Dân biểu Derek Trần 'quan ngại sâu sắc' về nhân quyền Việt Nam, Bộ Ngoại giao Mỹ nói gì?

"Bộ Ngoại giao [Mỹ] tiếp tục theo dõi chặt chẽ hồ sơ nhân quyền của Việt Nam, bao gồm trường hợp các nhà hoạt động và người bất đồng chính kiến đang bị giam giữ được nêu trong thư của ông."

Đây là một đoạn trong bức thư từ Bộ Ngoại giao gửi tới Dân biểu Derek Trần – người đại diện Địa hạt 45 của bang California trong Hạ viên liên bang.

Vào tháng Chín, trong khi Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA) đang diễn ra, ông Trần đã viết một bức thư gửi tới Đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hợp Quốc Mike Waltz nhằm yêu cầu chính phủ Mỹ buộc chính quyền Việt Nam phải chịu trách nhiệm về "những hành vi vi phạm nhân quyền trên diện rộng".

Thư của ông Derek Trần nói gì?

50 năm sau Chiến tranh Việt Nam và ba thập kỷ từ khi bình thường hóa mối quan hệ với Mỹ, ông Derek Trần cho rằng "Việt Nam vẫn là một chế độ có mức độ kiểm soát cao".

"Như ngài đã biết, chính quyền cộng sản Việt Nam hạn chế nghiêm ngặt các quyền tự do ngôn luận, lập hội, hội họp ôn hòa, đi lại và tự do tôn giáo; đồng thời từ chối công nhận các tổ chức nhân quyền, công đoàn độc lập, cơ quan truyền thông và các đảng chính trị độc lập," ông Derek viết trong bức thư đề ngày 26/9.

Dẫn số liệu của tổ chức Người Bảo Vệ Nhân Quyền, ông khẳng định Việt Nam tới nay đã bắt giam "268 tù nhân lương tâm" vì thực thi các quyền cơ bản và "tiếp tục dựa vào các điều khoản an ninh quốc gia có ngôn từ mơ hồ để hình sự hóa việc bày tỏ quan điểm ôn hòa và bất đồng chính kiến trên không gian mạng".

Ông cũng nhắc tới những thay đổi liên quan tới Luật Báo chí và Luật An ninh mạng đã có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Theo ông Derek, Luật Báo chí sửa đổi cho phép yêu cầu nhà báo tiết lộ nguồn tin mật, trong khi luật an ninh mạng mở rộng quyền của Bộ Công an trong việc kiểm soát nội dung trực tuyến và thu thập dữ liệu người dùng.

Những thay đổi này cũng đã được bàn tán nhiều ở Việt Nam.

Về Luật Báo chí, nhiều người bày tỏ lo lắng với nội dung nhà báo sẽ phải tiết lộ nguồn tin khi có yêu cầu bằng văn bản của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân, Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh và tương đương trở lên, Thủ trưởng Cơ quan điều tra Bộ Công an, Thủ trưởng Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử tội phạm.

Để so sánh, theo luật trước đây, chỉ có thẩm phán (và viện trưởng viện kiểm sát) mới có quyền yêu cầu tiết lộ nguồn tin và nhà báo trước đây chỉ có thể bị buộc phải tiết lộ nguồn tin trong các cuộc điều tra "tội phạm rất nghiêm trọng", "đặc biệt nghiêm trọng".

Trong khi đó, Luật An ninh mạng có nhiều nội dung được đánh giá là để chính quyền Việt Nam, đặc biệt là Bộ Công an, quản lý diễn ngôn trực tuyến.

Ông Derek Trần cũng dẫn các báo cáo khẳng định Việt Nam đang tăng cường đàn áp xuyên quốc gia gia tăng, bao gồm vụ công dân Mỹ Nguyễn Đình Thắng bị kết án vắng mặt vào mùa hè năm nay.

"Bên cạnh đó, các tín đồ Tin Lành người Thượng, Phật giáo Hòa Hảo và những nhóm tôn giáo độc lập khác tiếp tục bị sách nhiễu. Những người bất đồng chính kiến gần như không có cơ hội bảo vệ quyền lợi tại tòa, khi các thẩm phán chịu sự kiểm soát của Đảng thường xuyên tước đi những quyền tố tụng cơ bản của bị cáo," ông nêu.

Trong những tuần gần đây, vụ việc những thành viên của Đảng Việt Tân bị bắt càng làm dấy lên những cáo buộc chính quyền Việt Nam "đàn áp xuyên biên giới".

Chính quyền khẳng định họ vượt biên trái phép vào Việt Nam còn Đảng Việt Tân và đại diện gia đình nói hai ông Trần Hiệp và Nguyễn Đức Thuận chỉ tới Campuchia công tác và không hề có kế hoạch nhập cảnh vào Việt Nam.

Ông Derek Trần cũng bày tỏ lo ngại về điều kiện giam giữ trong các nhà tù, "đặc biệt là tình trạng tù nhân chính trị bị từ chối chăm sóc y tế và phải chịu biệt giam trong thời gian dài".

Vị dân biểu này nhắc tới một số nhà báo, nhà hoạt động như ông Lê Hữu Minh Tuấn, Phạm Đoan Trang, Phạm Chí Dũng…

Cuối thư, ông Derek Trần đề nghị ông Waltz nêu các quan ngại về nhân quyền trong mọi cuộc gặp với phái đoàn Việt Nam tại UNGA, kêu gọi Việt Nam tôn trọng các quyền tự do cơ bản, trả tự do vô điều kiện cho tất cả "tù nhân lương tâm" và "chấm dứt chiến dịch trấn áp nhằm vào các nhà hoạt động, người bất đồng chính kiến, nhà báo độc lập và các cộng đồng tôn giáo".

Bộ Ngoại giao Mỹ phản hồi ra sao?

Mở đầu thư, Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định có cùng những cam kết giống như ông Derek Trần về việc thúc đẩy nhân quyền và các quyền tự do cơ bản.

"Chúng tôi thường xuyên nêu quan ngại với chính phủ Việt Nam ở các cấp về các quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội và tự do tôn giáo hoặc tín ngưỡng, trong đó có thông qua Đối thoại Nhân quyền thường niên Việt Nam - Hoa Kỳ," bức thư đề ngày 8/10 nêu.

Bộ này khẳng định rằng trong khuôn khổ các cuộc họp của UNGA, Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách Dân chủ, Nhân quyền và Lao động Riley Barnes đã bày tỏ những quan ngại này với Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang vào ngày 22/9.

"Tại cuộc gặp, ông [Barnes] đã kêu gọi trả tự do cho các tù nhân chính trị bị giam giữ một cách bất công, trong đó có Lê Hữu Minh Tuấn, đồng thời thảo luận về các hành vi đàn áp xuyên quốc gia ảnh hưởng đến công dân Mỹ, quyền tự do biểu đạt và tự do tôn giáo."

Bộ Ngoại giao cũng khẳng định đặc biệt lưu tâm đến Luật Báo chí và Luật An ninh mạng của Việt Nam, "cũng như việc sử dụng các quy định an ninh quốc gia có nội dung mơ hồ để hình sự hóa hành vi bày tỏ quan điểm ôn hòa và bất đồng chính kiến trên mạng".

"Bộ Ngoại giao cũng quan ngại trước tình trạng tiếp diễn của việc sách nhiễu tín đồ Tin Lành người Thượng, Phật giáo Hòa Hảo và các cộng đồng tôn giáo độc lập khác.

"Chúng tôi đã trực tiếp nêu các quan ngại liên quan đến hoạt động đàn áp xuyên quốc gia với chính phủ Việt Nam, bao gồm việc kết án vắng mặt và công khai thông tin cá nhân của công dân Mỹ Nguyễn Đình Thắng," lá thư nêu.

Bộ Ngoại giao khẳng định sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại nhân quyền với Việt Nam, kêu gọi trả tự do cho những người bị giam giữ vì thực hiện ôn hòa các quyền cơ bản và nhấn mạnh quan hệ song phương cần gắn với những tiến bộ về nhân quyền.

Những lá thư trước đây

Đây không phải lần đầu tiên ông Derek Trần viết những lá thư có nội dung bày tỏ sự quan ngại về tình hình nhân quyền ở Việt Nam.

Vào tháng Sáu, ông Derek Trần đã gửi thư tới Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng "bày tỏ quan ngại sâu sắc về việc chính phủ Việt Nam liên tục vi phạm nhân quyền", và kêu gọi Hà Nội thực hiện các cam kết quốc tế liên quan.

Trong bức thư này, ông Derek Trần cảm ơn lá thư ông Dũng gửi vào tháng 4/2026 "phản hồi đề nghị" của ông về việc "được đến thăm các tù nhân lương tâm" đang bị giam giữ tại Việt Nam.

Đề nghị này được ông Derek Trần nêu trong một bức thư, đề ngày 4/3/2026, gửi tới Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Trong thư, ông Derek Trần dẫn thông tin từ Báo cáo Thế giới 2026 của Human Rights Watch, rằng Việt Nam đang "giam giữ hơn 160 tù nhân chính trị và đã bắt giữ ít nhất 40 người bất đồng chính kiến ôn hòa khác".

Một số cái tên được nhắc đến Lê Hữu Minh Tuấn, Phạm Thị Đoan Trang, Nguyễn Bắc Truyển và Đặng Đình Bách.

"Theo các chuyên gia quan sát của Liên Hợp Quốc, tù nhân lương tâm phải đối mặt với những điều kiện giam giữ hết sức thiếu thốn, bao gồm tình trạng quá tải, điều kiện vệ sinh kém, chất lượng thực phẩm và nước uống thấp, bị từ chối chăm sóc y tế, cũng như nguy cơ bị tra tấn và ngược đãi," ông Derek Trần viết.

Cuối thư, ông kết luận:

"Việc từ chối đề nghị được trực tiếp gặp các tù nhân lương tâm sẽ cho thấy Việt Nam không duy trì quan hệ ngoại giao thiện chí với Mỹ và không tôn trọng các giá trị nhân quyền phổ quát," cuối thư khẳng định.

Dù hoan nghênh thiện chí đối thoại của Việt Nam, ông Trần cảnh báo việc Hà Nội không thừa nhận các vi phạm có thể cản trở hợp tác song phương.

Ông nêu các quan ngại về "các vụ giết người tùy tiện hoặc trái pháp luật; tra tấn hoặc đối xử, trừng phạt tàn bạo, vô nhân đạo hay hạ nhục nhân phẩm; các biện pháp y tế hoặc tâm lý không tự nguyện hoặc mang tính cưỡng ép; bắt giữ hoặc giam giữ tùy tiện; đàn áp xuyên quốc gia nhằm vào các cá nhân ở nước ngoài…"