Siyaasad

Soomaali

Haween

Ciyaaro

Saynis iyo Caafimaad

Fan iyo Dhaqan

Muuqaal

Daawo

Raadiye

Maqal

Dhageyso

Somali

Dhimista cayilka ayaa ah mid si weyn dadku u raadiyaan xalkeeda, iyada oo habkani cusub uu wax badan u baddeli karo

Muxuu yahay habka cusub ee kuu ballan qaadaya luminta miisaanka jirka 16 bilood gudahood

"Quraacda ma aha oo kali ah cuntada kaliya ee ay tahay in aynu diirada saarno, " ayay intaasi ku dartay.

Quraacdu dhab ahaan ma tahay cuntada ugu muhiimsan maalinkii mise sabab ayay u tahay kororka miisaanka?

Waxaa kaloo muhiim ah ogaanshaha qaar kamid ah daraasadaha oo muujiyay in qaadashada barotiinka xoolaha sida hilibka cas lala xiriirin karo kororka khatarta cudurro dhowr nooc ah, gaar ahaan kan wadnaha. 

Ma u baahannahay budada borotiinka si aan u dhisno murqo xooggan iyo jir caafimaad qaba?

Daraasaddan ayaa sheegeysa in malaayiinta carruurta ah ay ka soo jeedaan Afrika iyo Aasiya, waxayna daraasaddu tilmaamaysaa in si xun u isticmaalka dawada ay dhibaatada sii kordhisay

Geerida 3 malyan oo carruur ah oo lala xiriiriyey dawo aan loo qorin oo jirkoodu adkaysi u yeeshay

Hooyada ilmahan, Grace Davidson, oo 36 jir ah, ayaa dhalatay iyadoo minkeedu uusan shaqeyneyn, waxaana sanadkii 2023 lagu tallaalay minka walaasheed – taasoo noqotay markii ugu horreeysay ee hannaankan uu ka guuleysto gudaha UK.

Ilmihii ugu horreeyey UK ee ay dhasho haweeney ilmo galeen lagu beeray

Sida laga soo xigtay Ururka Cilmi-nafsiga Maraykanka, walbahaarka daba dheeraada wuxuu keenaa dhibaatooyin caafimaad oo halis ah, oo ay ku jiraan walaaca, iyo cudurada wadnaha

Saamaynta welwelka uu ku leeyahay jirkaaga iyo sida aad uga faa'iidi kartid

Xanuun-baabi'iyahan aan qaaliga ahayn ee aspirin maka hortagi karaa faafitaanka cudurrada sida kansarka? Saynisyahannada ayaa ogaaday arrintaas.

Kaniini laga yaabo inaad in badan isticmaashay oo la sheegay inuu rajo u yahay bukaannada kansarka 

Inkasta oo cilmi baaristu ay weli ku jirto heerarkeedii hore, khubaradu waxay baarayaan saamaynta suurtagalka ah ee cunista khudradda cagaaran ay ku leedahay caafimaadka maskaxda 

Bakteeriyada afka laga helo ma bidhaamin kartaa mustqabalka xanuunnada dhimirka

Dr Mohamud Garre oo ka shaqeeya arrimaha bulshada kana tirsan jaamacadda City ee magaalada Muqdisho, muddo dheerna caafimaadka UK ka shaqeynayay ayaa sheegay in arrimo ay ka mid yihiin cadaadis kaga imaanaya qofka saaxiibadi isagoon ka warqabin in ay ku riixdo cayaaraha khamaarka ee aan haqab beelka lahayn.

Waa sidee maskaxda dadka caadeysta cayaaraha khamaarka

Intii lagu guda jiray cilmi-baaristaan waxa ay dhaqaatiirtu sheegeen inay arkeen bukaanno badan oo qaba xanuunka istaroogga kuwaas oo ay xaaladdoodu aad u darneyd una baahan in la seexiyo isbitaal si loola tacaalo.

Cilmi-baaris: Maxaa keena xanuunka faaligga oo kusoo badanaya qaar ka mid ah dadka Muqdisho?

Shukulaatada ayaa waxaa laga heystay aragti ah inay nabro sababto. Ma wax ka run ah ayaa jira? Mise waa wax uun ay waaliddiintu u sheegaan carruurtooda si ay uga fogaadaan waxyaabaha macmacaanka ee yaalla dukaamada?

Shukulaatadu ma waxay sababtaa finanka wejiga?

Hay'adda cilmi-baadhista kansarka ee Ururka Caafimaadka Adduunka (WHO) ayaa sheegtay in telefoonnada gacanta ay noqon karaan "kuwa keena kansar". Doodda haayaddan ayaa ahayd xilli hore, balse ma helin caddayn ku filan.

Maxaa laga yiri in taleefannada gacantu keenaan 'kansarka maskaxda'?

Tusaale ahaan, kiimikooyinka qaar marka ay taabtaan jirkeena, durbadiiba waxaa ka hortaga bakteeriyada taas oo burburisa kiimikooyinkaas sidoo kalena jirka ku soo deysa unugyo difaac.  Mindhicirka ayaa kamid ah meelaha jirka bini’aadamka ee isticmaala bakteeriyada ugu badan.

Maxay yihiin faa'iidooyinka caafimaad ee bakteeriyada ku dul nool maqaarka

Dhibaatada waxay ka timaadaa xididdada dhiigga oo aan shaqeyneyn gaar ahaan lugaha. Nidaamka xididdada dhiigga waxay mas’uul ka yihiin wareegga dhiiigga kaas oo qeyb ka ah habka difaaca ee xididdada dhiigga.

Wax ka ogow khatarta ay leedahay inaad waqti dheer meel fadhiso

Marka aad rabto in aad is baarto si aad u igaato in xanuun ku hayo, waxaa laga yaabaa in aad u maleyso in aad u baahan tahay qalab qaali oo eegi kara waxa ka socda gudaha jirkaaga iyo maqaarka hoostiisa.

3 xayawaan oo leh awood aan caadi ahayn oo ay ku ogaan karaan xanuunada ku dhaca jrika aadanaha 

Sida ay u sameysmaan iyo sida looga hortago dhagaxyada ku beerma kilyaha


Dadka qaar ayaa isticmaala Kolajiin si ay uga hortagaan in maqaarka uu sii xumaado.  Dr Maxamed Cali Xirsi waxa uu ka hawlgalaa isbitaalka Kalkaal ee Muqdisho, wuxuuna ku takhasusay cudurada maqaarka. Waxa uu noo sharaxay waxyaabaha keena in maqaarkeena uu degdeg u gaboobo

Waa maxay waxyaabaha qeybta weyn ka qaata in da’da ay jirkeena degdeg uga soo muuqato

Kooxda cilmi-baaristu waxay baareysaa dhir badan oo ay ka mid yahay geedka loo yaqaano Commiphora sp. Nov, kaas oo ay Soomaalidu u taqaano geedka beeyada waa geed aad uga baxa Itoobiya iyo sidoo kale ka baxa qeybo ka mid ah Soomaaliya. Waa mid ka mid ah tobbannaan geed oo ah dhirta dawooyinka laga sameeyo.

Cilmi baaris: Geed Soomaaliya ka baxa oo la ogaaday inuu wax ka taro la dagaallanka kansarka

Baarayaasha ayaa dhirtaas soo qaaday oo baaritaan ku sameeyay. Waa dhir lagu magacaabo Christella parasitica, taasoo la ogaaday inay tahay qallajiye xooggan.

Dhirta ay daanyeerradu isku daaweeyaan iyo faa'iidada ay leeyihiin oo la ogaaday

Baamiyaha waxa uu ka mid yahay dhirta ubaxleyda ah wuxuuna ka tirsan yahay qoys dhireedka loo yaqaan Mallow, Muran ayaa kajira halka uu Baamiyuhu asal ahaan ka soo jeedo.

Faa'iidooyinka caafimaad ee uu baamiyaha kuu leeyahay iyo nafaqada ku jirta 

Xilliyadii hore, dufta dabagaallaha ayaa laga sameysan jiray dharka dadka qaarna guryaha ayay ku heysan jireen gaar ahaanna haweenka ayuu aad uga ag dhowaa.

Xayawaanka laga helo Soomaaliya ee loo maleynayo in laga qaado xanuunka juudaanka

Cilmi baaris la sameeyay ayaa lagu ogaaday in saliidda qumbaha ay jirka ka caawiso in uu iska difaaco fayraska iyo bakteeriyada.

Faa'iidooyinka caafimaad ee ay leedahay saliidda qumbaha

Caradu waa isha diiqadda, marka waa inaan iska saarnaa, balse mar walba lama imaanno habab wax ku ool ah oo dareennadaas lagu xakameeyo.

Maxay tahay sababta aysan qeylada iyo wax burburintu u qaboojin xanaaqa?

Sanadkii 2020, ilaa 375,000 oo rag ah guud ahaan dunida ayaa u dhintay kansarkan. Waa nooca shanaad ee kansarka dhimashada u sababa ragga.

Cilm baaris caafimaad