รัฐบาลอิสราเอลจะถูกจัดตั้งขึ้นอย่างไร ในเมื่อไม่มีพรรคใดชนะการเลือกตั้งแบบเด็ดขาด ?

นับตั้งแต่ก่อตั้งประเทศในปี 1948 อิสราเอลอยู่ภายใต้การบริหารของรัฐบาลผสมมาโดยตลอด แต่รัฐบาลชุดถัดไปจะมีนายกรัฐมนตรีคนปัจจุบันอย่าง เบนจามิน เนทันยาฮู รวมอยู่ด้วยหรือไม่ ?

ผลสำรวจหลังการลงคะแนน หรือเอ็กซิทโพล (exit polls) บ่งชี้ว่ายังไม่มีผู้ชนะที่ชัดเจนในการเลือกตั้งทั่วไปครั้งแรกของประเทศนับตั้งแต่การโจมตีอิสราเอลโดยกลุ่มฮามาสเมื่อ 7 ต.ค. 2023

สถานีโทรทัศน์ของอิสราเอล 2 แห่งคาดการณ์ว่า พรรคยาชาร์ (Yashar) ของ กาดี ไอเซนคอต อดีตผู้บัญชาการสูงสุดของกองกำลังป้องกันอิสราเอล และพรรคฝ่ายค้านชาวยิวอีก 3 พรรคใน "กลุ่มเปลี่ยน" (Change Bloc) ของเขามีโอกาสคว้า 51 ที่นั่ง จากทั้งหมด 120 ที่นั่งในรัฐสภา เช่นเดียวกับพรรคลิคุด (Likud) ของเนทันยาฮูและพันธมิตรฝ่ายขวาจัดและชาวยิวออร์โธดอกซ์สุดโต่ง ที่ผลสำรวจของสถานีโทรทัศน์แห่งที่ 3 ให้เนทันยาฮูมีคะแนนนำ 3 ที่นั่ง

หลายสิ่งหลายอย่างจะขึ้นอยู่กับบทบาทของพรรคอาหรับ 2 พรรค ซึ่งคาดว่าจะได้รับที่นั่งมากถึง 18 หรือ 19 ที่นั่ง ซึ่งเป็นสถิติสูงสุด

ขณะที่จำนวนประชาชนชาวอิสราเอลที่ออกไปใช้สิทธิเลือกตั้งเมื่อวันที่ 27 ต.ค. ก็สูงที่สุดในรอบหลายทศวรรษด้วย

แล้วจากนี้จะเกิดอะไรขึ้นต่อไป ?

ระบบการเลือกตั้งของอิสราเอลเป็นอย่างไร ?

รัฐสภาของอิสราเอลซึ่งเรียกว่า "สภาคเนสเซ็ท" (Knesset) มีทั้งหมด 120 ที่นั่ง หมายความว่ารัฐบาลจำเป็นต้องมีอย่างน้อย 61 ที่นั่ง จึงจะถือว่าครองเสียงข้างมากได้

อิสราเอลใช้ระบบการเลือกตั้งแบบสัดส่วน ส่งผลให้รัฐบาลมักเป็นรัฐบาลผสมที่ประกอบด้วยหลายพรรคการเมือง

นี่คือภาพรวมของรัฐสภาอิสราเอลในปัจจุบัน ภายใต้รัฐบาลผสมที่นำโดยเนทันยาฮู

เบนจามิน เนทันยาฮู จะสามารถจัดตั้งรัฐบาลได้หรือไม่ ?

เมื่อผลการเลือกตั้งขั้นสุดท้ายในวันอังคารได้รับการยืนยัน และหลังจากการปรึกษาหารือกับทุกกลุ่มการเมือง ประธานาธิบดีอิสราเอลจะเชิญผู้นำพรรคที่เขาเชื่อว่ามีโอกาสประสบความสำเร็จมากที่สุดมาเป็นแกนนำจัดตั้งรัฐบาลผสม ซึ่งเป็นกระบวนการที่อาจใช้เวลาหลายสัปดาห์

โดยปกติแล้ว ประธานาธิบดี ซึ่งปัจจุบันคือ ไอแซก เฮอร์ซอก จะมอบหมายผู้นำพรรคที่ได้รับที่นั่งในรัฐสภามากที่สุดให้มาจัดตั้งรัฐบาล ทว่านั่นไม่ใช่ข้อบังคับตายตัว เช่น หลังการเลือกตั้งในปี 2009 ชิมอน เปเรส ประธานาธิบดีอิสราเอล ได้เชิญเนทันยาฮูให้เป็นผู้จัดตั้งรัฐบาลเป็นคนแรก ถึงแม้ว่าพรรคลิคุดของเนทันยาฮูจะได้รับที่นั่งน้อยกว่าคู่แข่งอย่างพรรคคาดิมา (Kadima) ก็ตาม

ผู้ที่ได้รับเลือกจากประธานาธิบดีเป็นคนแรกจะมีเวลาสูงสุด 42 วันในการจัดตั้งรัฐบาล หากไม่ประสบความสำเร็จ โอกาสก็จะตกไปอยู่ในมือของหัวหน้าพรรคการเมืองอื่น

ถ้าไม่มีพรรคใดสามารถรวบรวมเสียงข้างมากได้ ก็มีความเป็นไปได้ที่จะมีการจัดตั้งรัฐบาลเสียงข้างน้อยขึ้นมาบริหารประเทศ แต่หากยังไม่สามารถทำได้อีก ก็อาจนำไปสู่การจัดการเลือกตั้งใหม่ โดยในระหว่างนั้น เนทันยาฮูจะยังคงดำรงตำแหน่งรักษาการนายกรัฐมนตรีต่อไป

พรรคการเมืองใดบ้างที่กำลังแข่งขันกัน ?

คาดว่าพรรคลิคุดของเนทันยาฮูและพรรคยาชาร์ของไอเซนคอตจะเป็นพรรคที่ใหญ่ที่สุดในรัฐสภา แต่พวกเขาจะต้องได้รับการสนับสนุนจากพรรคอื่น ๆ เพื่อจัดตั้งรัฐบาลผสม เนทันยาฮูเป็นผู้นำกลุ่มพรรคฝ่ายขวาและพรรคศาสนา

เขาขึ้นสู่อำนาจครั้งแรกในปี 1996 ในฐานะนายกรัฐมนตรีที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงคนแรกของอิสราเอล หลังจากการเลือกตั้งก่อนกำหนดภายหลังการลอบสังหาร ยิตส์ซาก ราบิน โดยเนทันยาฮูอยู่ในอำนาจมาเกือบตลอดในช่วง 3 ทศวรรษหลังสุด

ไอเซนคอตเป็นผู้นำพันธมิตรฝ่ายค้านที่ประกอบด้วย พรรคขวากลาง และพรรคฝ่ายซ้าย ซึ่งรวมตัวกันโดยมีเป้าหมายหลักคือการโค่นล้มเนทันยาฮู

กลุ่มนี้รวมถึงพรรคเบยาฮัด (B'Yachad) ที่นำโดยอดีตนายกรัฐมนตรี นาฟตาลี เบนเน็ตต์

นอกจากนี้ยังมีกลุ่มพรรคอาหรับ 2 กลุ่มที่ลงสมัครรับเลือกตั้งด้วย เนื่องจากประชากรประมาณ 1 ใน 5 ของอิสราเอลเป็นชาวอาหรับ ในทางทฤษฎีแล้ว พวกเขาอาจเป็นผู้กำหนดทิศทางการเมืองได้ แต่พรรคการเมืองชาวยิวหลัก ๆ เกือบทั้งหมดได้ปฏิเสธที่จะร่วมมือกับพวกเขาในการจัดตั้งรัฐบาล ยกเว้นเพียงพรรคเดียว

เราจะรู้ผลการเลือกตั้งเมื่อใด ?

คาดว่าจะมีการประกาศผลการเลือกตั้งเบื้องต้นในวันที่ 28 ต.ค. ส่วนผลอย่างเป็นทางการมีกำหนดจะประกาศในวันที่ 4 พ.ย.

กระบวนการเจรจาจัดตั้งรัฐบาลผสมอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์หรือถึงขั้นหลายเดือน โดยหลังจากการเลือกตั้งเมื่อเดือน มี.ค. 2021 กว่าจะจัดตั้งรัฐบาลได้สำเร็จก็ต้องรอจนถึงเดือน มิ.ย. ซึ่งเป็นการทำข้อตกลงแบ่งปันอำนาจระหว่างเบนเน็ตต์และ ยาอีร์ ลาปิด

ในครั้งนั้น เนทันยาฮูได้รับโอกาสเป็นคนแรกในการจัดตั้งรัฐบาล แต่ไม่สามารถรวบรวมพรรคการเมืองต่าง ๆ มาจัดตั้งรัฐบาลผสมที่มั่นคงได้

การจัดการเลือกตั้งใหม่ไม่ใช่เรื่องแปลกแต่อย่างใด โดยในช่วงระหว่างปี 2019-2022 อิสราเอลมีการจัดการเลือกตั้งถึง 5 ครั้ง เนื่องจากพรรคการเมืองต่าง ๆ ไม่สามารถตกลงร่วมมือกันได้