HABAŞ'ta geçmişte yaşanan iş kazaları hakkında ne biliyoruz?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İzmir'in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım'da meydana gelen patlamada 18 işçi hayatını kaybetti, 15 kişi de yaralandı.

Adalet Bakan Yardımcısı Can Tuncay, şirketin Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Rüştü Başaran ve 10 kişi hakkında Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından gözaltı kararı verildiğini açıkladı.

Tuncay, kazanın meydana geldiği fabrikada geçmişte yaşanan işçi ölümlerine dair duyum ve ihbarların başsavcılık tarafından ayrıntılı biçimde incelendiğini de söyledi.

BBC Türkçe'nin açık kaynaklardan derlediği bilgilere göre HABAŞ'ın demir çelik fabrikası ve limanında 2018'den bu yana en az 28 işçi hayatını kaybetti.

Son bir ayda üç kaza

İzmir Valiliği'ne göre 9 Kasım'da 18 kişinin ölümüne neden olan patlama saat 12.00 civarında yaşandı.

Valiliğin yazılı açıklamasında "ilk belirlemelere göre olayın, sıvı çelik döküm işlemi sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesi sonucu meydana geldiği değerlendirilmektedir" denildi.

HABAŞ'ın internet sitesinde yayımlanan bir taziye yazısında "acımız tarifsizdir" ifadeleri kullanıldı.

Ayrıca "Hayatını kaybeden çalışma arkadaşlarımızın ailelerinin ve yaralı arkadaşlarımızın yanında olmaya, ihtiyaç duydukları her konuda destek vermeye devam edeceğiz" dendi.

Aynı fabrikada bu olaydan haftalar önce iki işçi daha hayatını kaybetti.

Hakan Doğan 21 Ekim'de yüksekten düşerek, Eyüp Eğinli ise iş makinesi lastiğine hava basılırken yaşanan patlama sonucunda 5 Kasım'da yaşamını yitirdi.

Araştırmalarımıza göre Habaş'ta 2018'den Ekim 2026'ya kadar en az sekiz işçi daha iş kazalarında hayatını kaybetti.

Bu kazalardan bazılarında şirket farklı oranlarda kusurlu bulundu.

Örneğin İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi'nin (İSİG) aktardığına göre Ekim 2020'de eskiyen sacların değiştirilmesi sırasında hayatını kaybeden Kadir Özdemir'in ailesi tarafından açılan davada HABAŞ %70 asli kusurlu bulundu.

Mahkeme, 2023'te tamamlanan davada Özdemir'in ailesine tazminat ödenmesine karar verdi.

İzmir Tabip Odası, İzmir Barosu, Aliağa Demokrasi Platformu, KESK İzmir Şubeler Platformu, DİSK Ege Bõlge Temsilciliği ve İzmir İSİG Meclisi'nin Özdemir'in ölümü hakkında yaptıkları ortak açıklamada şu ifadeler kullanıldı:

"Aliağa'da iş cinayetleri artık son bulmalıdır. HABAŞ iş cinayetlerinde sorumlu olanlar cezalandırılmalı, gerekli işçi sağlığı ve güvenliği önlemleri alınmalı, uluslararası standartlarda kamu denetimi yapılmalı, işçiler üzerindeki uzun, aşırı çalışma ve benzeri baskılar sona erdirilmeli artık üretim için iş cinayeti yaşanmamalıdır."

Basın, çalışanların arkadaşları, aileler, iş güvenliği uzmanları, ilgili dernekler ve meslek örgütleri üzerinden işçi ölümlerini belgeleyen İSİG'e göre 2026'nın ilk 10 ayında en az 1930 işçi iş kazalarında hayatını kaybetti.

HABAŞ raporundaki detaylar

Aliağa'daki demir çelik fabrikasının sahibi olan HABAŞ'ın tesislerindeki iş güvenlik önlemleri ve çalışmalarına dair bazı istatistikler, şirketin 2025 sürdürülebilirlik raporunda yer alıyor.

Rapordaki bir tabloda HABAŞ işçileri ve taşeron işçilerin iş kazası sebebiyle mesai yapamadığı günlerde artış görülüyor.

HABAŞ işçileri için 2024'te kayıp günlü kaza sayısı 109 iken 2025'te bu sayının 146'ya çıktığı, taşeron işçileri için ise aynı sayının 38'den 83'e çıktığı ifade ediliyor.

Burada sözü edilen 'kayıp günlü iş kazası' ifadesi, çalışanların bir iş kazası veya meslek hastalığı sonucunda en az bir tam iş günü veya vardiya boyunca işbaşı yapamayacak şekilde işten uzak kalmasına yol açan kazaları tanımlamak için kullanılıyor.

Şirketin raporunda bu kazaların tarihleri ve nasıl gerçekleştiklerine dair detaylar yer almıyor.

HABAŞ, 2025 yılında kayıp günlü iş kazalarındaki artışın arkasındaki nedenlerin analiz edildiğini ve kişisel koruyucu donanımların güçlendirilmesi, mühendislik önlemleri ve taşeron denetimlerinin sıkılaştırılması gibi iyileştirmelerin hayata geçirildiğini savunuyor.

Şirket, aynı yıl HABAŞ ve taşeronlarında ölümlü iş kazası yaşanmadığını belirtiyor. O yıl ölümlü kaza olmasa da çelik ocağında meydana gelen patlamada 7 işçi yaralanmıştı.

Şirketin raporunda ayrıca bazı bakım ve onarım işlemlerinden de söz edilirken, "farklı basınç senaryolarında, çalışanların daha az etkilenmesi için çelikhane kumanda odalarının yeniden konumlandırıldığı, yükleme vincinin redüktör ve fren sisteminin de yeniden yapılandırıldığı" belirtiliyor.

Tesislerle ilgili sözü edilen bu birimlerin 9 Kasım'daki patlama ile bağlantılı olup olmadığı bilinmiyor.

Çalışma saatleri azalıyor, kazalar artıyor

HABAŞ'ın raporundaki verilere göre işçilerin yıllık çalışma saatleri 2025'te bir önceki yıla kıyasla azalıyor. Ancak aynı dönemde kaza geçirilen günlerin sayısı artıyor.

Raporda 2025'te firma ve taşeron çalışanlarına toplam 4363 iş güvenliği eğitimi gerçekleştirildiği söyleniyor.

Ayrıca taşeronlara yönelik eğitim faaliyetlerinin kapsamının genişletildiği, temel iş sağlığı güvenliği eğitimi alan taşeron işçi sayısının 269'dan 615'e çıktığı vurgulanıyor.

Ancak raporun farklı bir bölümünde yer alan başka bir tabloda iş güvenliği eğitimlerinin 2024'te 65 bin 700'den 2025'te 8.697 saate gerilediği ifade ediliyor.

Bu gerilemeye dair açıklama bulunmuyor.

'Yasal otoritelerce düzenli aralıklarla denetlenmektedir'

Raporda ayrıca HABAŞ'ın iş sağlığı ve güvenliği yönetim sisteminin ilgili mevzuat ve standartlar çerçevesine yapılandırıldığı ve üçüncü taraf bağımsız belgelendirme kuruluşları tarafından denetlenip sertifikalandırıldığı vurgulanıyor.

"Sistem yıllık iç ve dış denetimlerle izlenmekte, 3. taraf bağımsız denetim kuruluşlarının yanı sıra, yasal otoritelerce düzenli aralıklarla denetlenmektedir" ifadeleri kullanılıyor.

Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan, konuya dair 9 Kasım'da yaptığı açıklamada fabrikanın bakanlık tarafından daha önce denetlendiğini söyledi ve "Çok ciddi anlamda sıkıntıların yaşanmadığı belirleniyor müfettişlerimiz tarafından" dedi.

Işıkhan ayrıca patlamaya dair bir başmüfettiş görevlendirdiklerini ve denetleme ile teftişlerin tamamlanmasının ardından kamuoyunu bilgilendireceklerini söyledi.