Itoophiyaa

Ispoortii

Siyaasa

Dubartoota

Baha Jidduugalaa

Jajjaboo

Oduu

Viidiyoo

Daawwadhaa

Raadiyoo

Dhaggeeffadhaa

Afaanoromoo

Daa'imni erga dhalatee booda dhiironnis akka mukaa'aan beektuu? 

Gosa kaansariin dhiiroonni umuriin saanii waggaa 40 guute beekuu qaban

Itoophiyaatti sababa namoonni ajaja hakiimaa malee qoricha fudhatan heddummaachaa jiraniif rakkoon jabaan hawaasa gaaga'u uumamuu mala jedhu ogeeyyiin.

Qorichoonni ajaja hakiimaa malee fudhannu umrii keenya gabaabsaa jiruu?

Bara 2020tti akka addunyaatti dubartoonni miiliyoona 2.3 tahan kaansarii harmaan kan qabaman yoo tahu isaan keessaa kuma 600 ol lubbuun darbeera jedha odeeffannoon Dhaabbata Fayyaa Addunyaa.

Qabduu harmaa dhiphaa keewwachuun kaansarii harmaa na qabsiisaa laata?

Sochii qaamaa (ispoortii) taasisuun fayyaa namaaf gumaachuu keessatti gahee akka qabu ogeessoonni ni himu. Garuu, yoom osoo dalagne gorfama?

Dubartootaafi dhiirootaaf maaliif yeroo sochii ispoortii garaagaraa akka qabaatan gorfama?

Dhuguma Zimbaabweetti namni quba miillaa gurgurataa jiraa?

Waa'ee daa'ima Walaayitaatti ilkaan lama waliin dhalatee doktarri maal jedha?

Aaddee Gannatti jiraattuu magaalaa Hawaasaafi haadha ijoollee sadiiti. Dhukkuba kaansarii gadaameessatiin qabamuu kan baran 2007 keessa ture. Ergasiin boodas naasuufi yaaddoo maatiifi ishee keessa dabarte akkasumas wallaansaan wal qabatee maal irrattti akka argaman akkasiin muxannoo isaanii BBCtti himaniiru.

'Jalqaba yoon dhagahu waanan du'u natti fakkaatee ture'

Haatii ijoollee sadii Aaddee Gannat Eliyaas jirraattuu magaalaa Hawaasaati. Ijoollee isaanii qofaa guddiisaa jiraachuu kan himan Aadde Gannat, ammattis daa'ima lama waliin jiraatu. Aaddee Gannat umuriinsaanii ganaa ta'ulleen garuu ALI bara 2005 kaasee laguun itti dhufuu akka dhaabbate himu. Waggaa lamaan booda yoo hakimiin ilaalamanittis dhibee kaansariitiin qabamun itti himame.

'Dhukkubicha caalaa dhiphinatu dhukkubbii natti cimse'

Naannoo Oromiyaa godina Qeellama Wallaggaa magaalaa Dambi-Doolloo kan ta'an Obbo Tasfaa Tolasaafi Aadde Baanchaayyoo gaa'ela dhaabbatanii waliin waggoota 18 jiraataniiru. Waggoota 18 gaa'elatti waliin jiraatanis garuu dhala argachuu hin dandeenye ture.

Dhimmoonni dhala dhabuuf sababa ta'an maali fa'i?

Dhaabbatni Fayyaa Addunyaa dhibeen tasa mallattoo malee nama galaafachuu danda'u, Istirook, dhibeewwan lubbuu namaa dabarsuun sadarkaa jalqabaarra jiran keessaa lammaffaarratti argama jedha.

Dhibee lubbuu galaafachuun akka addunyaattuu lammaffaarra jiru kana beektuu?

Maareen-jaldeessaa ykn monkeyfox yoo xiqqaate biyyoota 13 keessatti namoota namoota 90 ol irratti argamuu isaa Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (WHO) mirkaneesseera.

Maareen-jaldeessaa Itoophiyaaf hangam yaaddoodha?

Dhibeen [Maaree Jaldeessaa] jedhamu vaayirasii monkeypox irraa dhufu tibba kana biyyoota addunyaa gara garaa keessatti mul'achaa jiru magaalaawwan keessatti mul'achaa jiraachuu Dhaabbanni Fayyaa Adunyaa (WHO) beeksise.

Maareen Jaldeessaa baadiyaarraa gara magaalotaatti dhufaa jira - WHO

Obbo Mulugeetaafi haati warraasaa Aadde Tigisti osoo gaa'ila keessa hin galiin dura baatii saddeet qofaaf wal beeku ture. Bara 2014'tti gaa'ila dhaabbatan. Guyyaa cidhaa isaaniitti aanees yeroo gaarii dabarsuuf bashannanaaf imalan. Haata'u malee, yeroo bashannanaa sunis akka eegan hin taane. Osuma bakka bashannanaa jiranuu Tigisti qaamnishee geeddaramu eegale, garaanis dhiita'e. Ittaanee kan ta'e kunooti.

Dhibee jaalala ho'aa Mulugeetaafi Tigist karaatti hambise

Waariyoo Roobaa Godina Booranaa, magaalaa Yaabelloo jiraata. Abbaa ijoollee lamaa yoo ta'u maatii isaas hojjetee jiraachisaa jira. Hojjetaa waajjira bulchiinsa magaalaa Yaabelloo kan ta'e Waariyoon, miidhama qaamaas qaba.

Akkaataa suuraan Facebook gubbaa gadhiifame jireenya Waariyoo jijjiire

Dhibeen Fanxoon Jaldeessaa (monkeypox) Yunaayitid Kingidam (UK), Ameerikaa, Kanaadaa, Ispeeniifi Awustiraaliyaa dabalatee biyyoota 12 kessatti kan mul'ate yoo ta'u namoota 80 ol irratti ammoo mul'ateera.

Dhibeen Maaree Jaldeessaa maali, akkamiin daddarba, hangamis yaddessaadha?

Dhibeen 'monkeypox' jedhamu darbee darbee uumamu biyyoota 12 keessatti namoota 80 irratti kan mul'atee yoo ta'u, kanneen biroo 50 ta'an ammoo shakkamanii qoratamaa jiraachuu WHO himeera.

Dhibeen 'monkeypox' jedhamu biyyoota 12 keessatti namoota 80 irratti mul'ate

Dhalootaan Eritiraa lammummaadhaan Kaanaadaa kan taatee Dr Hayidaa Haabtatsiyoo dhabbata idil-addunyaa Faayizar kan fayyadama qorichoota nagummmaansaanii eegamee ilaalchisuu hakiimootaafi dhaabbilee to'atan irratti odeeffannoo kenu hogganaa jirti.

Dhaabbata Faayizar keessa kan hojjattuu Dr Hayidaa Haabtatsiyon eenyu?

Habtaamuu Abbaafoggii, Yunivarsiitii Jimmaatti barsiisaa Baawoomeedikaal Injinariingii yoo ta'u, hundeessaa fi hoogganaa olaanaa Simboonaa Afrikaa (Simbona Africa Healthcares)ti. Habtaamuun dargaggeessa akka biyyaa fi idil-addunyaatti meeshaalee teeknoolojii fayyaa kalaquudhaan beekamudha. Kalaqootasaa keessaa tokko kan ta'e maashina hoo'ina qaama daa'immanii hamma barbaachisuun gad ta'e sirreessuu fi rakkoo haala fayyaa daa'immanii sababa kanaan walqabatee uumamu kan 'Haayipotermiyaa' jedhamuun beekamu yaaluuf ooludha.

'Maashinni hojjechuu didee waan na rakkiseef maaliifan ofii kiyya hin hojjedhu jedheen eegale'

Buuftaalee fayyaa Magaalaa Finfinneetti argaman keessatti hir'inni qoricha adoochaa kan yeroo wallaansa baqaqsanii wallaanuuf ooluu mudachuu irraa kan ka'ee tajaajilicha haala barbaadamuun kennuu akka hin dandeenye ogeeyyiin fayyaa hospitaaloota adda addaa keessa hojjatan BBCtti himan.

Sababni Finfinneetti qorichi qaama adoochu hanqateef maali?

Badiin kuni Magaalaa Finfinnee kondominiyeemii Samiit bilookii 240 keessa raawwate. Seenaan shamarree gamoorraa of darbattee kunooti.

Mucaa waggaa 13 osoo reebicha nama hojjachiisuu baqattuu gamoo 4ffaarraa kufte

Kaansariin seelotni qaama keenya keessa jiran seeran ala bahanii yeroo wal horan kan uumamudha. Wal hormaanni seeran alaa kuni ammoo qaama naamaa irratti dhiitoo uuma. Dhiitoon kunis dhawaaatuma guddachaa kan deemudha.

Gosa kaansarii kutaalee Oromiyaa muraasa miidhaa jiru quba qabduu?

Kaalsichi dhahannaa onnee, sadarkaa dafqaafi sochii nama dhukkubsate odeeffatee osoo hin hammaatiin kanneen kunuunsan akka bira gahan gargaara.

Kaalsii addaa namoota dhibee sammuun hubamanitti 'kabaja hore'

Qaroominni ammayyaa amma keessa jirru kan kana dura dacheen keenyi argitee hin beekne dha, garuu labata 100 dura, akaakileen keenya buqqee sammuu keenyarra guddatu qabu ture.