Itoophiyaa

Ispoortii

Siyaasa

Dubartoota

Baha Jidduugalaa

Jajjaboo

Oduu

Viidiyoo

Daawwadhaa

Raadiyoo

Dhaggeeffadhaa

Afaan Oromoo

Abbaa Gadaa duraanii Tuulamaa fi hayyuun Gadaa Laggasaa Nagawoo achii dhuftee Irreechaa, dhumaatii Irreecha bara 2016 fi irreecha baranaa ilaalchisuun addatti BBC waliin turtii taasisan.

Tuulamni seera Gadaa halkan lallabatee, Irreecha dhokatee irreeffataa asiin gahe

Olmaa barsiisaan dhaloota fi biyyaaf oolan yaadachuu fi beekamtii kennuuf guyyaan barsiisota idil addunyaa waggaa waggaan Onkoloolessa 5 kan  kabajamu yoo ta'u bara kana akka Addunyaatti yeroo 34 dhaaf akka Itoophiyaatti ammoo yeroo 27ffaadhaf kabajama.

Kabajni guyyaa barsiisotaa sagaleen  barsiisota Itoophiyaa akka dhaga'amu  gargaaraa laata?

Barsiisaan BBCn dubbise tokkos, ‘‘barsiisaa kopheesaatiin adda bafta. Sababiinsaa kophee tokkicha bara dheeraaf sababii kaawwatuuf cinaatti jalataadha. Kopheen barsiiftoota hedduu afaan baasee na gati jechuutu hafa’’ jechuun rakkoo jireenya barsiiftoota himan. Kanarra gabaasa qindeessine qabnaa kunoti dhiyaadhaa.

Rakkoo barsiisota yunivarsiitii daabboo muuziin nyaataa ‘PHD’ baratanii

Miis Turizimii Oromiyaa ta’uuf yeroo sadii dorgomte. Dhumaa irrattis sadaffaa bahuun injifattee, Miis Turizimii Oromiyaa bara 2016 taate, shamarree Kennaa Saaqqataa. Komishiniin Turizimii Oromiyaa mo’attoota 1-3 bahan waliin waggaa tokkoof hojjeta. Kennaan waggaa tokko goolabaa jiraattus, hojii “Turizimii reefan jalqabe” jetti.

Miis Turiziim Oromiyaa babbareedduu Oromoo Odaa Shanan bakka bu'an barbaadaa jirtu

Caaseffama bulchiinsa haaraa mootummaan naannoo Oromiyaa Godinaalee irratti Gurraandhala ALI bara 2015 keessa taasiseen, Aanaan Gooroo Doolaa Godina akka haaraatti hundeeffame, Boorana Bahaa, jalatti akka bulu kan jedhu ture.



Barattoonni aanaa Gooroo Doolaa waggaa tokkoof barnoota malee dabarsan baranaaf galmaa’aa jiru

Itoophiyaatti waggoota sadan darban keessa barattoota qormaata kutaa 12ffaa fudhatan keessaa qabxii seensa yuunvarsiitii kan argatan %5 gadi.
Bara 2023 barattoota qoraman keessaa qabxii seensa yuunvarsiitii [% 50 ol] kan argatan %3.3 qofa ture.

Kufaatii qormaataa barattoota Itoophiyaaf sababoonni maali? Eenyu itti gaafatama?

Waggaan haaraan yeroo dhiyaatu, barattoonni mana barumsaatti deebi’uuf qophaa’u. Hiriyootasaanii gargar bahanii turaniin wal arguuf si’atu. Huccuu, barruulee, peennaa, boorsaa bitachuun yeroo itti hoo’udha. Garuu haalli kun naannoo Oromiyaa bakkeewwan tokko tokkootti maal fakkaata? 

Rakkoo nageenya Oromiyaa egeree dhalootaa saamaa jiru

Shamarreen qormaata biyyaalessaa kutaa 12ffaa qabxii olaanaa galmeessite doktara ta'ee dhibee yaalurra, saayinsii nyaataa qorattee dhibee ittisuu akka feetu himte. 

Sifeenee: Barattuu qaxalee akka biyyaatti qabxii olaanaa galmeessite  

Yonaas Nigusii fi Helen Berihee barattoota naannoo Tigraayi, Mana-barumsaa Qalaaminoo magaalaa Maqaleetti argamuuti.  Isaanis qormaata kutaa 12ffaa tibbana iftoomeen qabxii olaanaa biyyattii kan galmeessan keessaayi. Yonaas 700 keessaa 675 yoo fidu, Helen ammoo 662 galmeessite.

‘Waraanarraa kanan oole sababiidhaaf’-Barattoota qabxii olaanaa galmeessan Helenii fi Yonaas

Guutuu Itoophiyaatti barattoota kutaa 12ffaa bara 2016 keessa qoraman keessaa kan darban ykn milkaa’an 5.4% ta’uu Ministeerri Barnootaa beeksise.

'Qormaata kutaa 12ffaa warra fudhate keessaa kan darbe 5.4%' - Ministeera Barnootaa

Dargaggeessa abdii kutannaa hamaa keessa turedha. Du’eera jedhamees mana yaalaatii awwaalchaaf baafamee ture. Har’a garuu kitaabota hedduu barreessuufi hiikuun dhaloota qaraa jira. 

Barreessaa kaleessa du'aaf eegamaa ture har'a dhalootatti onnee horaa jiru

Pirofeesar Andiriyaas Isheetee siyaasa Itoophiyaa ammayyaafi hayyuulee biratti maqaa haalaan beekamudha. Garuu hayyuun kuni eenyudha?

Hayyuun maqaa guddaa, Pirof Andiriyaas, akkamiin yaadatamu?

Yunivarsiitiin Finfinnee adeemsa ofiin of bulchuu kana hojiitti hiikuudhaaf bara kana hojii garagaraa hojjechaa turuu kun dubbatan Pirezidaantiin Yunivarsiitichaa Dr. Saamu’eel Kifilee, dhaabbata ofiin of danda’u [giddu-seentummaa mootummaa malee] ta’ee akkamii ta’uu danda’a kan jedhu karoora tersiimawaa baafatee hojiirra oolmaa isaatiif ammoo seera, imaammataafi sanadoota biroo barbaachisaa ta’an wagga guutuu qopheessaa turuu kaasan Dr. Saamu’eel.

Yunivarsiitiin Finfinnee barattoota ulaagaa akkamiin simata ? Warri kaffalachuu hin dandeenye maal godhu?

Dhiibbaa cimaa sanymmaa fayyaa namootaarratti qabaatu ilaalichisee qorattuun wallaansa fayyaafi gaazexessituun saayinsii muddannoo mataashee irraa ka'uun dhimma kanarratti kitaaba barreessite.

Dhiibbaa cimaa sanyummaa fayyaa namootaarratti qabaatu

Kaakiyeeboon mala qusannaa Jaappaan jaarraa tokko lakkoofsiseefi maallaqa kee akka to'attu si dandeessisu dha. Baasii kee irratti murtoo of eegannoon guutame akka taasiftu akkasumas faayinaansii kee to'attu si gargaara.

Malli qusannoo jaarraa tokko lakkoofsise akkamiin hojjeta?

“Akka Godina keenyaatti manneen barnootaa 229 kaan guutumatti, kaan gariin gubataniiru. Kuni aanaalee sagal keessatti. Manneen barnootaa 217 ammoo Manni barumsaa osoo homaan taane sababa rakkoo nageenyaan hojii baruu fi baarsiisuu kan dhaaban. Sababiidhuma kanaatiin barattoonni 62,000 ol barnootaan ala ta'aniiru,” jedhan aanga'aan Waajjira Barnootaa Godina Shawaa Kaabaa.

Salaaleetti manneen barnootaa 230 ta'an gubatan, barattoonni kuma 67 ol barnootaan ala ta’an

Itoophiyaan deeggarsa mootummaa Gamtaa Imireetota Arabaa (UAE) irraa argameen lammiileen miliyoona shanii ol leenjii dijitaalaa akka argatan taasisuuf hojii eegalteerti.

Leenjii dijitaalaa koodaroota Itoophiyaa miliyoona shan

Ministirri Barnootaa Piroofeesar Birhaanuu Naggaa jireenyaafi oogummaa barsiisaa jabeessuuf baankii barsiisotaa hundeessuuf karoorri akka jiru beeksisan.

Baankii Barsiisotaa hundeessuuf karoorfamuu Birhaanuu Naggaa himan

Akka kantiibaan Magaalaa Dambi Doolloo akka jedhanitti garuu kan horsiisa lukkuu ta'e mana kitaabicha osoo hin taane sheedii dallaa keessa ijaarame keessattidha.

Mana kitaabaa Dambi Doolloo 'bakka horsiisa lukkuufi booyyee ta'e' 

Kibba Itoophiyaa Godina Guraageetti himatamaan barattuu waraqaa eebbaa dhiyeessaa turterratti yaalii ajjeechaa raawwate adabame.



Barataan ari'ame barattuu eebba geesse shugguxiin ajjeesuuf yaaluun adabame

Hedduun keenya akkaataa ilkaan itti rigannu irratti dogoggora uumna. Dogoggorraan ammoo fayyummaa ilkaaniifi irga keenyaa eeguun hafee rakkoo fayyaaf of saaxilla.

Akkaataa ilkaan keenya rigachuu qabnurratti gorsa ogeeyyii

Oofaniin nama hundaaf hin jedhamu; gaafa namni guddaan hawaasa biratti jaalatamu boqotee fi namni mararaan tasa lubbuun darbe jedhama. Haala kamiin jedhama? Kaan biratti ilaalcha akkamii qaba? 

Oofan: Sirna boo'icha hawaasa Oromoo dhiichisaan dabaalame

Barsiiftoonni Yunivarsitii Maqalee sabab kiraan manaa waggaa lamaanf kuufameefi qaala’insa jireenyaatiin filmaatawwan gara biraa ilaaluuf dirqamu dubbatu.
Keessattu rakkoo mana jireenyaatiin walqabate barsiiftoonni tokko tokko kutaa bulmaata barattootaa (doormii) jiraachu eegalan.

Barsiiftota Yunivarsitii Maqalee doormii barattootasaanii keessa jiraachuuf dirqaman

Zaambiyaatti erga maatiin tokko tokko ijoolleensaanii humnaan butamuu isaanii iyyannoo dhiyeessanii booda, ijoolleen dhiiraa 48 kaampii dhaqna qabaa dhiirotaa keessaa baraaramaniiru.