तिहार-'दिवाली'मा विश्व नेताहरूका शुभकामना, संसारभरि यो पर्वले पाएको महत्त्व

नेपालमा तिहार भनिने र भारत लगायत दक्षिण एशियाली मुलुकमा दिवाली भनिने पर्वले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा महत्त्व पाउँदै गएको देखिन्छ।

यो वर्ष अस्ट्रेलियाका प्रधानमन्त्री एन्थनी अल्बनेजीले सिड्नीमा 'हाम्रो नेपाली समुदायसँग तिहार' मनाएको भन्दै सामाजिक सञ्जालमा ढाका टोपी र नेपालको झन्डा अङ्कित गलबन्दी लगाएका तस्बिरहरू पोस्ट गरे।

"विविधता हाम्रो शक्ति हो र तपाईँहरूको समुदाय त्यसको एक अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो," उनले सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा लेखेका छन्।

ब्रिटिश प्रधानमन्त्री एन्डी बर्नम, क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले लगायतले पनि सामाजिक सञ्जालहरूमार्फत्‌ दिवालीको शुभकामना दिएका छन्। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले ह्वाइटहाउसमा दिवाली मनाएका छन्।

"दिवाली मनाउनुहुने सम्पूर्ण अमेरिकीहरूलाई यस सुखद अवसरले तपाईँहरूको घरमा आशा र उज्यालो छाओस् अनि मनमा आफ्ना प्रियजनहरूको न्यानोपन भरियोस्," ह्वाइट हाउसद्वारा जारी ट्रम्पको सन्देशमा भनिएको छ।

न्यूयोर्क सहरका मेयर जोहरान मम्दानीले समेत दीपावली गरिएको एक घरको भिडिओ राख्दै सहरवासीलाई शुभकामना दिए।

अमेरिकाको पछिल्लो मध्यावधि चुनावमा सांसद-निर्वाचित बनेका अब्दुल अल-सईदले दिवालीको पूजा गरेको आफ्नो तस्बिरसाथ शुभकामना दिएका छन्।

कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीदेखि कार्तिक शुक्ल द्वितीयासम्म मनाइने यस पर्व नेपाल र भारतमा तिहार र दिवालीका रूपमा मनाइन्छ। त्यसका केही समानता र केही भिन्नता रहेको संस्कृतिविद्हरूले औँल्याउने गरेका छन्।

'संसारले चिनेको पर्व'

विश्व नेताहरूका शुभकामनामा कसैले कुनै देश विशेषलाई शुभकामना दिए तापनि धेरैजसोमा यस पर्व मनाउने उनीहरूकै नागरिकसहितलाई शुभकामना भनेका छन्।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयको नेपाली इतिहास, संस्कृति तथा पुरातत्त्व केन्द्रीय विभागका एक जना प्राध्यापक लोकनाथ दुलालले यस पर्वको विशेषता भनेकै संसारका सबै खाले मानिसलाई जोड्न सक्ने हुनु रहेको बताउँछन्।

"तिहार मान्ने धर्म वा समुदायको विस्तार संसारभरि हुनुले संसारले यस पर्वलाई चिन्यो, यस पर्वलाई बुझ्न पायो," उनी भन्छन्।

"त्यसबाहेक यो पर्व प्रकृति-पर्यावरणको पूजा र जीवजन्तुको पूजासँग पनि जोडिएकाले यो पर्व दुनियाँका लागि अनुकरणीय बन्न पुगेको हो।"

त्यसबाहेक चाहे तिहार होस् वा दिवाली यसमा दाजुभाइ-दिदीबहिनीले एक अर्कालाई सम्झने सौहार्दपूर्ण सम्बन्धको अवसर दिनुले समेत धेरैको आँखामा परेको प्राध्यापक दुलाल बताउँछन्।

"दशैँभन्दा पृथक् यस पर्व मनोरञ्जनसँग जोडिएको छ। दशैँमा परिवारका सदस्य-समुदायसँग मात्र मनोरञ्जन आदानप्रदान गर्छौँ भने यमपञ्चकमा देउसी-भैलोजस्ता माध्यमबाट घरपरिवार इष्टमित्रबाहेक गाउँघर सबैसँग नाचगानमार्फत जोडिन्छ," दुलालको भनाइ छ।

"दीप प्रज्वलन गरी असाध्यै उमङ्ग र उज्यालोका साथ लक्ष्मी भित्र्याउने भएकाले पनि धेरैलाई लोभ्याएको पाइन्छ।"

डायस्पोराको प्रभाव

जनगणना-२०७८ मा नेपाल बाहिर रहेका नागरिकको जनसङ्ख्या २२ लाख देखाएको छ, जसलाई तथ्याङ्क कार्यालयका अधिकारीहरूले भविष्यमा स्थायी रूपमा 'नेपाल फर्किएर आउने' जनसङ्ख्या भएको बताउँछन्।

त्यसबाहेक विभिन्न देशका नागरिकता वा स्थायी आवासीय अनुमति लिने नागरिकको सङ्ख्या लाखौँमा रहेको बताइन्छ।

कतार, युएई, साउदी अरब, मलेशिया, जापान जस्ता मुख्य श्रम गन्तव्यमा लाखौँमा नेपालीहरू श्रमिकका रूपमा छन्।

त्यसबाहेक अस्ट्रेलिया, अमेरिका, युके, विभिन्न युरोपेली देशमा उल्लेख्य सङ्ख्यामा नेपालीहरू स्थायी बसाइसराइ गरेका छन्।

अस्ट्रेलिया नेपालीहरूको उल्लेख्य बसोबास भएको देश हो, जहाँ सन् २०२४ जुनको अन्त्यसम्मको त्यहाँको सरकारी विवरण अनुसार नेपालमा जन्मिएका १ लाख ९७ हजार ८०० मानिस बसोबास गरिरहेका थिए।

सन् २०१४ करिब ४२ हजारको सङ्ख्यामा रहेका त्यस्ता नेपालीहरूको सङ्ख्या यतिखेर झन्डै पाँच गुणा बढी छ। जुन यतिखेर अस्ट्रेलियामा बसोबास गर्ने आप्रवासी समुदायमध्ये नेपाली समुदाय आठौँ ठूलो रहेको बताइन्छ।

अमेरिकी जनगणनासम्बन्धी निकायले सार्वजनिक गरेको सन् २०२३ को अनुमानमा त्यहाँ करिब २ लाख २५ हजार मानिसले आफूलाई नेपाली मूलको भनेर चिनाएका थिए।

अमेरिकामा बसोबास गर्ने एसियाली मूलका समुदायमध्ये नेपाली अमेरिकीहरू १५औँ ठूलो समुदायका रूपमा रहेको प्यु रिसर्स सेन्टरको विवरण छ।

अध्यागमन विभागले यसै वर्ष सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कमा नेपालीहरू विश्वका सबैजसो देशहरूमा पुगेको देखिएको छ।

विभागको "वार्षिक पुस्तिका" मा नेपाली नागरिकहरू सन् २०२५ मा विश्वका २३१ वटा देशहरूमा पुगेको उल्लेख छ।

सन् २०२५ मा १७ लाख नेपाली विदेश गएको र १४ लाख ८८ हजार फर्किएको देखिन्छ। विभागका अनुसार सबैभन्दा धेरै ५० प्रतिशत जति नेपाली वैदेशिक रोजगारीको निम्ति गएका हुन्।

बीबीसी न्यूज नेपाली यूट्यूबमा पनि छ। हाम्रो च्यानल सब्स्क्राइब गर्न तथा प्रकाशित भिडिओहरू हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्। तपाईँ फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ट्विटरमा पनि हाम्रा सामग्री हेर्न सक्नुहुन्छ। अनि बीबीसी नेपाली सेवाको कार्यक्रम बेलुकी पौने नौ बजे रेडिओमा सोमवारदेखि शुक्रवारसम्म सुन्न सक्नुहुन्छ।