Ўзбекистон ва Россиянинг Термиздаги ҳарбий машғулотлари нимани англатади? Видео

Россия Украинадаги урушни давом эттираётган бир пайтда, унинг ҳарбийлари нега Ўзбекистондаги навбатдаги ҳарбий машғулотларда иштирок этмоқда?

Термиз полигонида 20 октябрдан бошланган «Ҳамкорлик-2026» қўшма машғулотлари шу саволларни яна кун тартибига олиб чиқди. Ҳарбий машғулотлар 27 октябргача давом этиши айтилмоқда.

Ўзбекистон Мудофаа вазирлиги маълумотига кўра, машғулотларда Ўзбекистон ва Россия мудофаа идоралари бўлинмалари иштирок этмоқда. Расмий баёнотда айтилишича, ҳарбийлар чегара ҳудудларида шартли ноқонуний қуролли гуруҳларга қарши қўшма амалиётларни машқ қилмоқда.

Бу машғулотларнинг аҳамияти ҳақидаги қарашлар турлича.

Тошкентдаги "Билим карвони" нодавлат илмий муассасаси директори, Фарход Толипов бу машғулотлар Ўзбекистонга сезиларли ҳарбий фойда келтириши ҳақидаги қарашларга шубҳа билан қарайди.

"Ўзбекистон сўнгги йилларда халқаро ҳарбий мусобақа ва машқларда юқори натижаларни кўрсатиб келмоқда. Шунинг учун Россиядан жиддий ҳарбий ёрдам олиши, менимча, амри маҳол", - дейди у.

Сиёсатшуноснинг фикрича, шунинг учун ҳам Ўзбекистон бундай машғулотларни Марказий Осиёдаги тўрт қўшниси - Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистон билан биргаликда ўтказиши кўпроқ мақсадга мувофиқ. Россия билан эмас.

Россия давлат ахборот агентлиги ТАСС эса машғулотларда қатнашиш учун Тожикистонда жойлашган Россиянинг 201-ҳарбий базаси бўлинмалари Термизга келганини ёзди. Россия ҳарбийлари Тожикистон ва Ўзбекистон орқали 300 километрдан ортиқ масофани босиб ўтгани хабар қилинди.

Нима учун машғулотлар учун айнан Термиз танлангани ҳақида ҳам турли қарашлар мавжуд.

"Охирги йилларда Россия тарафи, хусусан ташқи ишлар вазири Лавров, жануб томондан, Афғонистон томондан Ўзбекистон чегараларига яқин ҳудудларда террорчи гуруҳлар тўпланяпти, улардан таҳдид кучайяпти, деб доим гапириб келган. Лекин ана шу бир неча йил давомида биз бирон марта жиддий таҳдидни кўрганимиз йўқ. Жиддий ҳужумга ўхшаган ҳолатларни ҳам кўрмадик. Қолаверса, Ўзбекистон ҳозирги амалдаги Афғонистон ҳукумати билан муносабатларни нормаллаштириб, ҳамкорлик қилишга ҳаракат қиляпти. Шу нуқтаи назардан жануб томондан қандайдир жиддий таҳдидларни ҳозирча биз кўрмаяпмиз", - дейди Фарход Толипов.

Унинг фикрича, террорчи гуруҳлар тўпланаётгани ҳақидаги таъкидлар манзарасида Термизнинг танланиши Россия томони ташаббуси билан юз берган бўлиши мумкин.

"Қандай бўлмасин, мана шундай таъкидлаб, яъни террорчилар йиғиляпти дея, менимча, балки Россия тарафи таклифи билан, агарда босим демасам, билмадим, Термиз шаҳри танланган бўлиши мумкин", - дейди у.

Расмий хабарларда машғулотлар асосан хавфсизлик ва ҳарбий ҳамкорлик нуқтаи назаридан ёритилмоқда. Аммо Буюк Британияда жойлашган Central Asia Due Diligence таҳлил маркази асосчиси ва раҳбари Алишер Илҳомов фикрича, Термиздаги қўшма ҳарбий машғулотларга фақат ҳарбий нуқтаи назардан қараш тўлиқ тасаввур бермайди.

Алишер Илҳомов айтишича, бу машғулотлар Тошкентнинг Москва, Пекин ва Ғарб ўртасида мувозанат сақлашга қаратилган кўп векторли ташқи сиёсатининг бир кўриниши ҳисобланади.

"Биз кўряпмизки, Мирзиёев нафақат Россия Федерацияси ва ўзи энг кўп боғлиқ бўлган Хитой билан, балки ушбу икки давлатга муқобил сифатида Ғарб давлатлари, айниқса Қўшма Штатлар билан ҳам муносабатларни сақлаб қолиш ва янада ривожлантиришга ҳаракат қилмоқда", - дейди у.

Илҳомов фикрича, Тошкентнинг Москва билан муносабатларида эҳтиёткор ёндашув сақлаб қолинаётганининг бир неча сабаблари бор.

"Аввало, бу Россиядан келаётган меҳнат муҳожирлари даромадлари билан боғлиқ бўлиб, улар Ўзбекистон иқтисодиётида катта аҳамиятга эга. Сўнгги вақтларда Ўзбекистон Россия Федерациясидан нефт ва газ импорт қилувчи давлатга айланди", - дейди Алишер Илҳомов.

Унинг айтишича, Россия Марказий Осиёдаги ҳарбий мавжудлиги туфайли Ўзбекистонга нисбатан маълум таъсир воситаларига эга.

Алишер Илҳомов фикрича, АҚШ давлат котиби Марко Рубионинг Ўзбекистонга ташрифи давомида миллиардлаб долларлик келишувлар имзоланган бўлса-да, уларнинг катта қисми Ўзбекистоннинг Америка маҳсулотларини харид қилиши билан боғлиқ бўлиб, Вашингтоннинг мамлакатга тўғридан-тўғри сармоялари чекланганича қолмоқда.

"Шунга қарамай, Ўзбекистон ҳар сафар Ғарб давлатлари ва Қўшма Штатлар билан яқинлашишга қаратилган ҳаракатларни амалга оширганда, бунинг компенсацияси сифатида Москвага нисбатан қандайдир садоқат ишораларини ҳам намоён қилади"-, дея давом этади у.

Мутахассис фикрича, бу Тошкентнинг Вашингтон билан муносабатларида ҳам кўзга ташланган мувозанатлаш сиёсатига мос келади.

"Трамп билан учрашувдан кейин у, Қозоғистон етакчиси каби, дарҳол Москвага йўл олган ва гўёки Путинни ўзининг садоқатига ишонтиришга ҳаракат қилган. Афтидан, у ана шундай мувозанатли сиёсат олиб бормоқда, чунки ҳалигача ташқи сиёсатида Москванинг ролини қатор сабабларга кўра инкор эта олмайди", - дейди у.

Алишер Илҳомов айтишича, мазкур машғулотлардан Ўзбекистон муайян ҳарбий сабоқлар ҳам олиши мумкин.

"Чунки Россия ҳозир Украина билан уруш шароитида замонавий ҳарбий ҳаракатларни олиб бориш бўйича жуда катта тажриба тўпламоқда. Москва ўз тажрибаси ва билимларининг бир қисмини бўлишиши мумкин. Балки Ўзбекистон ҳам ўз қуролли кучлари ва хавфсизлик тизимини ривожлантириш учун муайян сабоқлар олиши мумкин", - дея давом этади у.

Шунга қарамай, эксперт бу машғулотларнинг асосий мақсади амалий ҳарбий фойдадан кўра кенгроқ сиёсий маъно касб этишини таъкидлайди.

"Назаримда, Ўзбекистон ва Россия Федерацияси ўртасида геостратегик ҳамкорлик тўғрисида келишувлар мавжуд. Мазкур машғулотлар ана шу муносабатларнинг кўринишларидан бири ҳисобланади", - дея якунлайди суҳбатни у.

"Гарчи Ўзбекистонга Афғонистон томонидан таҳдидлар йўқ ёки уларнинг кўлами жиддий эмас, десам ҳам, албатта, вазият идеал, хавфсизлик соҳасида муаммо йўқ, деб бўлмайди. Шунинг учун ҳар доим ҳам, ҳар қандай давлат ҳам эҳтимолий хавф-хатарларга тайёргарлик кўриши керак", - дейди Фарход Толипов.

Унинг айтишича, ҳар қандай давлат машқлар орқали ҳарбий маҳорати ва салоҳиятини ошириб бориши табиий.

"Лекин ҳозир биз билган таҳдидларга қарши Ўзбекистоннинг ҳарбий салоҳияти, қуролли кучлари ва хавфсизлик органларининг кучи етарли деб ўйлайман", - дейди у.

Сиёсатшунос фикрича, шу нуқтаи назардан қараганда, қўшма машғулотлар Россия эҳтимолий таҳдидлар юзага келса Ўзбекистонга ёрдам бериши мумкинлиги ҳақидаги маълум бир "мессеж"ни ҳам англатиши мумкин.

"Аслида, бизга шундай ёрдам қанчалик керак, деган катта саволни қўйиш мумкин. Чунки таҳдидлар ҳозирча жиддий кўламда кўринмаяпти ва уларга қарши Ўзбекистоннинг ўз ҳарбий хавфсизлик ва мудофаа кучлари етарли", - дейди Фарход Толипов.