталдар эмне үчүн кырылып калгандыгы илимпоздор үчүн дагы эле чоң табышмак бойдон кала берүүдө. Маселен, гомо сапиенске (Homo sapiens – латынча "акыл-эстүү киши"; адамзаттын азыркы өнүгүү бутагынын өкүлдөрүнүн жалпы илимий аталышы) каршы күрөш неандерталдардын жеңилиши жана кырылышы менен аяктаган, деген жоромол да бар. 

Илим: Неандерталдар азыркы кишилер менен аргындаша берип жок болушканбы?

31-августа КПСС Борбордук комитетинин акыркы генералдык секретары, СССР Жогорку Советинин соңку төрагасы, СССРдин жалгыз президенти Михаил Горбачев келбес жайга кетти. 1991-жылы 24-августа путч болгон, союздук республикалардын басымдуу көпчүлүгү көз карандысыздыгын жарыялаган. 

Эсил кайран Горбачевдун доору

Дүйнөдөгү айрым өлкөлөр сыртка чыгарылып кеткен тарыхый артефакт, экспонаттарын кайтаруу менен алек болуп жатканда Кыргызстанда аларга мамиле кандай?  
Кыргыз тарыхчылары соңку жылдары Улуттук тарых музейинин баалуу экспонаттары жоголуп же күйүп жок болуп кетип жатканына коңгуроо кагышууда. 

Тарых музейинде талкаланган табериктердин "табышмагы" 

Каракалпакстан Өзбекстандын курамындагы автономдуу республика, борбору Нөкүс шаары. Калкы болжолдуу 1 млн 990 миң. Республиканын ырасмий тилдери каракалпак тили жана өзбек тили.

Каракалпак деген кимдер? 

Прокурорлордун билдирүүсүнө караганда, Шүц 1942-жылы советтик туткундарын өлүм жазасына тартууга жана камалуучуларды Циклон-Б уулуу газы менен өлтүрүүгө көмөктөшкөн. Анда ал 21 жашта болчу.

101 жаштагы карыя 5 жылга кесилди. Ал мурда концлагерди кайтарган

Жакында бир чуулгандуу кабар жарыяланды.  Анда европалык окумуштуулардын тобу XIV кылымдын ортосунда Европада, Азияда жана Африкада он миллиондогон кишилердин өмүрүн алган кара тумоонун бир түрү Ысык-Көлдөн каптаган экен, деген бүтүм айтылат. Тарыхчы Тынчтыкбек Чоротегин бул бүтүмдүн талуу жерлерин белгилейт жана анын негизги жобосун четке кагат.

Т. Чоротегин: Кара тумоо Ысык-Көлдөн каптаган деген – жалган

Мамлекттик тарых музейине жаңы директор дайындалды. Соңку жылдары “жыгач аты, союлдарынан бери “алтын”, ашкана эмерегинин баасы асман чапчыйт” деген дооматтардан арылбай келген музей кайрадан талкууга түштү

Алмакүчүков: Кызматтан кетейин деп эч кимге арыз жазган эмесмин, бул калп...

Тоолуу Бадахшан автоном облусунда кайрадан жаңжал чыкты. Бул аймак Советтер союзу түзүлгөндөн тартып эле Тажикстандын курамында. Кызыктуу тарыхы бар.

Памир - геосаясий түйүн, Тоолуу Бадахшан – талаш очогу

Кыргыз тарыхында казак эли менен болгон мамилелер олуттуу орундардын бирин ээлеп келет. Жакшылыктар да, келишпөөчүлүктөр да бар. Алардын бири, Кенесары хандын кыргыздарга жортуулу.

Кенесары хандын кыргыздарга биринчи жортуулу эмнеге көмүскөдө калып келет?

Аялдар менструалдык циклинин фолликулярдык фазасында, боюна бүтүү ыктымалдуулугу эң жогору болгондо эркектер үчүн жагымдуураак жана таттуураак, ал эми этек кири келип жаткан маалда эң жагымсыз жыттанат. Макаланын авторлорунун пикиринде, биздин байыркы ата-бабаларыбыз бала төрөөгө жөндөмдүү, тукумду улап кете алган жакшы талапкерлерди тандап алуу үчүн жытты пайдаланган болушу мүмкүн. Эркек организмдеги тестестерон деңгээли да эркектин жытын жакшырта алат. 

Эмне үчүн бойдоктор башкача жыттанат? 

Жогорку Кеңеш 1993-жылдын 5-майында Кыргызстандын эгемен тарыхындагы алгачкы Конституцияны кабыл алган. Ал 29 жылдын ичинде бир нече жолу өзгөрүп, өлкөдө президенттик башкаруу парламенттикке алмашып, кийинчерээк кайрадан президенттик байшкарууга кайтты.