 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

لوبې

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

تر ډېره د بریتانیا په وېلز کې افسانوي نکلونه بلل کېدل، خو اوس تاریخپوهان فکر کوي چې ډوب شوي ځنګلونه یې موندلې دي. د افسانو له مخې، دلته یوه ډېره لرغونې پاچاهي، هغه مهال په سمندر کې ډوبه شوه چې، د سمندر ساتونکو هېر شوي و، چې دروازې يې وتړي.

بريتانيا کې ډوب شوی ځنګل

چاپیریال ساتونکي خبرداری ورکوي چې د انسان کړه وړه، د کینیا او تانزانیا ترمنځ د ځنګلیز یا وحشي مېښو کلنی سفر ګواښي. دا خبره له هغه وروسته کېږي چې یو څو عکسونه خپاره شول او ښودل یې چې د سيلانيانو بنډار د دې ژویو د تګ مخه ‌ډب کړې وه.

سيلانۍ د ژويو کلني سفر ته ګواښ پېښ کړی

ساينس او ټکنالوژي

امريکا کې ځنګلي اورونه چې د تودې او لا وچې هوا له امله خورا لويې ساحې ته پراخ شوي، د اقليمي بدلون له امله يې پېښدونکي خطرونه لا روښانه کړي دي.

سايبېريا کې ځنګلي اور

کالم

اقلیمي بدلون، چاپېریال ناولتیا، د شین پوړيز ګازونو تولید چې نړیوالې تودوخې سره تړاو لري د ساینسپوهانو، سیاستوالو او حتی د عامو خلکو د ډېرې پاملرنې او اندیښنې وړ ګرځېدلي.

اوزون طبقه – ولې ویجاړېږي او څنګه ساتل کېدی شي؟

تر اوسه پر هوا او چاپیریال د کورونا وایرس له امله د لګېدلیو بندیزونو اغېز مثبت یادېږي ځکه په لویو ښارونو کې د هوا د ککړتیا اندازه کمه ده

د چاپیریال راتلونکي ته د کارپوهانو اندېښنې

د سږ کال دې وخت کې د روسیې، فنلنډ، کاناډا او امریکا په ګډون نورو هېوادونو کې هم یږ ولیدل شو. په دودیز ډول د کال دې وخت کې یږ نه لیدل کېږي او دې خبرې پوښتنې پیدا کړې دي. د ځنګلي ژوو کارپوه ایلن رایټ دا پېښه د یږ او انسانانو لپاره ښه خبر نه بولي.

له ژمني خوب د یږ ژر ویښېدل انسان ته څه خطر پېښوي؟

افغانستان

د افغانستان ختیځ ولایت نورستان ډېرې سمسورې او ښکلې درې لري، که څه هم نوروستان ته د ځايي سیلانیانو تګ پیل شوی خو ډیر خلک د ناامنۍ له امله لاهم دغه ولایت ته د ورتګ لپاره زړه نه ښه کوي.

د نورستان ښکلې درې چې نندارچیان یې لیدو ته هڅېږي

د امریکا د فضايي څېړنو اداره "ناسا" وايي، د سپوږمکیو پر مټ اخيستل شوي انځورونه ښيي چې د کورونا وېروس له امله په چین کې د هوا ککړتیا کچه ډېره راکمه شوې ده. ناسا ویلي، د دې ناروغۍ له امله اقتصادي فعالیتونه کم شوي او د هوا ککړتیا د کمېدو یو لا مل همدا دی.

د کورونا وېروس له امله د چین هوا پاکه شوې ده

د افغانستان ولسمشرۍ ماڼۍ وايي، ولسمشر محمد اشرف غني د نړیوالې ټولنې ناسته کې د ګډون لپاره د سویس داووس ښار ته تللی. د یادې ناستې له څه باندې زرو ګډونوالو کې به د بالیووډ اداکاره دیپیکا هم ګډون وکړي.

داووس ۲۰۲۰ ناسته؛ ولسمشر غني یې هم ګډونوال دی

د چین حکومت وايي، د چاپيریال ککړتیا سره د مقابلې لپاره غواړي تر پنځو کلونو یو ځل کارېدونکي پلاستیکي توکي یو مخ بند کړي. د دې پرېکړې له مخې، د روان کال تر پای سترو ښارونو کې پر هغو پلاستیکي کڅوړو بندیز لګېږي چې هیڅ له منځه نه ځي او تر دوو کلونو به هم د هېواد نورو سیمو کې دا کڅوړې پوره بندې شي. سابه پلوري (سبزي پلورونکي) تر ۲۰۲۵ کال تر دې بندیز پرته یا مستثنا دي.

چين غواړي یو ځل کارېدونکي پلاستیکي توکي یو مخ بند کړي

هندي چارواکو د هېواد په سویل کې د یوه جهیل پر غاړه د استوګنې اپارتمانونو دوې لوړ پوړې ودانۍ نړولې دي. چاوراکي وايي، دغه ودانۍ د چاپیریال ساتنې اصولو له مراعتولو پرته ودانې شوې وې. د ودانیو اوسېدونکو ورته کتل چې کورونه یې په څو ثانیو کې د خاورو، خځلو په ډېرۍ بدل شول.

هند کې ګران بیه لوړ پوړې ودانۍ په باروتو والوځول شوې

د افغانستان د روغتیا وزارت وایي د هوا له ککړتیا سره د تړلو ناروغیو له امله روغتونونو ته د خلکو مراجعه ډېره شوې. دغه وزارت وايي په تېره یوه اونۍ کې له اتو زو ډېر کسان د کابل روغتونونو ته ورغلي چې ستر لامل يې د هوا د ککړتیا له امله رامنځ ته شوې تنفسي ستونزې دي.

"د کابل ککړې هوا د خلکو ژوند ته جدي ګواښ پېښ کړی"

د قطبي علومو د متخصصانو نړیواله ډله وايي، د ۲۶ کلونو سپوږمکۍ مشاهدو له ارزولو دې پایلې ته رسېدلي چې ګرینلنډ کې د یخ ویلې کېدل چټک یا د ۱۹۹۰ کلونو اوه ځله ډېر شوي. دوی وايي، د دې یخ ویلې کېدل سمندرګیو کې د اوبو کچې ډېرېدلو سبب کېږي او اوس دا داسې مسله ده چې پخوا ورته بده ګڼل کېده.

د ګرېنلنډ د یخ ویلې کېدلو چټکتیا میلیونونه کسان ګواښي

د نیوزیلنډ "وایټ ایلنډ" کې ناڅاپي اورشیندنه پیل شوط چې په یاد ټاپو کې د پېښې پرمهال لسګونه سیلانیان وو. د لټون او ژغورنې عملیاتو کې ۳۵ کسان ژغورل شوي، خو ویل کېږي چې د پېښې پرمهال په ټاپو کې کابو ۵۰ سیلانیان وو

د نیوزیلنډ اورشیندي

په رومانیا کې په دې وروستیو کې د وحشي یږو لخوا پر انسانانو بریدونه ډېر شوي، او دا اندېښنه پیدا شوې چې د دې ځناورو نفوس له کنتروله وتلی. رومانیا په اروپا کې د خوندي شویو یږو تر ټولو ډېر نفوس لري، او تېره یوه میاشت کې درې کسان د دې ځناورو لخوا وژل شوي

رومانیا کې پر انسانانو د یږو بریدونه؛ درې کسان وژل شوي

د چین په شانګشي ولایت کې جانچونګو ډېران چې د سلو فوټبال ډګرونو په اندازه دی په ورځ کې د ۲۵۰۰ ټنه خځلو لپاره جوړ شوی و، خو د تمې خلاف چین کې له بل هر ځمکین ډېران هره ورځ لس زره ټنه خځلې ور وغورځول شوې او له ټاکلي وخت نږدې ۲۵ کاله مخکې ډک شو.

د چین یو ډېران له مهالوېش ۲۵ کاله مخکې ډک شو

د روغتيا نړيوال سازمان وايي د هوا ککړتيا د نړۍ لروبر هر کال اټکل اووه ميليونه کسان وژني. د دغه سازمان شمېرې ښيي چې د لوخړو او لوګي له امله له لسو نهه کسان داسې هوا تفس کوي، چې ککړ توکي په کې وي.

له ککړې هوا ځانونه څنګه ساتلی شئ؟

په بنګله دېش او هند کې د بولبول توپان رسېدو له وېرې څه باندې دوه میلیونه وګړي له خپلو مېنو وتلي دي. دا توپان تېره ورځ (شنبه، نومبر نهمه) د هندي بنګال لوېدیځ ساګر ټاپو ته ورسېد او اټکل و چې څپې یې دوو مترو ته ورسېږي. تر اوسه ۱۳ کسان وژل شوي هم دي

هند او بنګله دېش کې توپان دوه میلیون خلک بې ځایه کړي

د امریکا د چاپېریال ساتنې اداره وايي، د پاکستان لاهور د نړۍ په ککړو ښارونو کې راځي. تېر کال هم د ککړې هوا له کبله پاکستان دویم هېواد بلل شوی و. تېره پنجشبه پاکستان کې د ککړې هوا له امله ښوونځي رخصت وو.

لاهور د نړۍ ککړو ښارونو نوملړ کې

که د لومړي ځل لپاره غواړئ جاپان ته لاړ شئ، هغه څه چې ستاسې پام ورګرځي، د دې هېواد پاکوالی دی. وبه ګورئ چې په کوڅو کې یې نه خځلې شته او نه هم صفاکار. خو د جاپان د پاکوالي راز څه دی؟زدکوونکي له ټولې ورځې زده کړې وروسته خپل کتابونه میز کې ږدي او د رخصتۍ انتظار باسي.

د جاپان د پاکوالي راز

باز یا عقاب له پېړیو راهیسې د عرب کیسو یوه مهمه برخه ده. خو عرب هېوادونو ته بازان له کومه راوړل کېږي؟

عرب ښکاریان بازان له کومه کوي؟

د افغانستان د عامې روغتيا وزارت ويلي، نژدې ٥٠ سلنه افغانان چې د هېواد نيمايي جوړوي په يو ډول نه يو ډول له رواني ناروغيو کړيږي. وزارت دا خبره د رواني روغتيا له نړيوالې ورځې سره هم مهاله کړې چې نن ده. تاوتريخوالى او جګړې، بې وزلي او بې روزګاري او ککړ چاپيريال هغه لاملونه بلل کېږي چې وايي، خلکو یې له امله خپله رواني روغتيا بايللې ده.

پکتیا کې د سلګونو رواني ناروغانو لپاره یوازې یو ډاکټر

په دوو لویو بېلابېلو څېړنو کې په ډاګه شوې ده چې په امریکا او کاناډا کې د مرغانو شمېر په کمساري ډول تېرو پنځوسو کلونو کې ۳ میلیارده راټیټ شوی. د دوه بېلابېلو څېړنو له مخې ښودل شوې چې اسیا او امریکا کې د مرغانو د شمېر لږوالی د ناورین تر کچې دی.

۵۰ کلونو کې امریکا او کاناډا کې ۳ میلیارد مرغان کم شوي

د هند په یوه تر ټولو لوی ښار کې اوبه په ختمېدو دي. د چنای میلیونونه اوسېدونکي له تندې سره مخامخ دي. موسیمي بارانونه چې دغه ښار پرې تل تکیه کوي تېر کال لږو وو. چاپیریالپوهان پړه پر اقلیمي بدلون اچوي خو ښاريتوب هم ونډه په کې لري.