Waa kuma Jeneraalkan seddexda jeer ka badbaaday dhimashada ee mar ka mid ahaa askartii Soomaaliya loo diray

Tan iyo markii uu galay saxaraha sannadkii 1971-kii, wuxuu ka soo kacay darajada askari lugta ah ilaa uu noqdo taliye guuto (ama qayb ciidan). In ka badan saddex jeer ayuu la kulmay shilal naftiisa halis gelinayay.

Jeneraal Yohannes oo loo yaqaanay John Medid wuxuu ahaa taliyaha guud ee ciidamada jiidda dhexe, ilaa uu hawlgab noqday sannadkii 2010-kii, xilligaas oo ku beegnayd markii Abiy Axmed uu xukunka qabtay.

Wuxuu hoggaamiyay ciidamada Tigrayga isagoo ah taliyaha guud, wuxuuna ka qayb galay dagaalladii koowaad iyo labaad ee Tigrayga, ilaa maalintii uu isku dhiibay ciidanka Itoobiya.

Marka loo eego xaaladihii waqtigaas jiray, John Medid oo ku dhashay kuna barbaaray miyiga, sanadkii 1954-kii, degmada Adet-Nader ee aagga Aksum ma helin wax fursado waxbarasho ah ka hor inta uusan u dhaqaaqin dhanka duurka.

Wareysi uu bixiyay ayuu ku yiri, "Waalidkay waxay ku nool yihiin miyiga, waana beeraley."

Wuxuu ahaa cunugii lixaad ee ka mid ahaa lix gabdhood iyo lix wiil, kuwaas oo wadartoodu ahayd 12 carruur ah.

John Medid, oo markii hore isku dayay inuu ku biiro ururka TPLF, ayaa loo sheegay inuu weli carruur yahay, waxaana lagu celiyay gurigiisii.

Si kastaba ha ahaatee, sannadkii 1978, wuxuu la kulmay oo ku biiray dagaalyahannada TPLF intii lagu jiray dagaalkii ka dhacay miyiga Aksum, dhowr bilood ka dibna wuxuu galay tababar joogto ah.

Waxaa lagu tababaray xarun tababar oo ku taal magaaladayda, Adi Zeba, halkaas oo ay ka qaybgaleen tiro badan oo dhallinyaro reer miyi ah.

Barnaamijka tababarka waxaa loogu yeeray tababar soo-bandhigid sababtoo ah waxaa jiray xubno laga soo diray Dergiga oo si wadajir ah u tababarayay ugu dambayntiina la soo bandhigay, sida uu u sheegay VOA.

Dagaalka Lenta

Taariikh-nololeedkiisu wuxuu tilmaamayaa in markii uu u baxay dhanka lama-degaanka ay jireen saddex guuto oo ka tirsan TPLF, isagana waxaa loo qoondeeyay Guutada 80-aad oo uu hoggaaminayay Samora Yenus.

Wuxuu markii ugu horreysay ka qayb galay dagaalkii ka dhacay Adi Hagerai [Sheraro].

Wuxuu xasuustaa in intii lagu guda jiray hawlgalladii billowday bishii Maarso, ay dagaalyahannadu la kulmeen harraad daran; isaguna wuu lumay, wuxuuna ku dhacay xaalad adag dagaalkaas ugu horreeyay.

"Waxa ugu weynaa ee aan la kulmay wuxuu ahaa harraad; waxay ahayd markii iigu horreysay, xaaladduna aad bay u adkayd xitaa kuwa goobta ku haray.

"Waxaa jiray allabari badan; qaarkood waxay cabbeen kaadidooda, halka kuwo kalena ay u dhinteen harraad."

Maalintii dagaalku dhacay waxaa la dilay taliyihii ugu horreeyay ee Guutada Walta [G/Medhin], waxaana sidoo kale dhaawac rasaaseed soo gaaray Jeneraal Samora Yunus, kaas oo markii dambe noqday Taliyaha Guud ee Ciidamada Difaaca.

Asmelash W/Slassie (Abay Nebso), oo ahaa xubin hore oo ka tirsanaa hoggaanka sare ee TPLF, kaas oo lagu dilay dagaalkii Tigray [2020], ayaa sidoo kale waayay labadiisa indhood.

Markii uu noqday qofka kaliya ee badbaaday

John Medid wuxuu xasuustaa dhacdo uu ku sugnaa waajibaad ilaalo ah, balse la illoobay.

"Waxaan hayay xog sheegaysa inaan u guurayno meel kale; markii ay saaxiibaday baxeen, waxaan ogaaday in la i illoobay oo aan keligay hadhay. Ma garanayn meel ay aadeen, waxaana keligay ku dhex hadhay dhinaca cadowga."

Intaas ka dib, waxaa la diray koox hawlgal ka fulisa dhinaca cadowga xilliga habeenkii.

Hase yeeshee, wuxuu sheegay in dagaalkii ka dhacay aagga loo yaqaan 'Turn Your Face Away' uu geliyay xaalad halis ah.

Wuxuu xasuustaa in ciidamo badan oo ka tirsan Dergiga ay yimaadeen oo ay rasaas ku fureen.

"Xabbaddii ugu horreysay ayaa i haleeshay, qof ayaa i taageeray, dib ayaana la ii qaaday. Markii aan gaaray tuulo, dhiig ayaa iga baxayay, wiilkii i taageerayna wuu iska tagay."

Si kastaba ha ahaatee, markii la geeyay qaybta caafimaadka, wuxuu ogaaday in dhammaan xubnihii cutubkaas la dilay, oo uu ku jiro Dr. Ataklti Ketsela, kaas oo hoggaaminayay dagaalka, isla markaana daweeyay isaga.

Isagoo ilmo ka buuxdo indhihiisa, wuxuu sheegay inay taasi tahay xasuus murugo leh oo weligeed ku jirta noloshiisa.

Intii lagu guda jiray halganka, waxaa marar badan la diiwaangeliyay inuu jiray iskaashi militari oo xooggan oo u dhexeeyay TPLF iyo ELF.

Mid ka mid ah hoggaamiyeyaashii hore ee TPLF, oo hoggaaminayay cutubyo loo diray Eritrea, wuxuu ahaa Yohannes.

Intii lagu jiray ololihii 'Xiddigta Cas' (Red Star campaign), wuxuu hoggaaminayay laba kooxood oo ka tirsan guutooyinkii loo diray jiidaha dagaalka ee Sahel.

Waxaan si gaar ah u xasuustaa dagaalkii ka dhacay jiidda Naqfa. Iyagoo sugaya, ciidanka Dergiga ayaa yimid oo si lama filaan ah u soo weeraray.

John Medid wuxuu xasuustaa in laba guuto — guutada 43-aad iyo tan 60-aad — ay goobtaas joogeen, ayna si adag u dagaallameen.

Wuxuu xusay in ololahaas, oo qaatay saddex bilood, uu sababay in goobtaas loogu bixiyo magaca 'Dambas' (Ashes), maadaama dagaallada iyo duqeymaha diyaaradaha ay wax walba u rogeen boor iyo dambas.

Ilaa maanta, goobtaas muhiimka ah waxaa loogu yeeraa magacaas.

Wuxuu xasuustaa in ciidanka Dergigu ay soo hormareen oo ay la wareegeen aagga, isaguna uu ku badbaaday god dhulka hoostiisa ah.

"Waxaan diyaar u ahayn inaan dhimanno. Waxaan naftayda ku qanciyay inaanan oggolaan in xeryaha la burburiyo annaga dartay. Waxaan ku jiray god yar, anigoo ridaya rasaas ilaa ay na dilaan mooyee."

"Markii aan qoryaha darandooriga u dhaca (machine guns) ku furnay koox cadaw ah, ma aysan fahmin meesha rasaastu ka timid, wayna kala firxadeen. Annaga laf ahaanteennu ma rumaysan karin, laakiin waan ka soo baxnay annagoo nool."

Si kastaba ha ahaatee, wuxuu xasuustaa dhacdo ay dad badan dhegahoodu ka xumaadeen (dhago-beel ku yimid) sababo la xiriira dhawaaqa diyaaradaha dagaalka.

"Dagaalkii Eritrea waxaa ku baxay allabari aad u badan," ayuu yiri Medid, "ilaa haddana ma rumaysan karo inaan si dhab ah uga badbaaday."

"Waxaan ku barannay dagaalka dhaqdhaqaaqa badan (mobile warfare); xeeladda aan halkaas ku dagaallamaynayna waxay ahayd mid ku saleysan weerar-gaadmo. Aad bay noogu adkayd."

Ka soo billow dagaal khiyaano ah ilaa iyo ubucda waddanka

Intii uu socday Hawlgalka Agazi, John Medid ayaa hoggaaminayay dagaalkii khiyaanada lahaa ee ka dhacay aagga Wejerat si ay ciidanka Dergiga uga saaraan Mekelle.

Hawlgalka uu qorsheeyay Jeneraal Hailemariam waa mid ka mid ah hawlgalladii ugu guulaha badnaa ee TPLF, isagoo maxaabiis badan ka xoreeyay 'xabsiga' Mekelle.

Markii uu u socday bartamaha dalka, guutadiisii waxay ka qayb qaadatay dagaallo dhex maray Dejena [Ras Dashen] si ay ula wareegaan Nefas Mewcha iyo Guna ugu dambayntiina Debre Tabor [ee Gobolka Amxaarada]

"Wuxuu hoggaaminayay dagaal saddex bilood socday oo ka dhacay Kmr Dingay.

Waqtigaas, waxaa jiray riixitaan badan, Medid-na wuxuu sheegay in isaga laftiisa la qabtay isagoo la socda Tegalay Amorra.

"Waxaa la i qabtay gorgor waana baxsaday.

Amorra waxaa la iga codsaday inuu sir shaaciyo oo uu ka sheego inuu soo rujuucay warbaahinta dowladda.

Ka dib dhicitaanka nidaamkii Dergiga

John Medid wuxuu ka dagaallamay jiidda Bure, isagoo ahaa [ku-xigeenka koowaad] ka dibna noqday taliyaha guud ee Guutada 14-aad intii lagu jiray dagaalkii Itoobiya iyo Eratareeya. Halkaas markuu ka yimid, sannadkii 2003-dii, wuxuu noqday Ku-xigeenka Taliyaha Jiidda Waqooyiga.

Intii u dhaxaysay 2003 ilaa 2005, waxaa loo diray Soomaaliya si uu u noqdo isku-duwaha qaybaha ciidamada Itoobiya.

Markii uu ka soo laabtay Soomaaliya, wuxuu beddelay Jeneraal Abebaw Tadesse isagoo noqday taliyaha guud ee Jiidda Dhexe, taas oo dhacday geeridii ka dib ee Ra'iisul Wasaarihii hore ee Itoobiya, Meles Zenawi.

Markii Ra'iisul Wasaare Abiy Ahmed uu xilka qabtay sannadkii 2010-kii, Jeneraal Yohannes wuxuu galay hawlgab.

Jeneraal John Medid wuxuu ka mid ahaa taliyayaashii u tagay magaalada Mekelle si ay u soo abaabulaan ciidamada Tigrayga ka hor inta uusan qarxin dagaalkii Tigrayga sannadkii 2020 kii; waxaa la sheegaa inuu isagu ahaa aasaasihii "Ciidanka Labaad" (Army Two).

Dabayaaqadii, John Medid wuxuu ahaa taliyaha Jiidda Koonfureed, taas oo ka koobnayd shan ciidan oo kala ah: Ciidanka 24-aad [oo fadhigoodu ahaa Alamata, 26-aad [Samre], 22-aad [Mekelle], 44-aad [Adi Gudem] iyo 43-aad [Mekoni].

Waxaa sidoo kale la sheegaa in isaga iyo Jeneraal Teklay Ashebir ay hoggaaminayeen Dagaalkii Workedino [oo loo yaqaanay Ololaha Alula], kaas oo loo arko inay ahaa bar-rogasho muhiim ah oo ku timid dagaalkii Tigrayga.

Taariikhdu markay ahayd 19-kii Sebtembar 2021-kii, wuxuu ka mid ahaa shan sarkaal oo sarsare oo ka soo muuqday warbaahinta, kuwaas oo sheegtay inay yihiin askar ka tirsan TPLF.

Wuxuu sidoo kale ka mid ahaa saraakiisha ugu sarreeya ee go'aamiyay in la kala diro Maamulka Kumeel-gaarka ah ee Tigrayga, kaas oo uu hoggaaminayay Getachew Reda, ka dib markii dagaalku ku dhammaaday Heshiiskii Pretoria.

Hadalladiisii ahaa, "Haddii ay qaadato 50 sano, 60 sano, ama 100 sano, waa in jiil dhan loo huraa dhimasho" ayaa dad badan si gaar ah uga xanaajiyay.

Ka dib markii dagaalku dib u qarxay 13-kii Sebtembar 2026, ciidamada Tigrayga ayaa si dhakhso ah loogu riixay xadka dalka Eratareeya. Weli lama oga in is-dhiibitaanka Jeneraal Yohannes uu saameyn xun ku yeelan doono dagaalyahannada TPLF, kuwaas oo sheegaya inay isu diyaarinayaan inay weerar kale ku qaadaan ciidamada dowladda iyo xulafadooda.

Maxaa loogu bixiyey 'Medid'

"Dabeecad ahaan, welwelka igu jira kama muuqdo wejigayga si cad," ayuu yiri Jeneraal John Medid, isagoo ka hadlaya taliyihiisii.

Wuxuu xasuustaa Jeneraal Samora Yunus oo ku yiri, "Maxaad samaynaysaa, Medid? Wejigaaga wax dareen ah kama muuqdaan."

'Medid' waa qalab dhaqameed ay hooyooyinka ku nool miyiga Tigray u isticmaalaan karinta badarka.

Laga soo bilaabo maalintaas, magaca 'Medid' ayaa ku dhegay, saaxiibadiisii ay wada dagaallamayeenna waxay si weyn ugu yaqaaniin naanaystan.

Jeneraal John Medid, afar ka mid ah shan walaalihiis ah oo iyaguna galay duurka, ayaa ku dhintay duurkaas.

Waa aabbe dhalay afar carruur ah.