 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

لوبې

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

د رواني طب څېړونکو ویلي، د نړۍ څلورمه برخه ځوانانو ژوند په یو ډول له ځیرک ټیلېفونونو سره تړلی چې ځانونه ترې نه شي خلاصولی او ان پر ټیلېفون د "روږدېدو" ټکی ورته کارول شوی. د څېړنې پایله کې ویل شوي، زلميان په ځیرک ټیلیفون کې د وخت لګول نه شي مهارولی.

پر ځیرک ټیلېفون روږدېدل؛ څومره زیان لري؟

افغانستان

د افغانستان په لوېدیځ هرات ولایت کې د هغو ښځینه ناروغانو شمېر چې ناروغي یې د کورنیو تاوتریخوالی بلل شوی تر تېر کال څلور ځله لوړ شوی. په یوه تازه پېښه کې یوه ۱۲ کلنه نجلۍ د پاخه عمر یوه سړي ته ورکړل شوې، چې په لومړي لیدو نجلۍ ته رواني ستونزه پیدا شوې.

۱۲ کلنه افغانه نجلۍ د پاخه عمر مېړه په لیدو بې حاله شوه

افغانستان له هغو څو هېوادونو دی چې پکې د امکاناتو د نشتوالي له کبله د ډي اېن اې معاینات نه کیږي. ډاکټران د مور ـ پلار او نسب د معلومیدو لپاره د DNA معاینه تر ټولو مهمه لار ګڼي. په افغانستان کې د عدلي طب چارواکي وايي دوی د اړتیا پر مهال دا معاینې کاناډا ته لیږي.

افغانستان کې د ډي اېن اې ازموینې وسایل شته، خو معاینې بهر ته استول کېږي

ساينس او ټکنالوژي

د نړیوال روغتیايي سازمان د وروستيو شمېرو له مخې له ۱۹۷۵ میلادي کال راهیسې تر اوسه چاغښت په نړۍ کې درې برابره ډېر شوی دی.د دغه سازمان د شمېرو له مخې، په ۲۰۱۶ میلادي کال کې له ۱٫۹ میلیاردو څخه زیات عمرخوړلو کسانو زیات وزن درلود چې په دوی کې له ۶۵۰ میلیونو څخه زیات چاغ وو.

د چاغۍ په اړه ناسم باورونه

د نړۍ مخکښې څېړنه له ساینسپوهانو سره مرسته کوي چې له هغو ځوانو کسانو سره مرسته وکړي بېرته کار ته ستانه شي چې مغزي حمله پرې راغلې وه. څېړونکي وايي په تازه هوا کې ګرځېدل د ناروغ له بیرته رغېدو سره ډېره مرسته کوي.

'د ګرځېدا سرعت له مغزي حملې د ناروغ ښه کېدو نښه ده'

دې ورځو کې پاکستاني سیاسي مشران د دغه هېواد بندونو کې له نامناسبو طبي اسانتیاوو او له جېل بهر ښو روغتونونو ته د درملنې لپاره د بندي مشرانو له نه لېږلو شکایت کوي.

پاکستان کې ناروغ بندي ته د درملنې اجازه څنګه ورکول کېږي؟

د لومړي ځل لپاره د چاغو خلکو په سږو کې غوړ یا وزاده ولیدل شوه چې ډېروالی یې تنفس اغېزمنوي. څېړونکي غواړي پوه شي چې د وزن له کمښت سره به په سږو کې وازده کمه شي او که نه؟اسټرالیايي څېړونکو د خپلې څېړنې پایله د اروپا په تنفسي نشریه کې خپره کړې ده. په دغه څېړنه کې د ۵۲ تنو پر سږو څېړنه شوې چې تر بدن یې په سږو کې غوړ زیات لیدل شوي.

د چاغو کسانو سږو کې وازده وموندل شوه

پولیسو د هلنډ هغې کورنۍ مشر نیولی چې د پولیسو په خبره له خپلو ماشومانو سره یو ځای یې د کرنیز فارم په تهکاوۍ کې د 'قیامت انتظار' کاوه. پولیسو څو ورځې مخکې د دغې کورنۍ کسان له تهکاوه راوایستل.

هغه سړی نیول شوی چې د 'قیامت انتظار' لپاره یې اولادونه زنداني کړي وو

د افغانستان د عامې روغتيا وزارت ويلي، نژدې ٥٠ سلنه افغانان چې د هېواد نيمايي جوړوي په يو ډول نه يو ډول له رواني ناروغيو کړيږي. وزارت دا خبره د رواني روغتيا له نړيوالې ورځې سره هم مهاله کړې چې نن ده. تاوتريخوالى او جګړې، بې وزلي او بې روزګاري او ککړ چاپيريال هغه لاملونه بلل کېږي چې وايي، خلکو یې له امله خپله رواني روغتيا بايللې ده.

پکتیا کې د سلګونو رواني ناروغانو لپاره یوازې یو ډاکټر

د افغانستان د عامې روغتیا وزارت د یوې وروستۍ څېړنې له مخې نژدې نیمايي افغانان له بېلا بېلو رواني ستونزو کړېږي.

افغانستان د رواني روغتیا درملنې حالت

یوه ناندره ییزه څېړنه وايي چې د ساسچ، کوفتې یا د سرې تازه یا پروسس شوې غوښې په خوراک کې د کمښت راوستل د ډېرو خلکو لپاره هسې د وخت ضایع کول دي. دغه راپور چې په نړۍ کې د ډېری لویو ادارو له نظر سره اختلافات لري، وايي دا شواهد چې د سرې غوښې خوړل دې د خلکو روغتیا ته خطر ورپېښ کړې کمزوري دي.

د غوښې په اړه نوې څېړنه: "زیان لري، خو دومره هم نه"

د اېچ ای وي یا اېډز نښې څه دي او تر څومره مهال یې دا نښې څرګندېږي؟ ډېری کسان چې پر اېچ ای وي وایرس اخته شي له دوو تر شپږو اونیو پکې د دغه وایرس نښې لکه زدوکام او والګی ښکاره شي.

په اېډز څومره پوهېږئ؟

په برېتانیا کې ډاکټران وايي، د پوستکي خطرناکه سرطاني ناروغۍ چې لسیزه وړاندې یې درملنه ناشونې وه خو اوس ۵۰ سلنه خلک ترې خوندي کېدای شي.د ډاکټرانو په وینا په دې درملنه کې په چټکۍ پرمختګ شوی دی.

"د پوستکي سرطان درملنه شونې ده"

که پر کمود ناست یې او دا مقاله لولئ چې ستاسې ډېر وخت نیسي نو ښايي خپل د ناستې پر بدلون فکر وکړئ، ترڅو هغه څه په ډاډه زړه یې سرته رسوئ چې د کولو لپاره یې تشناب ته راغلي یاست.

د تشناب پر کمود باید څه ډول کېنو؟

د وسایلو د کمېدو دردناک احساس ورو ورو په زیاتېدو دی. موږ ټولو دا لوستي چې د اوبو جنجال ورو ورو زیاتېږي یا تېل کمېږي او یا هم مچۍ په کمېدو دي خو له دې پرته نور هم ډېر څه شته چې په ډېره کمه بې پروايۍ ترې بې برخې کېږو.

هغه ۶ شیان چې ترې بې برخې کېږو

عمر په ټولو زیاتېږي، په خپلو خوړو پام کوو، کوښښ کوو، خوځند واوسو، خو کله چې د عمر یوه ځانګړي ته رسېږو په خپل وزن ولکه نه شو ټینګولی، موږ خپه کېږو او وایو چې وزن مو زیات شوی دی.

د عمر زیاتېدو سره د وزن کمول ولې ستونزمنېږي؟

ساینس پوهان ګومان کوي چې له زکام ویروس او اړوندو ویروسونو څخه د خلاصون لپاره یې یوه لاره موندلې چې ځینې وختونه د معلولیت لامل کېږي.دې ویروسونو سره د مقابلې لپاره څېړونکو په ژونکه (حجره) کې یو اړین پروټین د حملې لپاره ورننه ایست چې ویروس په هغه کې وده کوله.

روغتیاپال وتوانېدل د زکام ویروس له پښو وغورځوي

د امریکا د متحده ایالتونو په کالیفورنیا کې یوې مېرمنې وروسته له هغه جراحي عملیات وکړل چې په خوب کې یې د خپلې کوژدې ګوتمۍ تېره کړې وه.

امریکايۍ مېرمن خوب لیده او خپله ګوتمۍ یې خوړلې

د یوې نوې څېړنې له مخې هغه څوک چې یوازې سابه خوري د زړه د حملې امکانات یې کم، خو برعکس د شلېدو یا فلجېدو خطر زیاتوي.د سبو خوړونکو او غوښې خوړونکو په دې پرتله ییزه څېړنه کې چې په زرو تنو شوې په دې کې له ۱۰ تنو کم د زړه حمله راغلې او له درېیو زیات شل یا فلج شوي دي.

سابه پر زړه د حملې امکان کموي خو د فلج خطر زیاتوي

د برتانیا او اسټرالیا ساینسپوهانو په وینا که لږ څه بدلون د خوب کولو په عادت کې هم راشي نو په طبیعت کې یې ښه والی راتلی شي. د دې لپاره، دوی د "ویښ پاتې کېدو" باندې تمرکز کوي چې بدن یې د شپې تر ناوخته راویښولو ته هڅوي.د څېړونکو په وینا دا تګ لاره ښکاره ده خو ددې خلکو پر ژوند هم خپل اغېز ښندي.

د شپې د ویښ پاتېدو ستونزې ته د حل لارې چارې

څېړونکو په ډي اېن اې کې په لومړي ځل داسې ژینتیکي کړنلار کشف کړه چې په چپ لاس پورې اړه لري.داسې برېښي چې دا لارښوونې د دماغو پر جوړښت او فعالیت پورې نغښتې وي. هغه څه چې په ژبې پورې اړه لري.د اکسفورډ پوهنتون څیړنیزې ډلې ویلي چې احتمالاً چپ لاسي خلک ښه ژبني مهارتونه لري.

د چپ لاسو خلکو ډي اېن اې کشف شوه

یوې نوې پوهنتوني څېړنې ویلي هغه کسان چې کرۍ ورځ د حیواني ډاکټرانو ازمېښتځیو کې له څارویو یا څاروي پالنې سره تېروي، تر ډېره د نورو کسانو پرتله ژوره اندېښنه او ان د ځانوژنې سوچ ورته پیدا کېږي.

د حیواناتو ډېره پالنه د اندېښنې او ځانوژنې لامل ګرځي

هند کې ډاکټرانو د ماشوم له خولې ۵۲۶ غاښونه وایستل .ډاکټرانو د یوه اوه کلن ماشوم له خولې نه ۵۲۶ غاښونه ایستلي. دا ماشوم له ډېر وخت راهیسې له ناطبیعي پړسوب کړېده. د دغه اوه کلن ماشوم د لاندېنۍ ژامې غاښونو له مودو راهیسې پړسوب او درد درلود.

هند کې ډاکټرانو د ماشوم له خولې ۵۲۶ غاښونه ایستلي

موږ ویدېږو، ځکه ویدېدل د بدن او ذهن لپاره ډول ډول ګټې لري. وروستۍ څېړنې وايي، په مغز او بدن کې داسې کوم سیستم نشته چې خوب سره یې کار ښه نه شي او که ښه او پوره ویده نه شو، تاوان ونه ویني.