از خوابیدن در خیابان تا فتح اسکار؛ داستان باورنکردنی سیلوستر استالونه با راکی

در سال ۱۹۷۶، فیلم موفق «راکی» نه تنها سیلوستر استالونه، بازیگر و فیلم‌نامه‌نویس گمنام و «کاملاً ورشکسته» آن زمان، را به یک ستاره درجه‌یک هالیوود تبدیل کرد، بلکه به یکی از ماندگارترین فیلم‌های ورزشی تاریخ نیز بدل شد. داستان این موفقیت در فیلم جدید «من نقش راکی را بازی می‌کنم» روایت شده است.

اوایل دهه ۱۹۷۰، سیلوستر استالونه جوان بی‌خانمان بود و در خیابان‌های نیویورک زندگی می‌کرد و تنها همدمش سگش، «باتکِس»، بود. او در فاصله میان تست‌های بازیگری برای نقش‌هایی که هیچ‌گاه نصیبش نمی‌شدند، ساعت‌های طولانی و طاقت‌فرسایی را به پاک کردن و قطعه‌قطعه کردن ماهی‌ها می‌گذراند.

بسیاری جاه‌طلبی او برای بازیگر شدن را به سخره می‌گرفتند، چون آسیب ناشی از زایمان با فورسپس باعث شده بود بخشی از صورتش فلج شود و دچار اختلال گفتاری باشد. او برای بهبود شیوه حرف زدنش، صدای خود را ضبط می‌کرد و بارها به آن گوش می‌داد.

فیلم «من نقش راکی را بازی می‌کنم» به کارگردانی پیتر فارلی، سازنده «کتاب سبز»، از همین نقطه آغاز می‌شود و داستان چگونگی خلق فیلم ماندگار «راکی» توسط استالونه را روایت می‌کند. آنتونی ایپولیتو، بازیگری که هنوز چندان شناخته شده نیست، نقش استالونه جوان را بازی می‌کند؛ مردی که ناکامی هایش در بازیگر شدن او را به نوشتن فیلم نامه نیز کشاند.

در فیلم می‌بینیم که او به لس آنجلس می‌رود؛ جایی که آن قدر بی پول است که ناچار می‌شود سگش «باتکس» را برای مدتی بفروشد. سگی که بعدها در خود فیلم «راکی» نیز ظاهر می‌شود.

اما او داستان «راکی» را تنها در سه روز نوشت. پس از پشت سر گذاشتن دشواری‌های فراوان برای ساخت فیلم، «راکی» به پرفروش ترین فیلم سال ۱۹۷۶ تبدیل شد و در اسکار ۱۹۷۷ جایزه بهترین فیلم را به دست آورد. این یکی از بزرگ ترین داستان‌های موفقیت در تاریخ هالیوود است.

فیلم «من نقش راکی را بازی می‌کنم» نشان می‌دهد چرا استالونه تا این اندازه با راکی بالبوآ، بوکسور از دور خارج شده فیلادلفیایی، احساس نزدیکی می‌کرد؛ بوکسوری که فرصت پیدا می‌کند با آپولو کرید، قهرمان سنگین وزن جهان مبارزه کند، با این‌که عملا هیچ شانسی برای پیروزی ندارد.

نیک د سم‌لین، سردبیر مجله سینمایی «امپایر» و نویسنده کتاب «آخرین قهرمانان اکشن» درباره استالونه، آرنولد شوارتزنگر و دیگر ستاره‌های مرد آن دوران، می‌گوید: «خود استالونه تجسم یک آدم دست‌کم‌گرفته‌شده بود. او کاملا بی‌پول بود، اما یک‌شبه به داغ‌ترین چهره هالیوود و مراسم اسکار تبدیل شد. به سختی می‌توان نمونه دیگری در تاریخ سینما پیدا کرد که چنین تغییر چشمگیر و ناگهانی در سرنوشت یک نفر رقم خورده باشد.»

آنتونی ایپولیتو نیز معتقد است شباهت‌های زیادی میان استالونه و شخصیتی که خلق کرده وجود دارد. او می‌گوید: «البته تفاوت‌هایی هم میان آن دو هست، چون استالونه نویسنده‌ای بسیار بااستعداد بود و همچنان هست. او زیاد مطالعه می‌کند و شاید بیش از آن‌چه راکی در فیلم به نظر می‌رسد، اهل فکر و تامل باشد. اما در بسیاری از جنبه‌ها، این اثر رنگ‌وبوی زندگی خود او را دارد.»

فیلمنامه چگونه شکل گرفت؟

استالونه در کتاب خاطرات تازه خود با عنوان «پله‌ها»، لحظه‌ای را توصیف می‌کند که ایده «راکی» برای نخستین بار در ذهنش شکل گرفت؛ ایده‌ای که از تلاش‌ها و دشواری‌های خودش برای موفق شدن به عنوان بازیگر الهام گرفته بود. او هنگام نوشتن فیلم‌نامه احساس می‌کرد دیگران نیز می‌توانند با حس طردشدگی و ناکامی او و شخصیت راکی همذات‌پنداری کنند.

او می‌نویسد: «برایم غیرممکن بود باور کنم که از میان میلیاردها انسان روی زمین، تنها کسی هستم که احساس می‌کند زندگی‌اش در ناامیدی و سرخوردگی می‌گذرد؛ چون درِ فرصت‌های طلایی بارها و بارها به رویش بسته شده است.»

استالونه بازیگری را در دوران دانشگاه آغاز کرده بود، اما تا آن زمان بزرگ‌ترین کار حرفه‌ای‌اش نقشی فرعی در فیلم «اربابان فلت‌بوش» بود.

او همچنین در سال ۱۹۷۰ برای پرداخت هزینه‌های زندگی‌اش در یک فیلم سافت پورنو بازی کرده بود.

د سم‌لین می‌گوید: «او خودش را بازیگری جدی می‌دانست، اما اصلا جدی گرفته نمی‌شد. به شعر علاقه داشت، از طرفداران بزرگ ادگار آلن پو بود، اما مدام او را در نقش اراذل و آدم‌های خشن انتخاب می‌کردند. به همین دلیل تصمیم گرفت داستان‌های خودش را بنویسد، چون از این قالب‌بندی به‌شدت خسته شده بود.»

او می‌افزاید: «استالونه "راکی" را در شرایطی خلق کرد که عملا هیچ نفوذ و قدرتی در صنعت سینما نداشت و با تمام وجود تلاش می‌کرد این رویا را به واقعیت تبدیل کند. این‌که چنین فیلمی اصلا ساخته شد، یک معجزه تمام‌عیار بود.»

آنتونی ایپولیتو در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی می‌گوید: «سیلوستر استالونه می‌دانست که "راکی" عملا تنها فرصت او برای رسیدن به چیزی است که می‌خواست. او داشت به ۳۰ سالگی نزدیک می‌شد، مدت زیادی بود که تلاش می‌کرد در این صنعت برای خود جایی باز کند و فکر می‌کنم "راکی" را آخرین شانس خود می‌دید؛ این‌که یا موفق می‌شوم یا همه‌چیز تمام است.»

در فیلم «من نقش راکی را بازی می‌کنم»، استودیوی «یونایتد آرتیستس» بارها پیشنهادهای مالی بیشتری به استالونه می‌دهد تا فیلم‌نامه را واگذار کند؛ به شرط آن‌که یکی از ستاره‌های مطرح آن دوران، مانند برت رینولدز یا رایان اونیل، نقش اصلی را بازی کند. اما استالونه مصمم بود که تنها خودش نقش راکی را ایفا کند.

در واقعیت، درباره مبلغی که برای خرید فیلم‌نامه به او پیشنهاد شده بود روایت‌های متفاوتی وجود دارد. خود استالونه گفته است این رقم ۳۶۰ هزار دلار بوده است. اما با وجود تنگنای مالی شدید، حاضر نشد از خواسته‌اش کوتاه بیاید.

در نهایت فیلم با بازی خود او در نقش راکی ساخته شد، اما بودجه آن فقط حدود یک میلیون دلار بود، کسری از رقمی که تهیه‌کنندگان مستقل فیلم، اروین وینکلر و رابرت چارتوف، در ابتدا می‌خواستند.

توافق آن‌ها با استودیو این بود که اگر فیلم با هزینه‌ای به اندازه کافی پایین ساخته شود، کنترل کامل انتخاب بازیگران در اختیارشان باشد.

اما ساخت یک فیلم درباره بوکس با بودجه‌ای بسیار محدود و بازیگری گمنام و بی‌تجربه در نقش اصلی، برای همه کسانی که در آن مشارکت داشتند یک ریسک بزرگ به شمار می‌رفت.

فیلم‌برداری افسانه‌ای

«راکی» به کارگردانی جان جی. آویلدسن با سرعتی سرسام‌آور و تنها در ۲۸ روز فیلم‌برداری شد. این فیلم‌برداری به یکی از روایت‌های افسانه‌ای تاریخ سینما تبدیل شده است.

برای صرفه‌جویی در هزینه‌ها، بیشتر صحنه‌ها باید در یک برداشت ضبط می‌شدند و چون بودجه‌ای برای جلوه‌های ویژه وجود نداشت، استالونه هنگام ساخت صحنه‌ای که راکی به لاشه‌های منجمد گوشت مشت می‌زند، به بند انگشتانش آسیب دائمی زد.

د سم‌لین می‌گوید: «در تمام مدت فیلم‌برداری، واقعا کسی به استالونه باور نداشت.»

«وقتی فیلم تمام شد، استودیو از آن خوشش نیامد، تبلیغات بزرگی برایش انجام نداد و فیلم به جشنواره کن یا رویدادی مشابه نرفت.»

«فقط وقتی نمایش فیلم برای تماشاگران شروع شد، آن‌ها واقعا کمی غافلگیر شدند که مردم با فیلم ارتباط برقرار می‌کنند.»

«راکی» در ادامه ۱۰ نامزدی اسکار به دست آورد و سه جایزه، از جمله بهترین فیلم، را برد. خود استالونه نیز نامزد بهترین بازیگر مرد و بهترین فیلمنامه غیراقتباسی شد.

این فیلم همچنین مجموعه‌ای از دنباله‌ها را به وجود آورد که بعضی از آن‌ها را خود استالونه کارگردانی کرد و در سال‌های اخیر نیز مجموعه بسیار موفق «کرید» با بازی مایکل بی. جردن از دل آن بیرون آمد.

استالونه همچنین گفته است که ایده نوشتن فیلمی را در سر دارد که داستان «راکی» را پیش از رویدادهای فیلم اصلی روایت کند.

به گفته د سم‌لین، استالونه با «راکی» نوع تازه‌ای از قهرمان سرسخت و بازنده‌ را خلق کرد، الگویی که از آن زمان به یکی از پایه‌های سینما تبدیل شده است.

او می‌گوید: «راکی تسلیم نمی‌شود، اصلا حاضر نیست.»

«البته پیش از آن فیلم‌های اکشن وجود داشتند، اما اینکه تمام توجه روی یک مرد قرار بگیرد و ایده یک نیروی متوقف‌نشدنی مطرح شود، چیز نسبتا تازه‌ای بود.»

«بعد از آن همین ایده را در فیلم‌های اکشن بسیار زیادی می‌بینید. مفهوم تاب‌آوری و عقب‌نشینی نکردن، تا امروز به یکی از اصول بنیادی این نوع فیلم‌ها تبدیل شده است.»

چرا این داستان چنین قدرتی پیدا کرد؟

مایک سیلسکی، روزنامه‌نگار و نویسنده کتاب «تا آخرین نفس؛ داستان ساخت راکی»، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی می‌گوید این داستان همچنان جذابیت خود را حفظ کرده است، چون ماجرای استالونه و راکی در هر دو سطح، داستان فردی است که کسی روی او حساب باز نمی‌کرد.

او می‌گوید: «این داستان به خودی خود ماندگار است، چون سرگذشت استالونه و راکی در هر دو معنا، داستان یک آدم دست‌کم‌گرفته‌شده است. مردم دوست دارند باور کنند که استالونه برای ساخت این فیلم چه دشواری‌های بزرگی را پشت سر گذاشت.»

او همچنین یادآور می‌شود که پایان متفاوت «راکی» نقش مهمی در ماندگاری آن داشته است؛ پایانی که برخلاف الگوی معمول هالیوود رقم می‌خورد و در آن راکی بالبوآ مبارزه‌اش را به آپولو کرید می‌بازد.

او می‌گوید: «دقیقا به همین دلیل است که این فیلم حال آدم را خوب می‌کند، چون راکی لازم نیست در پایان برنده شود. وقتی آپولو کرید او را به زمین می‌زند، راکی می‌گوید: "بیشتر از این را هم می‌توانم تحمل کنم." همه ما دوست داریم در آن لحظه خودمان را جای راکی بگذاریم؛ این حس که "نمی‌توانید ما را زمین‌گیر کنید". فیلم بر بخشی از سرشت انسان دست می‌گذارد که دوست دارد خودش را این‌گونه ببیند.»

در واقع، سیلسکی معتقد است «راکی» در آمریکا به چنین پدیده‌ای تبدیل شد، چون روحیه قهرمانانه بازنده‌ آن با جامعه‌ای در سال ۱۹۷۶ هم‌خوانی داشت که «تشنه دلیلی بود تا دوباره حال بهتری پیدا کند.»

او ادامه می‌دهد: «ماجرای واترگیت اتفاق افتاده بود، جنگ ویتنام هم بود.»

«فیلم‌های آن دوره همه درباره ضد قهرمان‌ها بودند، مخصوصا اگر به فیلم‌هایی نگاه کنید که در سال ۱۹۷۷ همراه راکی نامزد اسکار شدند، مثل «راننده تاکسی» که اصلا قهرمانی در آن وجود ندارد، یا «شبکه» که نگاهی طنزآمیز و انتقادی به خشم موجود در جامعه آمریکا داشت.»

او می‌گوید: «گاهی در فرهنگ و جامعه با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شوید که مردم تشنه چیزی هستند، اما خودشان از آن آگاه نیستند و هیچ‌کس هم آن را در اختیارشان قرار نمی‌دهد. بعد ناگهان یک فرد، یک اثر یا یک نهاد آن نیاز را برآورده می‌کند و همه‌چیز منفجر می‌شود. اتفاقی که برای "راکی" افتاد دقیقا از همین جنس بود.»