Tàu robot được 'cử' đi rà phá thủy lôi ở Eo biển Hormuz

Đi qua Eo biển Hormuz vẫn là một trong những hành trình nguy hiểm nhất mà một con tàu có thể thực hiện. Bất chấp sự hỗ trợ của Hải quân Mỹ, các tàu vẫn đang bị tấn công.

"Để đi qua Eo biển Hormuz, bạn cần có sự đồng thuận giữa thuyền trưởng và thủy thủ đoàn về việc chấp nhận rủi ro đó. Bạn cần bảo hiểm rủi ro chiến tranh. Và thuyền trưởng phải là người đưa ra quyết định cuối cùng," Steve Cameron, cựu sĩ quan hải quân thương mại và chuyên gia tư vấn hàng hải, cho biết.

Tên lửa và máy bay không người lái là mối đe dọa từ trên không, nhưng dưới mặt nước cũng có thể có thủy lôi đang rình rập.

"Nếu là thuyền trưởng, bạn sẽ muốn thấy bằng chứng rằng không có thủy lôi hiện diện," ông Cameron nói thêm.

Các loại thủy lôi hiện đại nằm dưới đáy biển và phát nổ khi phát hiện tín hiệu âm thanh hoặc từ tính, tạo ra sóng áp lực đủ để bẻ gãy sống tàu của một con tàu đi ngang qua.

Một số loại khác có thể nổi lên từ vùng nước nông hoặc trôi nổi, hoặc được tự vận hành hướng tới mục tiêu.

Bản thân công nghệ này không khó hoặc tốn kém, nhưng chỉ riêng mối đe dọa cũng có thể khiến cả đội tàu chở dầu ngừng ra khơi.

Ông Ian McFarlane thuộc tập đoàn quốc phòng Pháp Thales là một kiến trúc sư hải quân am hiểu sâu về chiến tranh thủy lôi.

"Thủy lôi là một cách tiến hành chiến tranh hải quân rất rẻ tiền, điều mà Hải quân Hoàng gia Anh hiểu rất rõ," ông nói.

Việc tìm kiếm thủy lôi trên biển từ trước đến nay thường là nhiệm vụ của các tàu chuyên dụng rà phá thủy lôi, với thủy thủ đoàn khoảng 80 người.

Để tránh đưa con người vào vùng nguy hiểm, ngày càng nhiều công việc được thực hiện bởi các hệ thống tự hành được giám sát từ bờ.

Những hệ thống này có thể chỉ cần khoảng 20 nhân sự làm việc theo ca trên đất liền.

Trong bối cảnh các lực lượng hải quân NATO đang đối mặt với những thách thức về tuyển dụng và giữ chân nhân sự, các hệ thống robot có tính cơ động cao này đang trở nên đặc biệt hấp dẫn.

Công nghệ như vậy đã được phát triển trong suốt 20 năm qua.

Trong chiến tranh Iraq năm 2003, Hải quân Mỹ đã dò tìm đáy biển để tìm thủy lôi bằng một robot hình ngư lôi có tên Remus 100.

Sử dụng sóng siêu âm (sonar) để dò quét, những thiết bị nhỏ này hoạt động ở độ sâu khoảng 30 mét và giúp các thợ lặn tránh được một nhiệm vụ khó khăn và nguy hiểm.

Cuộc xung đột mới nhất ở vùng Vịnh đang là phép thử đối với những hệ thống có năng lực vượt trội hơn nhiều.

Quân đội Mỹ rất hạn chế tiết lộ chi tiết về các phương tiện rà phá thủy lôi của họ, nhưng chúng ta đã có cái nhìn thoáng qua về chúng.

Các lực lượng Iran đã vớt lên khỏi vùng nước Eo biển Hormuz một phương tiện tự hành dưới nước không người lái của Mỹ vào đầu tháng Chín.

Lầu Năm Góc khẳng định robot này, một phương tiện dưới nước không người lái cỡ lớn (XLUUV) do công ty công nghệ quốc phòng tự hành Mỹ Anduril phát triển, là một thiết bị đời cũ gặp trục trặc và không mang theo thiết bị mật nào trên khoang.

Dù nhiệm vụ của nó là gì đi nữa, không có thủy thủ nào gặp nguy hiểm.

Theo ông William Lupton, nhà phân tích hải quân tại công ty chuyên cung cấp thông tin về hệ thống quốc phòng Shephard Group, điều đó "chỉ là chuyện rất nhỏ so với việc có người bị bắt làm tù binh", và đây chính là một phần mục đích của các phương tiện không người lái.

Điều gì xảy ra nếu một phương tiện không người lái bị bắt giữ?

Các lực lượng hải quân NATO không muốn đi sâu vào chi tiết, nhưng các ổ đĩa máy tính có thể được xóa hoặc phá hủy từ xa bằng nhiều phương thức khác nhau.

Điều đó có thể đã xảy ra bên trong các bảng mạch điện tử đang hoạt động của chiếc XLUUV bị Iran thu giữ.

Công nghệ tự hành như vậy đang được các lực lượng trên khắp thế giới đón nhận.

Sự hợp tác giữa Thales, Hải quân Hoàng gia Anh và Hải quân Pháp đã tạo ra một chiếc xuồng robot.

Tàu mặt nước không người lái (USV) của Thales được trang bị nhiều cảm biến được lập trình để phát hiện thủy lôi thông qua công nghệ sonar vốn được phát triển cho ngành dầu khí.

Thiết bị này kéo theo một hộp hình chữ nhật dài 5 mét, tương tự một quả ngư lôi cỡ lớn, dùng để quan sát đáy biển ở độ phân giải cao và tạo ra hình ảnh 3D được AI tinh chỉnh.

Các loại thủy lôi mới nhất được thiết kế để hòa lẫn với môi trường xung quanh và phần mềm sẽ phát hiện bất kỳ vật thể nào có vẻ giống thủy lôi.

Các hệ thống tự hành rẻ hơn các tàu rà phá thủy lôi truyền thống, đồng thời có thể được triển khai bằng đường không cùng với các trung tâm điều khiển dạng container.

Ông Steve Prest, cộng tác viên nghiên cứu tại tổ chức nghiên cứu quốc phòng RUSI, là người đưa hoạt động rà phá thủy lôi không người lái vào Hải quân Hoàng gia Anh và là sĩ quan phụ trách robot hạm đội đầu tiên của lực lượng này, danh hiệu ông nhận được vào năm 2014.

"Có rất nhiều cách để tìm kiếm thủy lôi bằng tàu robot hoặc thiết bị lặn robot, và dù bạn không thể chứng minh điều phủ định, tức là không có thủy lôi nào ở đó, bạn vẫn có thể giảm thiểu rủi ro."

Ông cho biết các phương tiện rà phá thủy lôi robot của Mỹ có thể hoặc là phá hủy thủy lôi hoặc chỉ đơn giản đánh dấu vị trí để tránh đi vào khu vực đó.

"Chúng ta sẽ thấy việc sử dụng công nghệ tự hành nhiều hơn, đồng thời nhiệm vụ và năng lực của chúng cũng sẽ được mở rộng. Và AI sẽ phân tích dữ liệu từ những phương tiện đó ngay tại chỗ thay vì đợi dữ liệu được phân tích sau khi drone quay trở về."

Hải quân Hoàng gia Anh gần đây đã công bố khái niệm hải quân lai, kết hợp giữa drone và các tàu chiến truyền thống.

Nhưng ông Prest cho rằng để tầm nhìn này thành công, toàn bộ hạm đội phải vận hành như một lực lượng phân tán thống nhất, chia sẻ dữ liệu trong thứ mà ông gọi là một "kiến trúc nhận thức".

Theo ông, robot chỉ tạo ra khác biệt thực sự khi là một phần của hệ thống này và sẽ là sai lầm nếu chỉ tập trung vào từng phương tiện không người lái riêng lẻ.

"Các phương tiện không người lái hoặc tự hành không phải là hệ điều hành. Chúng là những ứng dụng chạy trên hệ điều hành đó."

Trong khi robot ngày càng phổ biến, con người mới là yếu tố thực sự quan trọng tại Eo biển Hormuz.

Ông Neil Roberts, người đại diện cho các công ty bảo hiểm tại Lloyd's of London về các vấn đề hàng hải, cho biết tác động tâm lý từ mối đe dọa thủy lôi là điều không thể tránh khỏi, cũng như sự bất định về việc thực sự có bao nhiêu quả thủy lôi, nếu có, đang hiện diện ngoài đó.

"Mỹ cho biết họ đã làm sạch tuyến hàng hải phía Oman và tin rằng mối đe dọa từ thủy lôi đang được kiểm soát, với khối lượng vận chuyển hiện đạt khoảng 75% so với mức trước xung đột."

Nỗi sợ hãi trước những điều chúng ta chưa biết là khía cạnh mạnh mẽ nhất của mối đe dọa từ thủy lôi trên biển, và robot hiện là công cụ được lựa chọn để đối mặt với nỗi sợ đó.