ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ንወለዲ ምኽሪ ብምሃብ ህብብቲ ዝዀነት ኣብ ዩታ ኣመሪካ እትነብር ዩትዩበር፡ ኣርባዕተ ገበናት ከቢድ ግህሰት ህጻናት ከምዝፈጸመት ተኣሚና።

ብዛዕባ ኣተዓባብያ ቈልዑ ትመክር ፍልጥቲ ዩትዩበር ብግህሰት ህጻናት ተኸሲሳ

ኣብዚ እዋን መብዛሕትኡ ዝኽርታትና ብኤለክትሮኒካዊ መሳርሒታት እዩ ዝጸሓፍ። ይዅን እምበር እቲ ብኢድ እንጽሕፎ ዕለታዊ ዝኽሪ ናይ ብሓቂ ድዩ ንጥዕና ኣእምሮና ዝሕግዝ ዝብል ሕቶ ይለዓል እዩ።

'ዳየሪ' ምጽሓፍ ንጥዕና ኣእምሮ ክሕግዝ ይኽእል ድዩ?

መልከፍቲ ከጋጥመና እንከሎ 'ቲ-ሰልስ' ዝበሃሉ ካልኦት ኣካል ስርዓት ምክልኻል ስራሕ ይጅምሩ፤ እዚኦም በቶም ዝሓለፉ ካልኦት መልከፍቲታትን ክታበታትን ዝሰልጠኑ እዮም።

ኮቪድ ስለምንታይ ሕጂ እውን ንገለ ሰባት የጥቅዕ ኣሎ?

እተን መናቱ ኣብ ፈለማ እዚ ዓመት ኣብ መወከሲ ሆስፒታል ከረን እየን ተወሊደን። 
ድሒረን ናብ ክፍሊ ምክትታል ናጽላታት ሃገራዊ መወከሲ ሆስፒታል ኦሮታ - ኣስመራ፡ ተወሲደን ክንክን ይግበረለንን፡ ጥዕናአን ኣብ ጽቡቕ ኵነታት ምንባሩን ተገሊጹ ነይሩ። ተጣቢቘም ንዝተወለዱ መናቱ ንምፍልላይ ዝግበር መጥባሕቲ፡ ብዙሓት ሰብ ሞያ ዘድልይዎ፡ ዝተሓላለኸን ነዊሕ ሰዓታት ዝወስድን ኰይኑ፡ ስርዓተ ሕክምና ኤርትራ ነዚ ንምግባር ዓቕሚ የብሉን።

ብርእሲ ተጣቢቐን ዝተወልዳ  ኤርትራውያን መናቱ ናብ ስዑዲ ኣምሪሐን 

ኣብዚ እዋን እዚ ኣብ ዕዳጋታት ‘ካብ ኮለስትሮል ነጻ’ ዝብሉ መወዓውዒታት ፍርያት ምርኣይ ልሙድ እዩ። ኮለስትሮል ኣብ ጥዕና ደቂ ሰባት ዘለዎ ጽልዋ እወታዊ ድዩ ኣሉታዊ? ወይስ ክልቲኡ?

‘ካብ ኮለስትሮል ነጻ’ እንታይ ማለት’ዩ? ‘ጽቡቕ’ ኮለስትሮልከ ኣሎ ድዩ?

ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝተኻየደ ምርኢት ምህዞ፡ ዝሳተፉ ዘለው ካብ መላእ ክፋል እታ ሃገር ዝመጽኡ መሃዝቲ፡ ንሕርሻን ካልኦት ስራሕትን ክውዕሉ ዝኽእሉ ድሮናት፣ ሄሊኮፕተራትን ካልኦት ተመሳሰልቲ ስራሕትን ኣቕሪቦም’ዮም። ካብኣቶም ሓደ ዝዀነ ኣብ ትግራይ ነባሪ ከተማ ሽረ እንዳስለሰ ዕበ ለገሰ እዩ። ዕበ ሒዙዎ ብዝቐረበ ምህዞ ሄሊኮፕተር ሽልማት ገንዘብን ወረቐት ምስክርን ተበርኪትሉ ኣሎ።

"ባዕለይ ብዝሰራሕኽዋ ሄሊኮፕተር ካብ ሽረ ኣዲስ ኣበባ ናይ ምብራር ሕልሚ ኣለኒ"፡ ዕበ ለገሰ

'ሕማማት እዋን ጥንሲ' ዝፍውስ መድሃኒት ተስፋ ተረኺብዎ

ኣብ ሓደ እዋን "ዝኸፍአት ኣደ ኣውስትራልያ" ዝብል ስም ዝተዋህባ ኣደ፡ ንኣርባዕተ ደቃ ብምቕታል ዝተዋህባ ፍርዲ ተሰሪዙ።

ብቕትለት ኣርባዕተ ደቃ 20 ዓመት ዝተኣስረት ኣደ ክሲ ተሰሪዙ ነጻ ወጺኣ

ሓላፊ ስታፍ ስርሒታትን ስልጠናን ሰራዊት ኤርትራ ነበር ሜጀር ጀነራል ሃይለ ሳሙኤል ኣብ መበል 71 ዕድመኡ ከምዝዓረፈ ተገሊጹ።

ኤርትራ፡ ሓላፊ ስታፍ ስርሒታትን ስልጠናን ሓይልታት ምክልኻል ጀነራል ሃይለ ሳሙኤል ዓሪፉ

ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ምብራቕን ደቡብን ኣፍሪቃ ዝተራእየ ለበዳታት ኣንትራክስ ኣመልኪቱ ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ዝዘርግሖ ጸብጻብ፡ እቲ ሕማም ዘለዎ መልክዕን፡ ማዕረ ክንደይ ቀታሊ ምዃኑን ብኸመይ ናብ ኣጽዋር ክቕየር ከም ዝኽእልን ገሊጹ’ሎ።

ኣንትራክስ እንታይ እዩ? ማዕረ ክንደይ ከ ቀታሊ እዩ?

ሪፓብሊካን ነቲ ፕረዚደንትን ወዱን ፖለቲካዊ ‘ስልጣንካ ተጠቒምካ ቁጠባዊ ረብሓኻ ብምእምራር’ዮም ዝኸስዎም።

ወዲ ፕረዚደንት ባይደን “ሪፓብሊካን ክቐትሉኒ ይደልዩ’ለው” ክብል ከሲሱ

ብኣጋኡ ዘጋጥም ንጽፈ-ጻግነ እንታይ’ዩ? እዚ ዘጋጠማ ጓል ኣንስተይቲ ክትወልድ ትኽእል ድያ?

ምቍራጽ ጽግያት ኣብ ንእስነት የጋጥም ድዩ?

እቲ መድሃኒት ኣብዚ እዋን ኣብ ጥቕሚ ዝውዕሉ መድሃኒታት ተኖፎቪር ዲሶፕሮክሲልን ኢምትራይሲታባይንን ዝሓዘ ኰይኑ፡ ኤችኣይቪ ኣብ ሰብነትና ኣትዩ ንባዕሉ ከየራብሕን እቲ ሰብ ብኤችኣይቪ ከይትሓዝን ይከላኸለሉ ማለት እዩ።

ኤችኣይቪ ኣብ ምክልኻል ውጽኢታዊ ዝዀነ መድሃኒት ፒ-ኣር-ኢ-ፒ እንታይ'ዩ?

ካብ እንቁርዖብን ክሳብ ሓርጃም፡ ካብ ጽምብላሊዕ ክሳብ ሕንዚዝ ኣብ ዓለም መርዛም እንስሳታት ኣይሰኣኑን። ኣብዚ ዝርዝር ዘለዉ ገለ ካብዞም እንስሳታት ዘገርሙ እዮም።

ዓሰርተ መርዛም እንስሳት ኣየኖት ምዃኖም ትፈልጡ ዶ?

ኣይ-ቪ-ኤፍ 6 ኣገደስቲ ምዕራፋት ዘጠቓለለ ኰይኑ፡ ብዙሓት ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ክጠንሳ ዘይክኣላ ደቂ ኣንስትዮን መጻምድትን ዝጥቀምሉ ኣገባብ ወሊድ'ዩ።

ጓል 70 ዓመት ኣደ ማንታ ከም ዝወለደት ሓካይም ኣፍሊጦም

ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ነቲ መድሓኒት ኣብ ዝወሰዱ 24 ሽሕ ሰባት ዝተገበረ መጽናዕቲ፡ ውጽኢቱ “ዘተኣማምን” ተባሂሉ ኣሎ።

ኤች-ኣይ-ቪ፡ ውጽኢታዊ ዝተባህለ መድሃኒት ኣብ ጥቕሚ ውዒሉ

እዚ ከኒና ነፍሱ ዝኽኣለ ጎድናዊ ሳዕቤት ዘለዎ ኮይኑ ሕማም ርእሲ፡ ቀትሪ ትኽስ ምባል፡ ምስልቻው ከምኡ ከኣ ተምላስን ዕግርግርን ከስዕብ ዝኽእል ኮይኑ፡ ብዛዕባ ኣብ ነዊሕ ግዜ ዝህልዎ ሳዕቤናት ግን ብዙሕ ዝተፈለጠ ነገር የለን።
ኣመሪካን ኣካዳሚ፡ እዚ ከኒና ከም ኩሉ ከኒናታት ህጻናት ክረኽብዎ ካብ ዝኽእሉ ቦታ ርሒቐ ክቅመጥ ብምምዓድ “ናይ ድቃስ ጸገማት ኣብ ክንዲ ሜላቶኒን ብምውሳድ መደባት ብምስራዕን ባህሪ ብምትዕርራይን ክስተኻኸል ይኽእል’ዩ” ኢሉ።

ስለምንታይ’ዮም ኣስታት 20 ሚእታዊት ህጻናት ኣመሪካ ብመደቀሲ ከኒና ዝድቅሱ ዘለዉ?

ጭንቀት ክሊማ ብፍላይ ምስ ግንዛበ ለውጢ ክሊማ ዝተኣሳሰር ጭንቀት ኰይኑ፡ ‘Eco-anxiety’ ብቐንዱ ብኽለትን ምጥፋእ ብዝሃ-ህይወትን ሓዊሱ ምስ ግንዛበ ክሊማዊ ለውጢ ኣብ ጥዕና ከባቢ ክህልዎ ዝኽእል ሓደጋታት ዝተኣሳሰር ጭንቀት እዩ።

ክሊማዊ ለውጢ፡ መን'ዩ ዝያዳ ዝሻቐል ዘሎ፡ ደቂኣንስትዮዶ ደቂተባዕትዮ?

ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንብዙሓት ሰባት ዘጥቅዕ ዘሎ ሰዓል ቫይረስ ኢንፍሉዌንዛ፡ ኮቪድ ወይ ድማ ስርዓተ ምስትንፋስ ዘጥቅዕ ሕማም ክኸውን ልዑል ተኽእሎ ከም ዘሎ ተገሊጹ።

ኣብ ኣዲስ ኣበባ ንብዙሓት ዘጥቅዕ ዘሎ እንታይነቱ ዘይተፈልጠ 'ሰዓል'

ኣብ ዝሓለፉ መዓልትታት ኣብ ከባቢ እቲ ዝዓበየ ሆስፒታል ቓዛ ኲናት ጻዕጺዑ ቀጺሉ ኣሎ። ኣብቲ ሆስፒታል ዘሎ ከቢድ ሕጽረት ነዳዲ ኣብ ኣገልግሎት እቲ ሆስፒታል ጽልዋኡ ቀሊል ኣይክኸውንን እዩ። ጋዜጠኛ ቢቢሲ ቋንቋ ዓረብ ኤታር ሻላቢ ብዛዕባ እቲ ሆስፒታል ንዝለዓሉ ኣገደስቲ ሕቶታት መለሲ ንምርካብ ንሓላፊ እቲ ሆስፒታልን ካልኦት ላዕለዎት ሓካይምን ኣዘራሪባ ኣላ።  

ኣብ ሆስፒታል ቓዛ እንታይ'ዩ ኣጋጢሙ?

እቲ ሕማም ሰብነትና ኣብ ዝውውር ደም ዘሎ መጠን ሽኮር (ግሉኮዝ) ኣብ ረብሓ ከውዕሎ እንተዘይክኢሉ ዘጋጥም ኮይኑ፡ እቶም ዝፈጥሮም ጸገማት ሕማም ልቢ፣ ወቕዒ (ስትሮክ)፣ ዑረት፣ ጸገም ኩላሊትን ምቑራጽ እግርን ከስዕቡ ይኽእሉ።

ሕማም ሽኮር እንታይ እዩ? ብኸመይ ምክልኻል ይከኣል?

ካብ ሰራሕተኛታት እቲ ሆስፒታል ዝወጹ ጸብጻባት፡ እቲ ብኣሽሓት ዝቑጸሩ ፍልስጤማውያን ዘዕቁብ መሳለጥያ፡ ሓይሊ ኤሌክትሪክ ከም ዝወድአ ይሕብሩ።

"መጥቃዕቲ ሆስፒታል ጋዛ ብሓማስ ዝተፈጸመ’ዩ "፡ ፕረዚደንት እስራኤል 

ድዋሜና ኣብዚ ዓመተ ስፖርት ኣብ ሊግ ኣልባንያ 9 ሸቶታት ብምምዝጋብ ዝለዓለ ኣመዝጋቢ ሸቶ ኮይኑ ይመርሕ ነይሩ። ምስ ሃገራዊ ጋንትኡ ጋና ተሰሊፉ ድማ ዓወታት ረኺቡን ክልተ ሸቶታት ኣመዝጊቡን።

ኣብ ማእኸል ሜዳ ወዲቑ ህይወቱ ዝሓለፈት ተጻወታይ ኩዕሶ እግሪ 

እዚ ጽሑፍ ኣብ መንጎ ብቕዓትን ጥዕና ኣእምሮን ዘሎ ምትእስሳር ይድህስስ። እቲ ብድሕሪኡ ዘሎ ሳይንስ እንታይ እዩ?