Người Việt báo cáo gặp lừa đảo qua mạng nhiều nhất khu vực châu Á

Có đến 85% người Việt cho biết họ từng đối mặt với các chiêu trò lừa đảo trong vòng 12 tháng qua, cao hơn mức trung bình 71% của các nước châu Á, theo báo cáo mới về quy mô và mức độ ảnh hưởng của nạn lừa đảo do Liên minh Chống lừa đảo toàn cầu (Global Anti-Scam Alliance - GASA) thực hiện.

Ước tính 13 quốc gia và vùng lãnh thổ châu Á tham gia khảo sát đã mất tổng cộng 136,5 tỷ USD do lừa đảo qua mạng trong năm vừa rồi, theo khảo sát được thực hiện vào giai đoạn tháng 3-4/2026.

Có 1.250 người ở Việt Nam trong tổng số 17.460 người trưởng thành ở châu Á tham gia khảo sát, mà kết quả cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm năm quốc gia có tỷ lệ các tương tác lừa đảo dẫn đến tổn thất tài chính hay thông tin cao nhất.

Người Việt bị ảnh hưởng như thế nào?

Tại Việt Nam, 26% người tham gia khảo sát khảo sát từng tiếp xúc với các hành vi lừa đảo qua mạng cho biết họ đã đưa tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân cho đối tượng lừa đảo.

Để so sánh ở cùng khía cạnh thiệt hại, Philippines (34%), Pakistan (32%), Malaysia (31%), Indonesia (30%) có con số cao hơn.

Tuy nhiên, con số này ở Nhật Bản (21%), Hàn Quốc (20%), Singapore (20%) và Trung Quốc (11%) lại thấp hơn.

Trung bình mỗi người Việt tham gia khảo sát cho biết mất khoảng 799 USD (hơn 21 triệu đồng, theo tỷ giá được sử dụng vào thời điểm viết báo cáo) cho hành vi lừa đảo.

Mức tổn thất trung bình nói trên đặt Việt Nam vào vị trí thấp hơn nhiều một số nước như Nhật Bản (11.398,80 USD) và Hàn Quốc (8.725,80 USD), nhưng lại cao hơn đáng kể một số nơi khác như Thái Lan (335,20 USD), Philippines (186,20 USD) và Indonesia (309,50 USD).

Một khi con mồi đã sập bẫy, chuyển khoản ngân hàng là kênh phổ biến nhất mà các nhóm lừa đảo sử dụng để nhận tiền từ nạn nhân.

Có đến 70% số người tham gia khảo sát tại Việt Nam từng bị mất tiền cho biết đã chuyển tiền cho những kẻ lừa đảo thông qua hình thức này, cao hơn gần gấp đôi mức trung bình tại khu vực châu Á đối với phương thức thanh toán trên (37%).

Trong khi đó, 65% người tham gia khảo sát cho biết các bên lừa đảo dùng hình thức gọi điện để tiếp cận họ, cao hơn mức trung bình ở châu Á (56%) và tỷ lệ được ghi nhận đối với hình thức mạng xã hội (47%).

Facebook và Zalo là hai nền tảng được các nhóm lừa đảo sử dụng để tiếp cận người Việt nhiều nhất.

Tại sao người Việt dễ bị lừa?

Có 32% số người được hỏi tại Việt Nam từng bị mất tiền cho biết người lừa họ sử dụng những đề xuất hay tình huống quá thuyết phục, khiến họ không thể bỏ qua.

Kết quả khảo sát trên phạm vi rộng hơn tại châu Á nhấn mạnh vào các yếu tố như: tình huống được dàn dựng chân thực và đầy thuyết phục, thông tin liên lạc trông như thật, vẻ ngoài có vẻ hợp pháp, cùng với sự tin tưởng mà nạn nhân dành cho kẻ lừa đảo.

Báo cáo không nêu chi tiết hình thức lừa đảo ở từng nơi, nhưng phần lớn người tham gia khảo sát ở châu Á đã từng gặp phải hoặc tương tác với các bên sử dụng các lời mời gọi đầu tư, mua sắm, giả mạo là công an hay người chính quyền hay người tuyển dụng để liên hệ với nạn nhân rồi lừa tiền.

Khi được hỏi ai là người nên chịu trách nhiệm bảo vệ họ khỏi nạn lừa đảo, người trả lời ở Việt Nam đánh giá vai trò của công an (86%) và ngân hàng (85%) là cao nhất.

Họ cũng cho rằng chính phủ, các nền tảng trực tuyến được các nhóm lừa đảo sử dụng hay các công ty viễn thông cũng là những bên nên giúp họ giải quyết vấn đề này. Trong khi đó, các công ty bảo hiểm không được người Việt đánh giá cao trong trường hợp này.

Kết quả khảo sát nói trên nhất quán với những báo cáo và thông số trước đó cho thấy người Việt chịu nhiều thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong những năm gần đây.

Theo Bộ Công an, năm 2025 toàn quốc ghi nhận 4.200 vụ lừa đảo trực tuyến với thiệt hại khoảng 8.000 tỷ đồng, và tiếp tục phát sinh 1.800 vụ trong 9 tháng đầu năm 2026.

Hoạt động "tín dụng đen" và đa cấp biến tướng bùng phát phức tạp qua các ứng dụng cho vay, tin nhắn rác và nhóm ẩn danh trên mạng xã hội (Facebook, Zalo, Telegram) để chèo kéo người dân, theo đại diện bộ này tại một diễn đàn vào ngày 17/10.

Cơ quan này cho biết đã triển khai hệ thống truy vết và ngăn chặn khẩn cấp dòng tiền liên quan đến lừa đảo trực tuyến.

"Xét đến cùng, các đối tượng lừa đảo cũng chỉ để lấy tiền, do đó việc ngăn chặn kịp thời dòng tiền bất hợp pháp là yếu tố then chốt," Đại tá Nguyễn Hồng Quân – Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) – khẳng định tại sự kiện.

Tuy nhiên, không có một con số thống kê chính thức công khai về tổng số tiền mà các nạn nhân lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam được trả lại trong những năm qua.

Giai đoạn 2020-2025, Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 vụ lừa đảo qua mạng với thủ đoạn tinh vi, gây thiệt hại gần 40.000 tỷ đồng, theo thông tin được công bố tại hội thảo khoa học do Bộ Công an đồng tổ chức hồi cuối tháng 12/2025.

Đáng chú ý, có hơn 90% số vụ không thể thu hồi lại tiền cho nạn nhân bị lừa đảo trực tuyến, ông Vũ Hoàng Liên, Chủ tịch Hiệp hội Internet Việt Nam, nói với trang VOV2 vào tháng 1/2026.

Chính quyền Việt Nam gần đây đang thắt chặt quản lý sim rác, sim không chính chủ cũng như các biện pháp bảo mật thuộc phạm vi ngân hàng.

Đến nay, vẫn theo Bộ Công an, cơ quan chức năng đã "đối soát và làm sạch" thông tin 135 triệu thuê bao di động được cho là "vừa giúp truy tìm tội phạm thuận lợi hơn, vừa mang giá trị răn đe".

Trong khi đó, 6 triệu thuê bao, 193.000 thuê bao phát tán cuộc gọi rác cũng bị chặn, 55 triệu cuộc gọi quốc tế giả mạo bị ngăn chặn.

Trong lĩnh vực ngân hàng, sự phối hợp giữa Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước đã làm sạch và đối chiếu sinh trắc học thành công 172,4 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân cùng 2,87 triệu hồ sơ tổ chức qua căn cước công dân gắn chip/VNeID để siết chặt dòng tiền phạm tội.

Việt Nam gần đây đã nâng cao cam kết loại trừ tội phạm mạng trên trường quốc tế, đặc biệt qua việc tổ chức lễ mở ký Công ước Hà Nội về phòng chống tội phạm mạng năm 2025.

Theo Liên Hợp Quốc, công ước này nhắm đến nhiều hành vi phạm tội, từ lừa đảo trực tuyến và mã độc tống tiền cho đến buôn người và phát ngôn thù hận trên mạng.

Tuy nhiên, việc sự kiện này được tổ chức tại Việt Nam, vốn có một hồ sơ nhân quyền không tốt, đã gây ra không ít tranh cãi.

Đơn cử, chuyên gia Raman Jit Singh Chima từ nhóm vận động Access Now cảnh báo công ước có thể tạo điều kiện để các chính phủ dẫn độ những cá nhân bị bức hại. Ông nhấn mạnh việc chọn Việt Nam làm nơi ký kết "gửi một tín hiệu rất xấu" đến cộng đồng bảo vệ nhân quyền.

Trong khi đó, Liên minh Cybersecurity Tech Accord (gồm các công ty Meta, Microsoft...) chỉ trích công ước chống tội phạm mạng của LHQ là "công ước giám sát", lo ngại nguy cơ lạm dụng trao đổi dữ liệu cá nhân giữa các chính phủ và tiếp tay cho tội phạm mạng.