Các dự án ở Cần Giờ 'đe dọa lá chắn xanh' của TP HCM

Các dự án lấn biển tại Cần Giờ đang làm dấy lên những lo ngại về tương lai của rừng ngập mặn, "lá chắn xanh" bảo vệ TP HCM trước biến đổi khí hậu và nước biển dâng, theo một bài viết của hãng tin AP hôm 22/10.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển hạ tầng và các siêu dự án ven biển, giới khoa học cảnh báo những thay đổi về địa hình và dòng chảy có thể gây tác động lâu dài đến hệ sinh thái vốn đã được UNESCO công nhận.

Những cánh rừng ngập mặn Cần Giờ, vùng đệm tự nhiên giữa TP HCM và Biển Đông, đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn khi hàng loạt dự án lấn biển, cảng biển và hạ tầng giao thông được triển khai tại khu vực này.

Trong nhiều thập kỷ, hệ sinh thái ngập mặn nơi đây được cho là đã giúp giảm tác động của bão, triều cường và ngập lụt, đồng thời tạo môi trường sinh sống cho nhiều loài thủy sinh, đồng thời hấp thụ lượng lớn khí carbon.

AP dẫn lại nỗi lo của các nhà khoa học rằng dự án khu đô thị du lịch lấn biển Vinhomes Green Paradise Cần Giờ của Vingroup, và tuyến giao thông vượt biển dài 14km kết nối Cần Giờ với Vũng Tàu - cũng do Vingroup làm chủ đầu tư, cùng với hệ thống cảng biển, cầu đường khác có thể làm thay đổi dòng chảy tự nhiên vốn duy trì sự tồn tại của rừng ngập mặn.

Thực tế, những lo ngại tương tự đã xuất hiện khi Green Paradise còn ở giai đoạn manh nha.

Một bản kiến nghị với hàng ngàn chữ ký, trong đó có nhiều tri thức danh tiếng, đã được gửi lên Chính phủ Việt Nam hồi năm 2020 cho rằng dự án chứa đựng nguy cơ gây tác động xấu lên rừng ngập mặn Cần Giờ, đồng thời có những ảnh hưởng tiêu cực khác lên khu vực đô thị TP HCM lẫn Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuy nhiên, chính quyền TP HCM hồi tháng 9/2026 đã thông qua việc chuyển mục đích sử dụng 1,4ha rừng tự nhiên ngập mặn và 3,16ha rừng trồng ngập mặn ở các xã An Thới Đông và Cần Giờ để phục vụ cho tuyến metro Bến Thành-Cần Giờ, do Công ty Vinspeed thuộc Vingroup làm chủ đầu tư.

Trong hồ sơ gửi chính quyền, Vinspeed đã cam kết thực hiện nghĩa vụ trồng rừng thay thế đối với phần diện tích rừng chuyển đổi.

BBC News Tiếng Việt đang liên hệ Vingroup để đề nghị bình luận về những quan ngại trên.

Những lo ngại trên xuất hiện trong bối cảnh TP HCM được đánh giá là một trong những đô thị dễ bị tổn thương nhất trước biến đổi khí hậu. Chính quyền địa phương ước tính nước biển dâng gây thiệt hại khoảng 57 triệu USD mỗi năm.

TP HCM trong nhiều năm qua đang chứng kiến cảnh ngập lụt trên diện rộng mỗi khi mưa lớn và triều cường.

Từ đầu những năm 2000, chính quyền TP HCM trước đây từng đặt mục tiêu từng bước xóa bỏ toàn bộ 101 điểm ngập vào năm 2020. Hàng loạt dự án chống ngập trọng điểm được đầu tư cho một tương lai hết ngập, với ngân sách hàng chục ngàn tỷ đồng.

Giai đoạn 2020–2025, thành phố tiếp tục hướng đến chống ngập bền vững, kiểm soát triều và ngăn tình trạng tái ngập tại những khu vực đã được xử lý. Tuy nhiên, tình trạng ngập úng vẫn kéo dài, đặt ra thách thức lớn cho quy hoạch và phát triển đô thị.

Bên cạnh đó là tình trạng đất lún. Theo nghiên cứu của Đại học Công nghệ Nanyang (NTU) ở Singapore, nhiều khu vực tại TP HCM (cũ) ghi nhận mức lún từ 0,01 cm đến 9,5 cm mỗi năm trong giai đoạn 2014-2020. BBC ước tính khoảng 4,2 triệu người đang sinh sống tại những nơi có tốc độ lún trung bình trên 1cm mỗi năm.

Trong đó, khu vực phía đông huyện Nhà Bè (cũ) là một trong những điểm lún nhanh nhất, với tốc độ trung bình 9,5cm mỗi năm. Mức này cao gấp nhiều lần so với tốc độ nước biển dâng trung bình toàn cầu 0,59cm trong năm 2024 theo phân tích do NASA dẫn đầu.

Các nhà nghiên cứu cho biết một phần nguyên nhân liên quan đến hoạt động khai thác nước ngầm phục vụ sản xuất nông nghiệp, đặc biệt tại những khu vực trồng lúa quy mô lớn.

Và với sự suy yếu hiện nay của Cần Giờ, độ khó của bài toán này bị khuếch đại thêm.

Sau nhiều ngày hứng chịu đợt mưa gây ngập nặng nề trên diện rộng, TP HCM đã đề xuất chuyển từ triết lý "thoát nước nhanh" sang "quản lý rủi ro ngập ở mức chấp nhận được".

Với hoài vọng tăng trưởng hai con số trong nhiều năm, Việt Nam đang đẩy mạnh khai thác tiềm năng kinh tế biển.

Chiến lược được đề ra là phát triển bền vững kinh tế biển với mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển, đưa các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước vào năm 2030.

Chính quyền TP HCM định hướng Cần Giờ trở thành cửa ngõ ra biển của thành phố, trung tâm logistics quan trọng và điểm đến du lịch quy mô lớn. Một cảng biển trị giá 4,7 tỷ USD cũng được quy hoạch tại khu vực này.

Và dự án Green Paradise nằm giữa các kế hoạch phát triển đó.

Dù chính quyền những năm qua đã đẩy mạnh việc trồng mới và phủ xanh rừng ngập mặn Cần Giờ, nhưng các chuyên gia cũng bày tỏ quan ngại cảnh báo nhiều hệ sinh thái rừng ngập mặn trên thế giới đã suy giảm hoặc biến mất khi dòng chảy nước bị chia cắt bởi các công trình hạ tầng như đường sá và cầu cống.

Ngoài ra, ô nhiễm phát sinh từ quá trình đô thị hóa cũng có thể làm gia tăng áp lực lên hệ sinh thái vốn rất nhạy cảm này.

Sự xuất hiện của các dự án lớn cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với cộng đồng địa phương, theo phản ánh của AP. Nhiều ngư dân cho biết hoạt động thi công khiến nguồn cá di chuyển xa bờ hơn, làm gia tăng khó khăn cho các tàu thuyền nhỏ.

Bên cạnh Cần Giờ, Vingroup cũng đang triển khai hai dự án ven biển gây tranh cãi khác nằm ở Hạ Long và chân đèo Hải Vân.

Ông Michael Sheren từ công ty bất động sản Haus ở Việt Nam trả lời tờ Business Times của Singapore hồi tháng 9 rằng các địa phương ven biển đang phải đối mặt với bài toán chung: làm thế nào để xây dựng cộng đồng ven biển mới mà không làm mất đi những giá trị tự nhiên vốn tạo nên sức hấp dẫn của khu vực.

"Nếu phá hủy thiên nhiên, chúng ta sẽ phải chấp nhận hậu quả."