«Ғалаба назарияси». Россия ҳужум қилган тақдирда НАТО қандай жавоб қайтармоқчи? Бешта асосий савол

Агар Россия НАТОга аъзо давлатлардан бирига ҳужум қилса, альянс уни дастлабки босқичдаёқ тўхтатишга ва можарони маҳаллий даражада ушлаб қолишга ҳаракат қилади. Агар бунинг имкони бўлмаса, Россиянинг ҳарбий амалиётларини таъминлаб турган кучлар ва захираларга зарба беради.

Бу қоидалар «Ғалаба назарияси» деб номланган концепцияда белгиланган. У Россияни тийиб туриш ва Москва ҳужум қилган тақдирда НАТО қуролли кучларидан қандай фойдаланишни назарда тутади.

Ушбу концепцияни ҳафта бошида НАТОнинг Европадаги бирлашган қуролли кучлари олий бош қўмондони генерал Алексус Гринкевич тақдим этди.

Би-би-си мазкур концепцияни ўрганиб чиқди ва Шимолий Атлантика альянси ҳозир қандай урушга тайёргарлик кўраётгани ҳақида ҳикоя қилади.

«Мен ҳарбий можаро муқаррар ёки у яқин орада бошланади, деб ҳисобламайман. Бундай эмас», — деди генерал Алексус Гринкевич Варшавадаги хавфсизлик форумида сўзга чиқар экан.

У ўз нутқида бирор марта ҳам «Россия» сўзини тилга олмади. Бироқ унинг гаплари мазмуни ва нутқ сўзланган вазият Россиядан келиши мумкин бўлган эҳтимолий таҳдид билан боғлиқ эди.

Гринкевичнинг фикрига Европада, ҳатто НАТОнинг ўзида ҳам ҳамма қўшилмайди. 2025 йил декабрида альянс бош котиби Марк Рутте шундай деган эди:

«Россиянинг навбатдаги нишони — биз. Биз ҳозирнинг ўзидаёқ хавф остидамиз».

Бироқ таҳдид даражасига берилган баҳолар бироз фарқ қилса-да, Россия 2022 йилда Украинага кенг кўламли босқин бошлаганидан буён НАТО Москвага нисбатан «ниятларга эмас, имкониятларга қараб иш тутиш» тамойилига амал қилиб келмоқда.

Альянс вакилларининг баёнотларидан келиб чиқилса, улар Россияни қўшни давлатларга таҳдид солиш учун етарлича ҳарбий қудратга эга мамлакат деб ҳисоблайди.

Россия бостириб кирган тақдирда, Болтиқбўйи давлатлари ва Полша эҳтимолий ҳарбий ҳаракатлар майдони сифатида кўрилмоқда.

Ҳарбий тўқнашув юз бериши эҳтимоли энг юқори ҳудуд эса Сувалки йўлаги деб аталади.

Бу Россиянинг Калининград вилояти билан Беларус ўртасида жойлашган, Полша ва Литва чегарасининг кичик бир қисмидир. Калининград вилояти билан Беларус ўртасидаги тўғри чизиқ бўйича масофа атиги 65 километрни ташкил этади.

Шу билан бирга, Литва, Латвия ва Эстония чегараларининг бошқа қисмлари ҳам эҳтимолий хавфли ҳудудлар ҳисобланади. Шу боис НАТОнинг Россия билан чегараларда ҳарбий инфратузилмани ривожлантириши ҳақидаги хабарлар асосан шу минтақадан келмоқда.

Октябр ойида Financial Times газетаси Эстония ўз қўшинларини Россия чегарасига яқинроқ жойлаштираётгани ҳақида ёзди.

Сентябр охирида эса олти ойлик танаффусдан сўнг Америка ҳарбийлари Литвага қайтаётгани маълум бўлди. Гап танк ва муҳандислик батальонлари, жами минг нафардан ортиқ ҳарбий хизматчи ҳақида кетмоқда.

Германия ҳам Литвада ҳарбий бригада тузишни бошлади. Режага кўра, 2027 йил охирига бориб унинг шахсий таркиби 4800 нафар ҳарбий хизматчига етказилади.

Айни пайтда Литва ва Полша Россия бостириб кирган тақдирда Болтиқбўйи давлатлари аҳолисини эвакуация қилиш режаларини ишлаб чиқмоқда. Улар фавқулодда вазиятларда фойдаланиладиган чегара ўтиш пунктлари, қочқинларни қабул қилиш марказлари ва бошқа зарур инфратузилма объектларини белгиламоқда.

Латвияга Германия ҳарбий-ҳаво кучларининг тўртта Eurofighter қирувчи самолёти вақтинча жойлаштирилди. Бунга октябр бошида Сеймга сайловлар пайтида Россия томонидан дронлар кириб келиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлар сабаб бўлди.

Бироқ айни пайтда бу қирувчиларнинг жойлаштирилиши НАТОнинг Болтиқбўйи давлатлари осмонидаги ҳарбий-ҳаво кучларини кучайтириш имкониятларини синовдан ўтказиш вазифасини ҳам бажарди.

Чегаранинг нариги томонида ҳам қўшинлар ҳаракати кузатилмоқда. Хусусан, Беларус 15 сентябрдан бошлаб Сувалки йўлаги яқинида қўмондонлик-штаб ўқув машғулотларини ўтказди.

Шу билан бир вақтда Калининград вилоятида Россия Болтиқ флоти авиацияси ҳам ҳарбий машғулотлар ўтказди. Уларда учувчилар ердаги нишонларга зарба беришни машқ қилди.

НАТО қандай урушга тайёргарлик кўрмоқда?

Алексус Гринкевич ўз нутқида совуқ уруш давридаги Европада юз бериши мумкин бўлган тўқнашувларга ўхшаш кенг кўламли ҳарбий можарони тасвирлади. Ўша пайтда Варшава шартномасига аъзо давлатлар ва НАТО катта армиялар ўртасидаги урушга тайёргарлик кўрар эди.

Сентябр ойида Россия НАТОни Калининград вилоятини мамлакатнинг қолган қисмидан ажратиб қўйиш ниятида айблади ва бундай ҳолатда ҳатто ядро қуролини қўллаш билан таҳдид қилди.

НАТО ёзма жавобида ўзини мудофаа иттифоқи деб атади ва аъзо давлатлар хавфсизлигига ҳар қандай йўналишдан келадиган таҳдидларга қарши туришга содиқ эканини билдирди. Шунингдек, «НАТОнинг ҳеч қандай ҳарбий машғулотлари ёки ҳаракатлари Россия Федерацияси ҳудудига таҳдид солмайди», дея таъкидлади.

«Ғалаба назарияси» концепцияси «ҳужумга йўл қўймаслик орқали тийиб туриш» тамойилига асосланади. Бунда душманга унинг ҳар қандай ҳужуми натижа бермаслиги, аксинча, жуда катта талафот ва харажатларга олиб келиши тушунтирилади.

Бунга муқобил ёндашув — «жавоб зарбаси билан тийиб туриш» тамойилидир. Унга кўра, эҳтимолий душман тажовуз қилган тақдирда, унга кучли ва вайронкор жавоб зарбаси бериш билан таҳдид қилинади.

«Биз дастлабки ҳужумни тўхтатамиз. Агар ҳужум давом этса, унинг кучини заифлаштирамиз ва душманнинг олдинга силжишига йўл қўймаймиз. Зарур бўлса, душман кучларини ва бизга қарши уруш олиб бориш учун сафарбар этилган ҳарбий бошқарув ҳамда таъминот тизимини тор-мор қиламиз», — деди Гринкевич.

НАТО бу тамойилни ҳали 2023 йилда Вилнюс саммитида қабул қилган эди. Ўшанда альянс «иттифоқчи давлатлар ҳудудининг ҳар бир сантиметрини» ҳимоя қилиш ниятини билдирган. Бу эса Болтиқбўйи давлатлари ва Полшада НАТО қўшинлари сонининг оширилишига олиб келди.

Бунгача ушбу давлатлардаги НАТО қўшинлари ўзига хос «огоҳлантирувчи сигнал» вазифасини бажарган. Яъни уларга ҳужум қилинса, қўшимча ҳарбий кучлар ёрдамга келиши керак эди. Бу «жавоб зарбаси билан тийиб туриш» тамойилининг яққол мисолидир.

Тийиб туришнинг бу икки усули ҳарбий кучлар ва воситаларни жойлаштиришда турлича ёндашувни талаб қилади.

«Ҳужумга йўл қўймаслик орқали тийиб туриш» тамойилига кўра, имкон қадар кўпроқ ҳарбий кучлар жанглар бошланиши эҳтимоли юқори бўлган ҳудудларга ёки улардан унча узоқ бўлмаган жойларга жойлаштирилади. Қўшинларнинг Россия чегараларига яқинлаштирилиши айнан шу ёндашувга мос келади.

Иккинчи ҳолатда эса чегарада нисбатан кичик ҳарбий куч қолдирилади. Унинг вазифаси душманни бутунлай тўхтатиш эмас, балки унинг олдинга силжишини секинлаштиришдир. Бу вақтда фронт ортидаги асосий кучлар душманга ҳал қилувчи зарба беришга тайёргарлик кўради.

Исроиллик ҳарбий эксперт Давид Генделманнинг фикрича, НАТО ҳозирги босқичда, ҳеч бўлмаганда ўз баёнотлари билан вазиятни кескинлаштирмаслик учун, эҳтиёткорлик билан ҳаракат қилмоқда.

Унинг айтишича, бу можарони кескинлаштирмасдан ва вазиятни янада жиддийлаштирмасдан берилиши мумкин бўлган энг чекланган ҳарбий жавобдир.

«Аслида улар умуман урушишни истамайди. Аммо урушишга тўғри келса, фақат энг зарур даражада жанг қилишларини, бундан ортиғига ўтмасликларини айтмоқда. Уларнинг фикрича, босқинга жавобан душманга ҳалокатли зарба бериш ва уни тор-мор қилиш ҳақидаги баёнотларнинг ўзиёқ можарони кескинлаштиради. Шунинг учун улар бундай баёнотлардан тийилиб, фақат энг чекланган жавоб чоралари ҳақида гапирмоқда», — дейди эксперт.

НАТО Россия билан урушишдан қўрқадими?

Бундай стратегия танланишининг эҳтимолий сабабларидан бири — Россия билан можаро назорат қилиб бўлмайдиган даражада кескинлашиб кетишидан хавфсирашдир. Чунки дастлабки ҳужумга жавобан бериладиган ўша «қасос зарбаси», яъни душманни тор-мор қилувчи кучли зарба можарони бирданига кескинлаштириб юбориши ва қарши томоннинг ҳам худди шундай жавоб қайтаришига сабаб бўлиши мумкин.

НАТО танлаган стратегия эса можаро шиддатини анча босқичма-босқич оширишни назарда тутади.

«Ғалаба назарияси»да мудофаа амалиётининг уч босқичи тасвирланган: дастлабки зарбани тўхтатиш, душманнинг мамлакат ичкарисига қараб ҳужумини давом эттиришига йўл қўймаслик ва «уруш олиб боришнинг оператив тизимини йўқ қилиш».

Фақат учинчи босқичдагина, эҳтимол, Россия ҳудудига зарба бериш кўзда тутилган. Бунда ҳам стратегик эмас, балки оператив нишонлар — алоқа ва транспорт йўллари, ҳарбий омборлар ҳамда штабларга зарба берилиши мумкин.

Гринкевичнинг айтишича, НАТО «можарони кескинлаштириш масъулияти»ни урушни бошлаган томон зиммасига юклашга ҳаракат қилади. Унинг сўзларига кўра, НАТО кучлари фақат мудофааланади ва душманнинг ҳужумни давом эттиришига йўл қўймайди.

«Можарони кескинлаштириш қарори учун бутун маънавий, сиёсий ва стратегик масъулият айнан унинг [душманнинг] ва фақат унинг зиммасида бўлади. Шу ўринда биз душман ҳам бир нарсани тушунишига ишонч ҳосил қилишимиз керак: устунлик бизнинг томонимизда ва можарони янада кескинлаштириш унинг ҳарбий ҳамда сиёсий аҳволини фақат ёмонлаштиради», — дея таъкидлади генерал.

Бироқ ҳарбий куч ва воситалардан фойдаланишни атайлаб чеклаш орқали можаронинг кескинлашувини жиловлаш мумкинми?

«Агар томонлар шуни истаса, можаронинг кескинлашувини жиловлаш мумкин. Дунёдаги аксарият можаролар одатда энг юқори даражагача кескинлашмайди. Айниқса, бу ҳолатда НАТО можарони кескинлаштиришдан манфаатдор эмас. Россиянинг назарий жиҳатдан эҳтимолий ҳужуми эса ҳозирча ҳақиқий ҳарбий ғалабага эришишдан кўра, "кескинлаштириш орқали кескинликни пасайтириш" мантиғига кўпроқ мос келади. Яъни бунда мақсад ҳарбий босим орқали сиёсий ён беришларга эришишдир», — деди Давид Генделман.

НАТО ўз устунлигини разведка ва қарор қабул қилиш тизимида, шунингдек, авиация, юқори аниқликдаги қуроллар ҳамда бешта соҳада — қуруқликда, денгизда, ҳавода, космосда ва кибермаконда ҳаракатларни мувофиқлаштириш қобилиятида кўради.

Бошқача айтганда, НАТО уруш бошланган тақдирда Россия дастлаб ташаббусни қўлга киритса ҳам, бу унга сезиларли устунлик бермайди, деб ҳисоблаётгани кўриниб турибди. Чунки Россиянинг босқинга тайёргарлиги, ҳужум кўлами ва зарба берувчи қўшинлар таркиби ҳақида олдиндан маълум бўлади.

Ядро қуроли қўлланиши хавфи борми?

НАТО ва Россия ўртасидаги можаронинг кескинлашуви билан боғлиқ энг катта хавф — ядро қуроли. Генерал Гринкевич тақдим этган «Ғалаба назарияси»да ядро қуролини қўллаш ҳақида гапирилмаган. Бироқ Европада ядро қуроли билан боғлиқ вазият ўзгармоқда.

Россия расмийлари ва тарғиботчиларининг баёнотларида ядро қуролини қўллаш таҳдидлари янграмоқда. Октябр бошида «Валдай» клубининг йиллик йиғилишида сўзга чиққан Россия президенти Владимир Путин Европани Россия билан муносабатларда кескинликни кучайтиришда айблади.

«Агар гап Россия Федерациясига тўғридан-тўғри ҳужум ҳақида кетадиган бўлса, бу ўринда Калининград, эҳтимол, бошқа ҳудудлар ҳам назарда тутилмоқда, албатта, Россия Федерацияси ихтиёридаги барча қуролларни қўллаш масаласи муқаррар равишда ва дарҳол кун тартибига чиқади», — деди у.

«Барча қуроллар» деганда ядро қуроли ҳам назарда тутилади.

Сентябр охирида Россиянинг «РИА Новости» давлат ахборот агентлиги Александр Носовичнинг «Россияни яна бир махсус ҳарбий амалиёт кутмоқда. У жуда қисқа давом этади» номли мақоласини эълон қилди. Унда уруш бошланган тақдирда Россия Болтиқбўйи давлатларида ядро қуролини қўллаши мумкинлиги айтилган. Кейинчалик мақола ўчириб ташланди.

Носовичнинг мақоласи Литва Сейми мамлакат ҳудудида ядро қуролини жойлаштириш имкониятини кўриб чиқа бошлаганидан кейин эълон қилинди. Бунга рухсат бериш учун конституцияга ўзгартириш киритиш талаб этилади. Тегишли тузатиш 6 октябрда биринчи ўқишдан ўтди. Якуний ўқиш 2027 йил 12 январда бўлиб ўтади.

Бу тузатиш Литва ўз ядро қуролига эга бўлади, дегани эмас. Бироқ у мамлакат ҳудудида бошқа давлатнинг ядро қуролини вақтинча жойлаштиришга имкон бериши мумкин.

Масалан, Литва Франциянинг ядровий тийиб туриш дастурига қўшилиши мумкин. Ушбу дастур доирасида Европа давлатлари ҳудудига Франция ҳарбий-ҳаво кучларининг ядро ракеталари билан қуролланган учоқлари жойлаштирилиши мумкин.

Гап Европа ҳақида кетаётгани учун бундай кўламдаги можарода қўлланиши мумкин бўлган ядро қуроли стратегик эмас, балки ностратегик турга мансуб бўлиши эҳтимоли юқори. Бундай қурол баъзан тактик ядро қуроли деб ҳам аталади.

2023 йилдан кейин Россия Беларус ҳудудига кичик қувватли ядро зарядларини жойлаштирди. Бу қуроллар Россияга тегишли ва унинг назорати остида. Тахминларга кўра, гап ядро каллаклари билан жиҳозланган «Искандер» оператив-тактик ракеталари ҳақида кетмоқда.

Бундан ташқари, Беларус ҳудудида ядро зарядини ташишга қодир Россиянинг ўрта масофали «Орешник» ракета мажмуалари ҳам бор.

Ҳозирда АҚШ «назорат қилинадиган кескинлашув» концепциясини ишлаб чиқмоқда. Унинг доирасида Вашингтон ностратегик ядро қуроллари захирасини ҳам кенгайтиришни истамоқда. Экспертларнинг айтишича, бу ядро зарядлари қўлланиши мумкин бўлган можаронинг кескинлашувини назорат қилиш учун зарур.

АҚШнинг Европадаги бир нечта давлатда тактик ядро авиабомбалари бор. Бироқ улар ракеталарга қараганда камроқ самара беради.

Шу боис Вашингтонда, афтидан, оддий қуроллардан кучлироқ, аммо стратегик ядро ракеталари каби вайронкор бўлмаган тийиб туриш воситаси етишмаяпти, деб ҳисоблашмоқда.

Бу тайёргарликларнинг барчаси ўрта ва қисқа масофали ракеталарни тақиқлаш тўғрисидаги шартнома амал қилишдан тўхтаган бир пайтда кечмоқда.

Мазкур шартнома кўп йиллар давомида томонларни энг хавфли ядро қуролларидан маҳрум этиб, Европадаги кескинликни пасайтиришга хизмат қилган эди.

НАТО гибрид таҳдидларга қандай жавоб қайтаради?

«Ғалаба назарияси»да гибрид таҳдидларга ҳам катта эътибор қаратилган. Ғарб сиёсатчиларининг баёнотларига қараганда, НАТО давлатлари ҳозирнинг ўзидаёқ бундай таҳдидларга дуч келмоқда.

Гринкевич Варшавада нутқ сўзлаганининг эртаси куни Полша расмийлари Россияни Starlink сунъий йўлдош алоқа тармоғининг ер усти станциясига ўт қўйишни уюштиришда айблади.

«Бу қўпорувчилик ҳаракати ортида Россия махсус хизматлари турганига шубҳамиз йўқ», — деди Полша махсус хизматлари фаолияти учун масъул вазир Томаш Семоняк.

Ўт қўйиш ҳодисаси сентябр ойида содир бўлган.

Гринкевич ўз нутқида бошловчининг саволларига жавоб берар экан, гибрид таҳдидлар масаласига ҳам тўхталди:

«Ҳужумга учраган давлат бунга тайёр бўлса ва ҳужум учун ким жавобгар эканини аниқлаш бўйича барча зарур ҳуқуқий талабларни бажарган бўлса, биз буни жамоатчиликка очиқ эълон қилишимиз керак. Бу русларга биз уларнинг нима қилаётганини кўриб турганимизни тушуниш имконини беради».

Бироқ генерал жавоб чоралари ҳақида, қўпорувчилик ҳаракати исботланган тақдирда қандай муносабат билдириш кераклиги тўғрисида ҳеч нарса демади.

Бир томондан, гибрид урушда «қизил чизиқлар»ни белгилаш эҳтимолий душманни шу чегараларга имкон қадар яқинлашишга ва улар қанчалик қатъият билан ҳимоя қилинишини синаб кўришга ундаши мумкин.

Бошқа томондан эса, бу чегаралар уларни белгилаган томоннинг ўзи учун ҳам аниқ бўлиши ва улар бузилган тақдирда қандай жавоб қайтариш бўйича пухта режа мавжуд бўлиши муҳим.

Гибрид урушнинг яна бир хавфи шундаки, можаро аста-секин кескинлашиб бориши мумкин. Бунда ҳар бир кейинги қадам алоҳида олинганда уруш бошлаш учун етарли асос бўла олмаслиги мумкин.

Генерал Гринкевич ўз нутқида бу масалага бевосита тўхталмади. Бироқ унинг таъкидлашича, ҳар қандай ҳолатда ҳам душман кенг кўламли урушга тайёргарлик кўраётганини яшира олмайди.

Америка Россияга қарши урушга кирадими?

Гринкевич нутқидан кейин унга Россия билан можаро бошланган тақдирда АҚШ унда иштирок этадими, деган савол берилди. Бу масала анчадан бери муҳокама қилиб келинади. Ҳатто 1961 йилда Франция президенти Шарл де Гол ҳам АҚШнинг бундай урушда иштирок этишига очиқчасига шубҳа билдирган эди.

Бир томондан, Қўшма Штатлар — дунёдаги энг қудратли давлат. Шимолий Атлантика альянси ҳам дастлаб АҚШнинг Европадаги иттифоқчиларини ҳимоя қилиш мақсадида ташкил этилган.

Бошқа томондан эса, Россия билан уруш бутун дунё мамлакатларига таҳдид соладиган ядровий ҳалокатга айланиши мумкин.

Гринкевич ўзининг Европада хизмат қилаётганини АҚШ НАТО бирлигига содиқ қолаётганининг далили сифатида келтирди. Бироқ у ҳеч қандай аниқ режалар ҳақида гапирмади.

«Қаранг, Америка қўшинлари аллақачон шу ерда, Полшада турибди. Америка қўшинлари бутун шарқий қанот бўйлаб жойлаштирилган. Охир-оқибат, қайси давлат қаерга қанча қўшин ажратиши сиёсий қарорга боғлиқ. Аммо, менимча, Қўшма Штатларнинг ушбу альянсга содиқлигига ҳеч ким шубҳа қилмаслиги керак», — деди у.

Айни пайтда, ҳали ёздаёқ Пентагон раҳбари Пит Хегсет НАТО давлатлари мудофаа вазирлари йиғилишида бошқалар ҳисобидан кун кўриш даври тугаганини, Европа ўз мудофааси билан ўзи шуғулланиши кераклигини айтган эди.

Унинг сўзларига кўра, АҚШ яқин олти ой ичида Европадаги ҳарбий иштирокини қайта кўриб чиқади. Бундан ташқари, Хегсет АҚШ ҳозирнинг ўзида НАТОнинг тезкор жавоб кучларидаги иштирокини қисқартиришини тасдиқлади.

Бироқ бу америкаликлар Европадаги қўшинлари сонини албатта қисқартирмоқчи, дегани эмас.

Хегсетнинг айтишича, Америка «Европа мудофаа соҳасида етакчи ролни ўз зиммасига олиши ва ўз хавфсизлиги учун асосий масъулиятни ўзи кўтариши йўлида тезкор ҳамда ортга қайтмас ўзгаришлар» тарафдори.

Аниқ жавоблар йўқ

Генерал Гринкевичнинг НАТО стратегиясига бағишланган нутқи айнан Полша пойтахтида янграгани рамзий маънога эга эди. Гринкевичнинг ўзи Варшавани «тийиб туриш ва мудофаа масалаларига жиддий ёндашиладиган, сўз билан амал бир-бирига мос келадиган жой» деб атади.

Полша расмийлари аҳолини мунтазам огоҳлантириб келмоқда: Россия билан боғлиқ қўпорувчилик, диверсия ҳаракатлари ва инфратузилма объектларидаги турли ҳодисалар сони ортиб боради.

Варшава расмийларининг тушунтиришича, Россия Европа мамлакатлари жамиятларида беқарорлик келтириб чиқариш, одамларни қўрқитиш ва шу орқали уларни Украинага ёрдам беришдан воз кечишга мажбурлашга интилади.

НАТОнинг Европадаги олий бош қўмондони нутқи Полша бош вазири Доналд Туск ва унинг ҳукумати аъзолари баёнотларидан тубдан фарқ қилади. Улар можаро янада кескинлашиши, Полшага ракета ва дронлар билан зарбалар берилиши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда.

Бу қарама-қаршилик шу қадар яққол эдики, Полшанинг нуфузли Rzeczpospolita газетаси Гринкевичнинг нутқини «бошқа бир воқеликдан келган овоз» деб атади.

Кўплаб экспертлар назарида НАТОнинг Россияни куч ишлатиш таҳдиди билан эмас, балки мустаҳкам мудофаа тизимини барпо этиш орқали тийиб туриш стратегияси ҳозирги вазиятга мос келмайди.

«Ҳатто ҳозир ҳам НАТО можарони кескинлаштирмаслик сиёсатидан воз кечгани йўқ ва Россия альянснинг шарқий қанотига ҳужум қилган тақдирда ҳам бунга жавобан учинчи жаҳон урушини келтириб чиқариш ниятида эмас.

Альянс ўзини ҳимоя қилмоқчи, зарур бўлса, душман ҳудудига ҳам зарбалар беради. Бироқ у Россияни тиз чўктириш, унинг раҳбариятини йўқ қилиш ёки ядровий салоҳиятини барбод этишга интилмаяпти», — деб ёзади Polityka Insight нашрининг ҳарбий эксперти Марек Сверчинский.

Бир томондан, TokFM радиоси шарҳловчиси Шимон Кемпканинг айтишича, бундай юқори лавозимни эгаллаб турган америкалик генералдан мураккаб саволларга аниқ жавоб кутиш ўта соддалик бўлар эди.

«Унинг нутқини фақат биз тингламаётганимизни унутмаслигимиз керак. Кремлда ҳам "Ғалаба назарияси"ни диққат билан тинглашмоқда», — дейди у.

Бошқа томондан, шарҳловчилар Гринкевичнинг нутқини алоҳида эмас, балки Варшава форумининг бошқа бир муҳокамасида сўзга чиққан АҚШ маъмурияти вакили, Доналд Трампга яқин бўлган АҚШнинг НАТОдаги элчиси Матю Уитакернинг баёнотлари билан биргаликда баҳолашга чақирмоқда.

Уитакер президент Трампнинг миллий хавфсизлик стратегиясида устувор йўналишлар қандай тартибда белгиланганини эслатди:

«Биринчи ўринда Американинг ўз хавфсизлиги туради. Агар биз бу вазифани уддалай олмасак, қолган ҳамма нарса ўз аҳамиятини йўқотади.

Иккинчи ўринда — Ғарбий яримшар. Табиийки, биз Қўшма Штатларга энг яқин ҳудудларга эътибор қаратишимиз керак.

Учинчи ўринда — Тинч океани минтақаси.

Тўртинчи ўринда эса — Европа.

Менимча, ҳозир биз Қўшма Штатлар ва иттифоқчиларимизнинг хавфсизлик соҳасидаги барча долзарб устувор вазифаларини айнан шу тартибда кўриб чиқмоқдамиз».

Икки концепциянинг нотўғри талқини

Варшава конференциясидан кейин, 14 октябр куни Беларус Ташқи ишлар вазирлиги баёнот бериб, генерал Гринкевичнинг нутқини қоралади. Вазирлик унинг сўзларида Беларусга нисбатан таҳдид борлигини таъкидлади.

«Ушбу концепция Беларус ҳудудига дронлар ва ер усти роботлаштирилган тизимларидан фойдаланган ҳолда олдиндан зарба беришни назарда тутади», — дейилди Ташқи ишлар вазирлигининг расмий баёнотида.

Бироқ генерал Гринкевич ўз нутқида бундай гапларни айтмаган.

Эҳтимол, бу Wall Street Journal газетасидаги мақоланинг нотўғри талқин қилиниши натижасидир. Газета «Ғалаба назарияси» ҳақида ҳикоя қилар экан, ушбу концепция истеъфодаги генерал Крис Донахюнинг ишларига асосланган бўлиши мумкинлигини тахмин қилган.

Донахю илгари АҚШнинг Европадаги қуруқлик қўшинларига, шунингдек, НАТОнинг қуруқликдаги қўмондонлигига раҳбарлик қилган.

Россиянинг Калининград вилояти, Санкт-Петербург яқини ва Беларусдаги қўмондонлик пунктлари ҳамда ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимларига ракеталар билан зарба беришни ҳам назарда тутувчи қатъий қарши ҳужум ғояси Гринкевичнинг нутқида эмас, балки Wall Street Journal газетасида баён қилинган Донахю концепциясида келтирилган.

«Бу ёндашув "Шарқий қанотда тийиб туриш ташаббуси" деб номланган. Америка ҳарбий расмийларининг айтишича, унинг асосий мақсади — Путин НАТО мудофаасини баҳолаб, ҳужум қилиш имкониятини кўриб чиқаётган бўлса, "бугун эмас" деган хулосага келишига эришишдир», — дейилган мақолада.

Нашрнинг ёзишича, «ушбу стратегия доирасида кенг кўламли "автоном ҳудуд" ташкил этиш режалаштирилган. Бу ҳудудда дронлар ва ер усти роботлари иттифоқчи кучлар орасида катта талафотларга йўл қўймасдан Россия ҳужумини қайтариши мумкин бўлади».

Донахю таклиф қилаётган тийиб туриш концепцияси Гринкевичнинг «Ғалаба назарияси»дан фарқ қилади.

У кўпроқ «жавоб зарбаси билан тийиб туриш» тамойилига асосланган. НАТО эса, афтидан, айнан шу ёндашувни қўллаш ниятида эмас.