ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ሰብ-ሰርሖ ብልሒ ወነንቲ ቤት መግቢ ጥዑም ሓደስቲ ኣማራጺ መግቢታት ብምቕራብ ዓማዊል ንክስሕቡ ክሕግዞም ይኽእል ድዩ ወይስ እዚ ገለ መዓት ከስዕብ ይኽአል?

ብሓገዝ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ (ኤኣይ) ዝተኸሸነ መግቢ ምቁር’ዶ ይኸውን?

ካብቶም ከኒና ኡብረጎፓንት ዝወሰዱ እቶም 73 ሚኢታዊት ድሕሪ ክልተ ሰዓታት  እቲ ምልክታት ናይ ሕማም መርዘን ከምዝገደፎምን ጥፈታቶም ብዘይጸገም ከካይዱ ከምዝኸኣሉ ሓቢሮም።
ድሕሪ 24 ሰዓት እቶም 65 ሚኢታዊት ምሉእ ንምሉእ እቲ ምልክታት ሕማም መርዘን ከምዘይተሰመዖም ኣነጺሮም።


ብሕማም መርዘን ንዝሳቐዩ እፎይታ ዝህብ መድሃኒት ተረኺቡ

 ዴዣ ቩ ካብ ፈረንሳኛ ዝተወሰደ ቃል ኰይኑ ‘ድሮ ዝተረኣየ’ ዝብል ትርጉም ኣለዎ። ናብ ትግርኛ ክንመልሶ እንከለና ድማ ‘ዊንታ’ ማለት እዩ።


ሕሉፍ ተመኵሮ ይድገም ከምዘሎ ተሰሚዕኩም'ዶ ይፈልጥ? 

ኣብ ምብራቓዊ ዲሞክራቲክ ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ብሰንኪ በዲዶ-ህበይ ልዕሊ 450 ሞት ተመዝጊቡ እዩ። ልዕሊ ኵሉ ግን ህጻናት ከምዝተሃሰዩ ይንገር።

በዲዶ-ህበይ፡ ህጻናት ዝያዳ በቲ ሕማም ይህሰዩ ኣለዉ

ፋጎሳይቶሲስ፡ ዋህዮታት ሓንጎልና ንካልኦት ንኣሽቱ ዋህዮታት ወይ ሞለኪዩላት (ዝነኣሰ ኣሃዱ) ካብ ስርዓተ ኣእምሮ ንምእላይ ዝሽፍንሉ ወይ ዝበልዕሉ መስርሕ’ዩ። 

ሓንጎልና ንገዛእ ርእሱ ይበልዕ ድዩ?

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ? ሞያዊ መብርሂን ማዕዳን ብዶክተር መድሃኔ ሃይለ ካብ ሰንተር ፎር ትሪፒካል ኤንድ ትራቨል መዲሰን።

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ?

ኣብ ቀረባ እዋን ብዓለምለኸ ቍጠባዊ መድረኽ ዝተገበረ መጽናዕቲ ከምዘመልክቶ ንዝጸንሐ ኵነታት ዘናወጹ ክልተ ቀንዲ ምዕባለታት ማለት፡ ምምጻእ ሓደስቲ ቴክኖሎጂታትን ኣውቶማቲክን፡ ከምኡ’ውን ናብ ሓምላይ ቍጠባን ዘላቕነትን ዝወስድ ምንቅስቓስን ምዃኖም የመልክት።

ኣብዚ እዋን ተጠለብቲ ዝዀኑ ሞያታት ኣየኖት'ዮም?

ኣእጋር ኢሌን ፉ ብሕብጠትን በሰላን መልክዐን ቀይረን ኣለዋ። ነፍሲ ወከፍ ኣእጋራ ነቲ ዕውት ዘይኮነ ግጉይ ሕክምና ምንዋሕ እግሪ የዘኻኽርኣ።
ጓል 49 ዓመት ኢሌን ፉ ካብ 2016 ጀሚራ ሓሙሽተ መጥባሕትን ሰለስተ ምትካል ዓጽምን ተገይሩላ።  ንነዊሕ እዋን ዝዓቖረቶ ገንዘባ ወዲኣ፤ ምስ ሓኪማ’ውን ክሳብ ምክሳስ በጺሓ።
ሓደ እዋን ኢሌን ኣብ ውሽጢ ዓጽማ ዝተገጠመ ተሰቢሩ፤ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ድማ እግራ "ካብ ውሽጢ" ዝጥበስ ዘሎ ኮይኑ ይስምዓ ከምዝነበረ ትዛረብ።

‘እግረይ ንምንዋሕ ዝገበርክዎ መጥባሕቲ መፈጸምታኡ ኣይጸበቐን’

ፈሲ ካበይ’ዩ ዝመጽእ፣ እንተዓፊንናዮ’ኸ እንታይ ይኸውን፣ ኵሉ ሰብ ይፈሱ’ዶ፣ እንስሳት’ከ?

ስለምንታይ ኢና ንፈሱ? ሳይንስ’ከ ብዛዕባ ፈሲ እንታይ ይብል?

ፎብያ ዘለዎም ሰባት፡ ጽዑቕን ኣዝዩ ዘይምችኡን ግብረ መልሲ ፍርሒ ከጋጥሞም ተኽእሎ ኣሎ፤ ሓደ ሓደ ግዜ እቲ ስምዒት ልዕሊ ዓቕሞም ክኸውንን ንመዓልታዊ ህይወቶም ክጸሉን ይኽእል እዩ።

'ፎብያ'፡ ዘይርትዓዊ ፍርሒ እንታይ’ዩ? ብኸመይ’ከ ይፍወስ?

ተመራመርቲ ብዛዕባ ምብራሕ ጸጉሪ ርእሲ ንዓሰርተታት ዓመታት መልሲ ከይረኸቡ ጸኒሖም’ዮም። እዚ ክቕየር ተኽእሎ ኣሎ ድዩ?

'ብርሒ ዝፍውስ፡ ሕሱርን ባህሪያውን መድሃኒት ተረኺቡ' - ተመራመርቲ

ሓደጋታት ናይቲ ኣደ እትወስዶ ኣልኮላዊ መስተ ብዝያዳ ዝተሰነደ’ኳ እንተዀነ፡ ካልእ ነቶም ምስ ምስታይ ብዝተሓሓዝ ዝመጽኡ ሳዕቤናት ኣበርክቶ ክገብር ዝኽእል ጉዳይ ግን ዕሽሽ ተባሂሉ ኣሎ። እዚ ድማ እቲ ኣቦ ክንደይ ዝኣክል ይሰቲ ዝብል እዩ።

ኣቦ ዝሰትዮ ኣልኮላዊ መስተ ብኸመይ'ዩ ኣብ ዝውለድ ቈልዓ ሳዕቤን ዝህልዎ?  

ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ካብ 1.3 ክሳብ ኣርባዕተ ሚልዮን ብሕማም ሸሮኽ ከምዝተለኽፉን፡ ኣብ መላእ ዓለም ድማ ካብ 21 ሽሕ ክሳብ 143 ሽሕ ብሰንኪ እዚ ሕማም ከምዝሞቱን ይግምት።

ሕማም ሸሮኽ፡ ጠንቁን መከላኸሊኡን እንታይ እዩ? 

ልዕሊ ፍርቂ ኣካላትና ሰብ ከምዘይኮነ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ይዛረቡ።

ልዕሊ ፍርቂ ዋህዮታትና ናይ ሰብ ኣይኰኑን - ተመራመርቲ

እታ 71 ሜትሮ ዝንውሓታ ናይ ጽዕነት መርከብ ብ1969 ኣብ ገማግም ባሕሪ ኒው ሳውዝ ዌልስ ሓጺን ጽዒና ትጓዓዝ ኣብ ዝነበረትሉ እዋን ብዘጋጠማ ህቦብላዊ ኵነታት ኣየር ከምዝጠሓለት ይግለጽ። እዚ ድማ ኣብ ታሪኽ ኣውስትራልያ ሓደ ካብቶም ዝዓበዩ ኣለሻ ትሕቲ ባሕሪ ክካየድ ምኽንያት ኰይኑ።

ቅድሚ 55 ዓመታት ዝጠሓለት መርከብ ተረኺባ

ካልኦት 60 ሰባት እውን ኣብቲ ልዑል ሓደጋ ዘለዎ ምድብ እቲ ሕማም ምህላዎም ከምዝተለለዩ ሚኒስተር ጥዕና እታ ግዝኣት ኣፍሊጡ።

ህንዲ፡ ሞት ወዲ 14 ዓመት ቆልዓ ዘስዓበ ቫይረስ ኒፓህ ሻቕሎት ፈጢሩ


ወዲ 14 ዓመት ዝቐተለ ቫይረስ 'ኒፓህ' ሻቕሎት ፈጢሩ

ተመራመርቲ ንመድሃኒት ሕማመ ዓሶ ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ዘለዎም ጽግዕተኛታት ሕማም ዓሶ ኣብ ኣፍሪቃ የስፋሕፍሕ ከምዘሎ ብምሕባር፡ ብህጹጽ ስጕምቲ እንተዘይተወሲዱ ህይወት ሚልዮናት ኣፍሪቃውያን ንሓደጋ ተቓሊዑ ከምዘሎ ኣጠንቂቘም።

ኣብ ኤርትራ እትርከበን ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ መድሃኒት ዝጻወር ዓሶ ይስፍሕፋሕ ኣሎ

ደቅኹም ስቕ ኢሎም ካልኦት ቈልዑ ክዕልሉ ምርኣይ ተስፋ ከቝርጸኩም ይኽእል እዩ። ይዅን እምበር ኵሎም ህጻናት ብዝተፈላለየ ናህሪ እዮም ዘረባን ቋንቋን ዘማዕብሉ። 

ደቅና ኣፍ ዘይምኽፋቶም ዘጨንቕ ድዩ?

ብዝተኽኣለ መጠን ውሑድ ዝተመስርሑን ኣመና-ዝተመስርሑን መግብታት እንተተመገብና ክኢላታት ይዛረቡ። ይኹን'ምበር ገለ ካብዞም መግብታት ንስድራቤታት ረብሓ ክህልዎም ከምዝኽእል ክንርስዕ የብልናን።


ኣመጋግባ ስድራና ንቀጻሊ ህይወት ደቅና ናብ ሓደጋ የእቱ ኣሎ - መጽናዕቲ

ብሓቂ ንኢንተርነት ዝመሃዘ ሰብ መን እዩ? ከምቲ ኣብ ብዙሓት ምህዞታት ዘጋጥም፡ ምህዞ ኢንተርነት ምስ ሓደ ሰብ ጥራይ ዝተኣሳሰር ኣይኰነን።
ልክዕ ከምቲ ኣብ ኣምፑል፡ ተሌፎንን ሓይሊ ኤሌክትሪክን ዝነበረ፡ ኣብ ምህዞ ኢንተርነት እውን ኣገዳሲ ተራ ዝተጻወቱ ብርክት ዝበሉ ሳይንቲስትን መሃዝትን ምጥቃስ ይከኣል።


ብሓቂ ንኢንተርነት ዝመሃዘ ሰብ መን’ዩ?

ሽኮር ምብዛሕ ንጥዕናና ጽቡቕ ከም ዘይኰነ ኣየካትዕን፤ ግን ኣርቲፊሻል መመቐሪታት ካብ ሽኮር ንጥዕና ዝበልጹ ድዮም? እዋናዊ መጽናዕቲታት ብዛዕባ’ዚ እንታይ ይብሉ?

ኣርቲፊሻል መመቀሪ እንታይ'ዩ፣ ንጥዕናና ብኸመይ ይጸልዎ? 

ዓለምና ሳላ ሳይንሳዊ ርኽበታትን ቴክኖሎጂያዊ ምህዞታትን ብቐጻሊ እናተቐየረት ትርከብ። ኵሉ ምህዞታት መበገሲኦም ንጽቡቕ ዕላማ’ኳ እንተዀኑ፡ ገሊኦም ግን ረብሓ ዘይብሎም ወይ ጉድኣት ዘስዕቡ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም። 

ዝፈሸሉ ምህዞታት ቴክኖሎጂ ትፈልጡ ዶ?

ሰብሰርሖ ብልሒ ('ኣርቲፊሻል ኢንተለጀንስ - ኤኣይ') ክብሃል ከሎ ንገለ ሰባት ምናልባት ሓደ መዓልቲ ማሽናት ንስርሖም መንጢሎም ነዛ ዓለም ክቆጻጸርዎ ዝመስል ዘፍርሕ ጉዳይ ክኸውን ይኽእል። እዚ ግን ክሳብ ክንደይ ሓቂ እዩ? ኣብ ኣፍሪቃኸ ምጥቃም 'ኤኣይ' ነቲ ማእለያ ዘይብሉ ጸገማታ ኣብ ምፍታሕ ከምኡ’ውን ንመንእሰይ እታ ኣህጉር ኣብ ምብቃዕ ዝህቦ ረብሓታት ይህሉ'ዶ ይኸውን? ቢቢሲ ዝረኸቦ ርእይቶ ኣብዚ ጸብጻብ እንሆ።

ሰብሰርሖ ብልሒ፡ ንዕድላት ስራሕ ኣፍሪቃውያን ስግኣት ድዩ?

ምስዕዓም ፍልቀታዊ ዕላማ እውን ክህልዎ ይኽእል እዩ። ኣካል ንኣካል ክንጸጋጋዕ ከለና ሓደ ነቲ ካልእ ዘለና ስምዒት ዝሕብር ምልክታት ክንረክብ ንኽእል ኢና። እዚ ድማ እቲ ከንፈር ንከንፈር ዝግበር ፍቕራዊ ምስዓም ንበይኑ ፍሉይ ዝውቱር ባህሪ ደቂ ሰባት ከምዘይኮነ ከረድእ ይኽእል።