 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

لوبې

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

کله چې دې د زړه ته در نژدې کس وروستۍ شېبې وي، نو له هغه سره وروستۍ مخه ښه تا ته هر څه ده، خو کورونا وېروس د ایټالیا له وګړو دا وروستۍ مخه هم ښه اخیستې ده. له دې وېروس مړه کسان له دودیزو مراسمو بې برخې دي او دا یې د خپلوانو غم نور هم زیاتوي.

د کورونا وېروس له مړو سره څه کېږي؟

ساينس او ټکنالوژي

د کورونا وېروس وبا نړۍ کې ډېر خلک په کور کېنول. پولې بندې او نړیوال اقتصاد پرلپسې غورځي. داسې حالت کې زړه تنګي، راتلونکي ته فکر او اندېښنه کومه حیرانوونکې خبره نه ده. خو بیا هم داسې څو سپارښتنې شته چې په دې حالاتو کې هیله در کوي او ستاسو په خوشال اوسېدو کې مرسته کوي.

ستونزمن وخت کې د خوشال اوسېدو څو لارې

افغانستان

د برتانیا د روغتیا وزیر وايي، هغه کسان چې د کورونا ويروس د مخنيوي په برخه کې د دولت لارښوونې له پامه غورځوي، "ډېر ځان غوښتوونکي" دي. ماټ هانکاک ویلي، که اړتیا شوه حکومت به د دې وبا د خپرېدو د مخنيوي لپاره لا ډېر ګامونه اوچت کړي.

کورونا وېروس؛ کوم خلک د حکومت لارښوونې نه مني؟

نړۍ کې کورونا ویروس په خلکو توره ورځ را وستې. د کورونا نیولیو او ترې مړه شویو شمېر ورځ تر بلې ډېرېږي. ښارونه څه چې هېوادونه رخصت او ډېر خلک اړ شوي چې ځان قرنطین کړي، خو دې ټولو اندېښنو سره سره کې هیله هم شته.

د کورونا ویروس ګډوډۍ کې پنځه هیلې

په لوېدیځه ویرجینیا کې د سې شنبې په ورځ د کورونا ویروس د لومړۍ پېښې ثبتېدو سره اوس دا وژونکی ویروس د امریکا ټولو ۵۰ ایالتونو ته ورسېد. تراوسه امریکا کې له کورونا ویروس ۱۰۸ کسان مړه شوي او له شپږ زرو درې سوو ډېر یې نیولي دي.

کورونا ویروس د امریکا ټولو ایالتونو ته ورسېد او مړینې زیاتې شوې

د امریکا په ګډون د نړۍ د مختلفو هېوادونو پلورنځیو کې د ماسکونو او د ټټۍ یا تشناب کاغذونو تشې المرۍ له نا پېژندل شوې ناروغۍ سره د مقابلې لپاره د خلکو ډار او وهم ښيي. د دې بلا ناپېژندل شوی عنصر هغه څه دي چې خلک نه پوهېږي څنګه مقابله ور سره وکړي.

له کورونا ویروس ډار زموږ پر روان څه اغېز کوي؟

د کاناډا د لومړي وزیر مېرمن سوفي ګرګوار طبي ازموینې ښيي چې کورونا ده او د دوو اونیو لپاره به قرنطین وي. مېرمن تروډو چې د چارشنبې په ورځ له لندن ستنه شوه، د کورونا ویروس نښې پکې ښکاره شوې.

کورونا؛ د کاناډا لومړی وزیر او مېرمن یې قرنطین شول

د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وايي، د کورونا ویروس د پېزوانولو یا مهارولو لپاره دغه هېواد ته له اروپا ټول سفرونه د یوې میاشتې لپاره ځنډوي. خو دې بندیز کې برتانیا نه راځي چې لږ تر لږه د کورونا ۴۶۰ پېښې پکې ثبت شوې دي.

کورونا؛ له اروپا امریکا ته یوه میاشت هر ډول سفر ځنډول

طبیبان او روغتیايي چارواکي بیا بیا موږ ته وايي، د کورونا ویروس د مخنیوي لپاره باید پر سترګو، پوزه او خوله لاس ونه وهو. خو دا کار په ریښتیا سخت دی، موږ تر هغه ډېر په مخ لاس وهو چې فکر یې کوو. خو موږ ولې پر مخ لاس وهو او څنګه دا ناغوښتی چلن سمولی شو؟

کورونا؛ څه وکړو چې پر مخ لاس لږ ووهو؟

د افغانستان د ملي امنیت شورا په یوه اعلامیه کې ویلي چې له ایرانه افغانستان ته د کورونا وېروس د راتلو د مخنوي لپاره یې په موقتي ډول له دې هېواد سره خپل پوله تړلې او هېڅ ډول هوایي او یا هم ځمکنی تګ راتګ به نه کېږي. له دې سره سم هرات کې د کورونا وېروس درې "مشکوکې پېښې" ثبت شوې دي

د کورونا وېروس په اړه اندېښنه: افغانستان له ایران سره خپله پوله وتړله

یو چینايي سړی په فرانسه کې د کورونا د ویروس له امله مړ شوی دی. دا له چین نه بهر په اروپا کې د دې ویروس لومړۍ مرګونې پېښه ده. فرانسوي چارواکي وايي، چې د قرباني شوی کس لور هم په کورونا اخته شوې، خو وايي چې د هغې درملنه روانه او د جوړېدو په حال کې ده.

اروپا کې د کورونا له امله لومړۍ مړینه تایید شوه

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، د هغې ناروغۍ رسمي نوم چې د کرونا ویروس له کبله رامنځته شوې، Covid-2019 دی. دغه ویروس ته د اوسنۍ خپرېدا مناسبت پر ځای د کرونا ویروس نوم د ویروسونو له مشخصې ډلې سره د دغه ویروس د تړاو په مناسبت ورکړل شوی دی.

کرونا ویروس ناروغۍ ته د کوویډ - ۱۹ رسمي نوم ورکړل شو

په چین کې کرونا ویروس په یوه ورځ ۹۷ تنه وژلي چې دا یې تر ټولو زیاته مرګونې ورځ وه، په دې ناروغۍ د ککړو کسانو شمېر له ۴۰ زرو واوښت. د چین دولت وویل، شاوخوا ۳۲۰۰ ککړ کسان یې له روغتونونو رخصت کړي دي.

کورونا ویروس په یوه ورځ ۹۷ تنه وژلي

د کورونا ویروس د خطر په اړه ناسم معلومات هرچېرې خپاره شوي دي. په لاندې مقاله کې یې یو څو سم موارد څېړو. ضرور به مو لیدلي وي چې خلکو ماسک اچول پیل کړي، خو داسې نښې شته چې ماسک کارول چندانې ګټه نه کوي.

د کورونا ویروس: پر پنځو ټکو باید پوه شو

په چین کې پر کرونا ویروس د کسانو د اخته کېدو او مړه کېدو شمېر په چټکۍ ډېرېږي او په دا مهال تاجکستان څو سوه وګړي په دې ویروس د ککړتیا په ګومان قرنطین کړي دي. د تاجکستان د روغتیا وزیر ویلي، نن سهار( د پنجشنبې ورځ) یې ۶۴۵ کسان په کرونا ویروس د اخته کېدو په ګومان قرنطین کړي دي.

کرونا ویروس؛ تاجکستان کې سلګونه کسان قرنطین شول

ډېری کسان د حافظې یا یاد له کمزورۍ شکایت کوي، کله چې بازار ته د سودا اخیستلو لپاره لاړ شي، هلته یې هېر وي چې څه باید واخلي. ازموینې ته ښه تیاری ونیسي، خو ځواب لیکلو ته چې کېني، څه یې یاد نه وي، کله یو ملګری له ډېر وخت وروسته وویني، خو نوم یې ترې هېر وي.

پنځه خبرې چې حافظه مو ور سره ښه کېږي

د ویروس د لېږد د مخنیوي لپاره هم ماسک ډېرو هېوادونو کې کارېږي او اوس چې په چین کې کرونا ویروس پیل شوی دلته هم د ماسک خبره کېږي. خو پوښتنه دا ده چې ماسک د ناروغۍ په لېږد یا مخنیوي کې څه اغېز لري؟

کرونا ویروس؛ ماسک که نور تدابیر ګټور دي؟

چینايي چارواکي وايي، د نوي کرونا ویروس له کبله د مړو شمېر ۱۰۶ کسانو ته پورته شوی دی او په دې ویروس د کسانو اخته کېدل په ورځ کې دوه برابره شوي دي. وړمه ورځ په دې ناروغۍ د اخته کسانو شمېر ۲۸۳۵ و، خو پرون دا شمېر ۴۵۱۵ کسانو ته پورته شوی دی.

د چین کرونا ویروس؛ د وژل شویو شمېر ۱۰۶ ته ورسېد

د افغانستان د عامې روغتیا وزارت عدلي طب په لومړي ځل د DNA د څېړنو مرکز پرانیزي. افغانستان له هغو څو هېوادونو دی چې پکې د امکاناتو د نشتوالي له کبله د ډي اېن اې معاینات نه کېږي. دا وخت عدلي طب له کاناډا سره د یوه تړون له مخې د ډي اېن اې معاینات هغه هېواد ته لېږي.

افغانستان لومړی ځل د ډي‌اېن‌اې څېړنیز مرکز پرانیزي

چین کې نوی ویروس پیدا شوی چې تر دا مهال یې ۱۷ کسان وژلي دي. چینايي چارواکو له خپلو وګړو غوښتي د دې ویروس د خپرېدو ځای وهان ښار ته لاړ نه شي او د همدې ښار استوګنو ته یې ویلي چې په خپل ښار کې کرار کېني.

نوی کرونا ویروس څومره خطرناک دی؟

امریکا او برازیل کې نوې څېړنه وايي، ذهني فشار ښايي د انسان وېښتان سپين کړي. پر موږکانو شوې تجربه ښيي، د بدن کومې ژونکې یا حجرې چې د پوټکي او وېښتانو رنګ ټاکي له دې تجربې د پیدا شوي ذهني فشار زغم یې نه درلود او د تکلیف له امله زیانمنې شوې دي.

ذهني فشار وېښتان سپینوي؟

خوب د انسان د بدن لپاره تر ټولو مهم او ښه پياوړی کوونکی دی. بې خوبي یا کم خوبي د انسان پر کار او اړیکو منفي اغېز کولی شي. د خوب د ښوونځي بنسټګر او د خوب متخصص ډاکټر ګای مېدوز له ډېرو لوبغاړو سره یې د بې خوبۍ په مبارزه کې مرسته کړې.

څنګه پر بې خوبۍ او ذهني ناکرارۍ برلاسي شو

ډېر خلک دا پوښتي چې ښکلي او عام ژوند کې نرۍ، چاغې چوست او چالاکه ښکارېدونکې لویې لویې فلمي ستورې څه خوري؟ د خلکو د دې پوښتنې او روغتیا په هکله د ویښتیا پیدا کولو لپاره هنرمنې او لیکوالې ټوینکل کهنه یو هشتګ(#WhatsInYourDabba) پیل کړی چې مانا یې ده ستاسو ډبي کې څه دي؟

د بالیووډ ستوري څه خوري؟

څنګه کله نا کله یو صحي عادت لکه سپورټ کول په غیر روغتیايي جنون بدلېږي؟ داسې خلک شته چې ډېر سپورټ کول ورته تر عادي عادت اوښتی او داسې کچې ته رسېدلی چې ښايي ورته زیان ورسوي. والېري وايي " تمرین کولو زما پر کار، کورنۍ او د ژوند پر هرې برخې خورا سخت اغېز کړی."

رواني ناروغي