Khilaaf adag oo ku saabsan shaqada milatariga Israa'iil kaa oo laga yaabo inuu qaabeeyo mustaqbalka Israa'iil

Dibadbaxayaal careysan ayaa ciidamada amniga Israa'iil ku tilmaamay "Naasi".

Kani maaha hadal ka soo baxay dibadbax ay Falastiiniyiintu dhigeen oo ka dhacay waddooyinka London ama Paris; balse, waa iska horimaad ka dhacaya bartamaha Israa'iil, halkaas oo boqolaal rag Yuhuudi ah oo asal raac ah, oo xiran shaatiyo cad, koofiyo madow, iyo jaakado madow oo dhaadheer, ay u istaageen booliiska militariga.

Iska horimaadku wuxuu ka dhacay dhisme ku yaal Modi'in, oo ah magaalo ku taal inta u dhaxaysa Qudus iyo Tel Aviv, oo uu deggan yahay nin Yuhuudi ah oo aad ugu adag diintiisa. Booliisku waxay u yimaadeen inay xiraan ka dib markii uu ku guuldareystay inuu u soo xaadiro shaqada militariga.

Iska horimaadkan, oo dhacay horraantii Oktoobar oo BBC-du ay aragtay qaybo muuqaal ah, waa mid ka mid ah kuwa dhacayay bilihii ugu dambeeyay oo si isa soo taraysa u muujinaya mid ka mid ah kala qaybsanaanta ugu qoto dheer bulshada Israa'iil.

Qaybtani waxay sii ballaaranaysaa iyadoo la eegayo asalka dagaallada ay Israa'iil hadda waddo, oo ay ku jiraan iska horimaadka aan la xallin ee Xamaas ee Gaza, iyo sidoo kale rabshadaha sii kordhaya ee dadka degaameysta dhulka Falastiin sida sharci darrada ah ee ka dhanka ah Falastiiniyiinta Daanta Galbeed ee la haysto.

Yuhuudda aadka ugu dheggan diinta, kuwaas oo markii hore ahaa tiro aad u yaraa, ayaa weli ah koox gooni ka ah qaybaha kale ee bulshada, inkastoo tiradoodu ay sannadba sannadka ka dambeeya sii kordhayso.

Hadda waxay ka yihiin qiyaastii 14 boqolkiiba dadweynaha, heerka dhalashadooduna wuxuu weli aad uga sarreeyaa kan dadka kale ee reer Israa'iil. Haddii tiradoodu ay ku sii kororto isla xawaarahan, waxay gaari karaan saddex meelood meel dadka Yuhuudda ah ee Israa'iil marka la gaaro sannadka 2050-ka.

Iyadoo bulshada Yuhuudda ah ee aadka ugu dheggan diinta ay sii weynaanayso, ayaa waxaa sidoo kale sii kordhaya doodda ku saabsan kharashka ku baxaya kaalmada dhaqaale ee la siiyo si ay u gutaan waxbarashada diinta. Waxaa lagu qiyaasaa in dowladdu ay siiso lacag dhan qiyaastii 35 bilyan oo shekel (8.4 bilyan oo giniga Ingiriiska ah) sannadkii, ilaa waqti dhowna, waxay ka reebanaayeen waajibka shaqada ciidanka.

Maadaama aysan hadda ahayn tiro yar oo kooban, waxaa la saarayaa cadaadis ah inay si qoto dheer uga dhex muuqdaan bulshada ballaaran ee Israa'iil.

Amniga qaranka iyo dhaqaalaha ayaa ka mid ah arrimaha ugu cadcad doorashadan. Taas macnaheedu waxa weeye in kala qaybsanaanta u dhaxaysa Yuhuudda xagjirka ah iyo inta badan Israa'iiliyiinta, kuwaas oo dareemaya inaysan gudan karin mas'uuliyadooda saxda ah ee labada dhinacba, ay si ka sii cad u muuqato sidii hore.

Iyada oo aan la fileynin in isbahaysiga siyaasadeed oo jira uu helo aqlabiyad buuxda, iyo shaki ku saabsan mustaqbalka Ra'iisul Wasaare Benjamin Netanyahu, doorka xisbiyada yaryar, sida xisbiyada Haredi, ayaa mar kale muhiim u noqon doona go'aaminta cidda xukumi doonta Israa'iil.

Si Netanyahu uu u helo fursad uu ku sii joogo xukunka, waa inuu ilaaliyaa taageerada xisbiyada diimeed ee adag, iyadoon loo eegin sida uu u daran yahay cadaadiska ka jira Israa'iil si loo yareeyo maqaamkooda gaarka ah.

Koox ka soocan inta kale ee bulshada

Marka laga eego aragtida Yuhuudda aadka u xagjirka ah, qandaraaskooda bulsheed ee ay la galeen Dowladda Israa'iil ayaa sii kordhaya. Diiradda ay si gaar ah u saarayaan daraasadda qoraallada diinta Yuhuudda, sida Tawreedka, kitaabka quduuska ah ee Yuhuudda, waxay la macno tahay inay leeyihiin nidaam waxbarasho oo gaar ah, Haredim badanna kama mid aha shaqaalaha dowladda Israa'iil.

Yuhuudda aadka u xagjirka ah, arrinta ugu muhiimsan waa ilaalinta in laga reebo shaqada militariga ee ardayda ka tirsan waxbarashada diinta ee dhaqanka, oo loo yaqaan yeshivas. Ka-dhaafitaankani wuxuu dib ugu noqonayaa maalmihii hore ee Dowladda Israa'iil, markii Haredimku ay ahaayeen bulsho yar oo ku dhibtoonaya dib u dhiska bulshadooda ka dib markii ay ku dhowaatay dabar go dhacdadadii Holocaust.

Laakiin markii Israa'iil ay si isa soo taraysa ugu lug yeelatay dagaallo ka dib weerarkii Oktoobar 7, oo ay dagaallo u qaadday dhinacyo badan, ka maqnaanshahooda ku dhawaad ​​dhammaantood shaqada ciidanka iyo diidmadooda in loo qoro ciidanka ayaa noqotay isha muranka haatan taagan.

Ardayda iyo wadaadada xalqooyinka diimeed waxay aaminsan yihiin in qorista ragga dhallinyarada ah ee barta diinka ee ay ku biiristooda ciidanka ay u horseedi doonto iyo dhex galaan dabeecado iyo dhaqamo kale oo saamayn ku yeelan kara noloshooda, marka dambana ka fogeyn kara bulshadooda. Xitaa waxay ku adkaysanayaan in u hoggaansanaanta dhaqanka bulshadooda ay muhiim u tahay badbaadada Israa'iil lafteeda, iyo sidoo kale dadka Yuhuudda ah.

Markii wadaad Dov Landau, oo ka mid ah hoggaamiyeyaasha ugu caansan bulshadan, la weydiiyay wax yar ka dib weerarradii Oktoobar 7 sababta Yuhuudda xagjirka ah ee aysan wax badan ugu deeqin ciidanka xaaladda degdeg ah oo noocaas ah, wuxuu sheegay in ardayda machadyada diimeed aysan kaliya samayn karin adeeg milatari, laakiin sidoo kale ay ka fogaadaan xitaa booqashada dhaawaca ama ka qaybgalka aaska askarta.

Heshiis suurtagal ah?

Iyada oo jawigan uu jiro, xisbi cusub oo Haredi ah ayaa soo baxay sanadkan, isagoo isu muujinaya inuu ka soo horjeedo habka dhaqameed ee xisbiyada Yuhuudda ee Shas iyo Torah.

"Xisbiga Dadweynaha ee Haredi" wuxuu asal ahaan soo jeedinayaa tanaasul, kaas oo Yuhuudda aadka u xagjirka ah ay tahay inay wax badan ku biirin doonaan Israa'iil guud ahaan, iyagoo ilaalinaya aqoonsigooda iyo dhaqankooda gaarka ah.

Xisbiga ayaa sidoo kale soo xulaya laba musharax oo dumar ah, kuwaas oo ah kuwii ugu horreeyay ee bulshada Yuhuudda aadka u xagjirka ah ka soo baxa.

Mid ka mid ah dumarkaas oo ah, Ziva Gains, ayaa BBC-da u sharaxday mowqifka xisbigeeda ee ku saabsan askaraynta militariga, kaas oo ku salaysan inta badan u oggolaanshaha ragga inay qabtaan adeegga si ay u ilaaliyaan aqoonsigooda dhaqameed ee Haredi.

Waxay tiri: "Qof kasta oo si dhab ah u huraya naftiisa si uu u barto Torah waqti buuxa waa inuu awoodaa inuu sii wato waxbarashadiisa. Qof kasta oo aan maalintii oo dhan waxbarasho ku jirin waa inuu la shaqeeyaa dhallinyarada kale ee Israa'iiliyiinta ah, iyada oo loo marayo qaab-dhismeed u oggolaanaya qof dhallinyaro ah inuu galo Haredi isaga oo ka tagaya Haredi."

Laakiin wali waa arrin degdeg ah in heshiis la gaaro si uu heshiiskaasi saameyn ugu yeesho doorashooyinkan.

Anshel Pfeffer wuxuu sheegay inay adag tahay in la beddelo jihada qaabka doorashada ee bulshada Yuhuudda ee xagjirka ah, kuwaa oo aqlabiyadda ay weli si dhab ah u raacaan tilmaamaha wadaadadooda ee ku saabsan waxa ay tahay inay sameeyaan.

Tani waxaa ka muuqata ra'yi ururin muujinaysa in xisbigiisa, "Awoodda Yuhuudda," uu sii xoogaysanayo.

In kasta oo ficillada Ben-Gvir si isa soo taraysa loogu arko inay dhaawacayaan muuqaalka caalamiga ah ee Israa'iil sababtoo ah taageeradiisa siyaasadaha sida goosashada Daanta Galbeed ee la haysto, haddana hadalladiisa garabka midig ee adag ayaa soo jiita taageerayaal ballaaran oo gudaha dalka ah. Wadaniyadiisa xad dhaafka ah dhaqan ahaan ma la jaanqaadayso siyaasadaha xisbiyada Haredi, laakiin labaduba waxay ku jiraan dhinaca midig ee siyaasadda Israa'iil.

Sidaa darteed, Ben-Gvir wuxuu u taagan yahay isbeddelka ugu macquulsan ee codbixiyeyaasha Yuhuudda ee xagjrika ah ee raadinaya xiriir siyaasadeed oo cusub. Sawirkiisa is-muujinta ah ee ah nin xooggan oo aan ka baqayn inuu qaato mowqifyo xad dhaaf ah oo ka dhan ah kuwa uu u arko cadowga Israa'iil, iyadoo la wajahayo cambaareyn caalami ah, waxay soo jiidan kartaa qaar horey ugu janjeeray dhanka midigta fog ee bulshada Haredi.

Laakiin ma jiro isbahaysi u muuqda mid ku dhow inuu gaaro aqlabiyad, sidaas darteed tanaasul siyaasadeed oo badan ayaa lagama maarmaan u ah in la sameeyo isbahaysi awood u leh inuu xukunka yimaado ka dib codbixinta.

Waa wax iska caadi ah in Netanyahu uu adeegsado xirfadihiisa siyaasadeed ee gaarka ah si uu u helo waddo, siday doontaba ha noqontee, si uu xukunka u sii joogo.

Sida caadiga ah, tani waxay siineysaa xisbiyada yaryar awoodda ay ku ciyaaraan doorka "boqor-sameeyaha," door taariikh ahaan lala xiriiriyo xisbiyada Yuhuudda ee aadka u xagjirka u ah. Laakiin laga yaabee inaysan ahayn halka go'aamineysa markan.

Dalia Scheindlin waxay tiri: "Runtu waxay tahay in xisbi kasta oo yar uu noqon karo boqor-sameeye. Uma maleynayo inay qaadan doonto wax badan si luugu guuleysto xisbiyada Haredi marka la eego Netanyahu; laakiin arrintu waxay tahay inaan u malaynayn in xisbiyada mucaaradka ay ku guuleysan doonaan ​​​​ilaa ay ka helaan ballanqaad ah inay runtii diyaar u yihiin inay sameeyaan tanaasul dhab ah oo ku saabsan askaraynta. Xisbiyada mucaaradka waxay si dhow ula xiriiraan barnaamijyadooda iyo ballanqaadyadooda codbixiyeyaasha arrintan."

Markan, waxaa laga yaabaa in xisbiyada Yuhuudda ee xagjirka ah, halkii ay boqorka ka samayn lahaayeen, inay gacan ka geysanayaan burburkiisa.