در شورای حکام بر خلاف شورای امنیت سازمان ملل، هیچ کشوری حق وتو ندارد. همین است که پیش از آغاز این نشست، غربیها مطمئن بودند که قطعنامه پیشنهادیشان رأی میآورد.
اگرچه تنها سه کشور از ۳۵ کشور عضو شورای حکام به قطعنامه رأی مخالف دادند، ولی برای ایران، هویت این مخالفان مهمتر از کمیتشان بود. چرا که روسیه و چین در شورای امنیت حق وتو دارند.
همین میتواند نقطه تفاوت اصلی بین این ارجاع و ارجاع سال ۱۳۸۴ پرونده ایران به شورای امنیت باشد. در آن زمان، چین و روسیه به قطعنامههای پیاپی شورای امنیت در محکومیت و تحریم ایران رأی موافق دادند.
ولی این بار مقامهای جمهوری اسلامی امیدوارند که پکن و مسکو پشت آنها را خالی نکنند و در شورای امنیت جلوی تصویب مجازاتهای تازه علیه ایران را بگیرند.
شاید همین حمایت روسیه و چین است که باعث میشود غربیها امید چندانی به اثربخش بودن این اقدام نداشته باشند. یک دیپلمات ارشد اروپایی این هفته به بیبیسی فارسی گفت که چهار کشور حامی قطعنامه هم فکر نمیکنند که ارجاع پرونده به شورای امنیت بتواند تغییری اساسی در تعاملات ایران و آژانس ایجاد کند و باعث باز شدن درهای تأسیسات بمبارانشده ایران به روی بازرسان این نهاد سازمان ملل بشود.
سؤال این است که چرا غربیها در این مقطع دست به چنین کاری زدهاند؟ پاسخ دیپلماتها این بود که این، خاتمه فرآیندی است که از مدتها قبل شروع شده و حالا واضح است دیگر مذاکره و فشار در چهارچوب شورای حکام، آژانس بینالمللی انرژی اتمی و پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای به جایی نمیرسد.
از صحبتهای دیپلماتهای غربی در آژانس چنین برمیآید که از ابهام و ندانستن صبرشان لبریز شده است. نمیدانند که ذخایر اورانیوم غنیشده ایران کجاست و چه بر سرشان آمده است؛ وضع تأسیسات غنیسازی نطنز و فردو در چه حال است؛ و در مکانهای دیگر از جمله کوه کلنگ چه میگذرد.
همین «ابهام، ابهام، ابهام» ظاهراً کافی بوده که بگویند از آنجا که آژانس اطلاعات و دسترسیهای لازم برای تأیید برنامه هستهای ایران را ندارد، در نتیجه ایران توافق پادمان و معاهده انپیتی را رعایت نکرده و پرونده باید به مرجع بالاتر (شورای امنیت) فرستاده شود؛ شاید که فرجی حاصل شد.
اگر همه طرفهای این مناقشه بر مواضع فعلیشان بمانند، یعنی غرب و متحدانش اعتراضهای ایران درباره اثرات جنگ را وارد ندانند، جمهوری اسلامی همکاری با آژانس را به توافقی جامع برای پایان مخاصمه نظامی با آمریکا و اسرائیل منوط کند، و چین و روسیه به حمایت از ایران در شورای امنیت هم ادامه بدهند، شاید گره این ماجرا همچنان کور بماند.