Digniino weerar nukleer oo been abuur ah oo loo diray bulshooyinka Ruushka iyo Ukraine

Ukraine iyo Ruushka labaduba waxay sheegeen in barnaamijyada digniinta hawada la jabsaday habeenkii Axadda ka dib markii farriimo been abuur ah oo digniin ah oo ku saabsan weeraro, oo ay ku jiraan nukliyeerka, loo diray dadka isticmaala.

Barnaamijka si weyn loo isticmaalo ee Ukraine ayaa digniino cirka ah oo heer sare ah u diray dalka oo dhan, iyadoo digniino dheeraad ah oo ku saabsan shucaaca, weerarrada kiimikada, iyo dagaalka waddooyinka loo diray qaar ka mid ah dadka deggan meelaha ay ku jirto Kyiv.

Dhowr saacadood ka dib, mas'uuliyiinta Ruushka ayaa sheegay in barnaamij la mid ah kaas oo ay leeyihiin la jabsaday ka dib markii digniino been abuur ah, oo qaarkood ay ku jiraan luqad xun, la sii daayay.

Ma cadda cidda ka dambeysay weerarrada internetka ama in labada dhacdo ay isku xirnaayeen.

Muwaadiniin badan oo reer Ukraine ah ayaa la qabsaday inay helaan digniino ku dhawaad ​​habeen kasta ah oo ku saabsan weerarrada gantaalada Ruushka iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn - laakiin Axaddii, dadka isticmaala waxaa lagu boorriyay inay u jeestaan ​​ilo kale oo macluumaad ay ka helaan.

Qoraal ay ku qoreen Telegram, ciidamada cirka ayaa yiri: "Codsiga Digniinta Hawada waxaa laga yaabaa in lagu sameeyay faragelin banaanka ah. Ma jirto khatar shucaac ah! Is deji oo la soco xogaha cusub ee kanaalkayaga."

Dowladdu waxay sheegtay inay si ku meel gaar ah u joojisay barnaamijka dayactirka app-ka, iyadoo sheegtay in "sida muuqata la jabsaday".

Farriimaha been abuurka ah waxaa lagu qoray afka Ruushka, taasoo u sheegi lahayd dad badan oo isticmaala xaqiiqda ah inaysan ahayn kuwo sharci ah.

Laakiin Olena, oo deggan magaalada Kyiv, ayaa barnaamijka 'Today' ee BBC Radio 4 u sheegtay inay aad u argagaxday, iyadoo tiri: "Fikirka ugu horreeyay ee maskaxdayda ku soo dhacay wuxuu ahaa 'Ilaahayow, tan diyaar uma ihi'.

"Waxaan diyaar u ahay koronto la'aan, iyo in la joojiyo kululeeyaha guryaha iyo biyaha, laakiin diyaar uma ihi weerar nukliyeer ah."

Olena waxay sheegtay in ninkeeda ay soo gaareen farriimo digniin ah oo ku saabsan "dagaallo waddooyinka ka socda oo ka dhacaya Kyiv," iyo farriin kale oo ku qoran luuqadda Ruushka.

"Markaas ka dib ayaan fahmay in qof uu jabsaday ama weerar ku qaaday barnaamijka (app-ka), sababtoo ah dhammaan ogeysiisyada aan helno waxay ku qoran yihiin luuqadda Yukraynka."

Dalka Ruushka, dowladdu waxay sheegtay in barnaamijkeeda app-ka uu sidoo kale noqday bartilmaameedka "weerar dhanka internetka ah oo baaxad weyn", kaas oo dadweynaha u diray "macluumaad been abuur ah".

Sawir shaashadda laga qaaday oo la sheegay inuu yahay digniin been abuur ah ayaa waxaa barta Telegram-ka soo dhigay kooxda 'Atesh' — oo ah koox u dagaallanta dhinaca Ukraine, balse ka hawlgasha dhulalka uu Ruushku haysto.

Digniintaas ayaa isticmaalayaasha qaar uga digaysay in "madaxyada hubka nukliyeerka ah — oo lagu xiray diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Ukraine ee loo yaqaan P1-Suns — lagu weeraray dhammaan gobollada Ruushka".

Digniinta, oo ay ku jireen erayo cay ah, ayaa ku bilaabatay farriin dadka deegaanka u sheegaysa inay jirto "halis ah in xaaladdu ay noqoto mid kacsan," waxayna ku amartay inay "si degdeg ah u kaydsadaan cunto ku filan saddex toddobaad, ayna dhuuntaan."

Subaxnimadii Isniinta, ma jirin wax muujinaya in farriimahaasi ay sababeen cabsi baahsan oo ka dhex dhalata Ruushka, mana jirin in dhacdadan si weyn looga hadlay warbaahinta.

Markii wax laga weydiiyay jabsashadan, afhayeenka Kremlin-ka Dmitry Peskov si gaar ah ugama hadlin, balse wuxuu sheegay in dhammaan ilaha internetka ee dowladda Ruushku ay "si uun... ula kulmaan weerarro dhanka internetka ah oo joogto ah," oo ay ku jirto bogga internetka ee madaxtooyada, kaas oo la beegsado "habeen iyo maalinba."

Wuxuu sheegay in baahsanaanta tiknoolajiyadda garaadka macmalka ah (AI) ay gacan ka geysanayso kororka weerarrada dhanka internetka ah.

Wasaaradda Difaaca Ruushka ayaa Isniintii sheegtay in "shaqada buuxda" ee barnaamijkaas la soo celin doono "ka hor dhammaadka maalinta," ayna sheegtay in jabsashadu aysan saameyn ku yeelan nidaamka guud ee digniinta.

Inkastoo si weyn loo aaminsan yahay in Ruushka iyo Ukraine ay weerarro dhanka internetka ah isku qaadaan, haddana luuqadda aan rasmiga ahayn ee lagu isticmaalay digniinnada been abuurka ah ee Axaddii ayaa tilmaamaysa kooxo loo yaqaan "hacktivists" (dad u adeegsada jabsashada internetka ujeeddooyin siyaasadeed ama u doodid). Kooxahan ayaa laga yaabaa inay xiriir la leeyihiin Moscow ama Kyiv, balse si rasmi ah uma hoos tagaan midkoodna dowladahaas.

Khubarada dhanka internetka ayaa u sheegay BBC-da in haddii jabsashada nidaamka Ruushku ay ahayd tallaabo aargoosi ah, ay u badan tahay in dadka ka dambeeya ay horeyba u lahaayeen awoodda ay ku sameeyaan, maadaama helitaanka nidaamkaas ay u baahan tahay waqti iyo agab.

Oleksander Merezhko, oo ah guddoomiyaha guddiga arrimaha dibadda ee baarlamaanka Ukraine, ayaa u sheegay BBC-da in weerarku uusan sababin cabsi ama falcelin xad-dhaaf ah.

Merezhko wuxuu sheegay in dadka reer Ukraine, gaar ahaan kuwa ku nool Kyiv, ay la qabsadeen "digniino aan kala joogsi lahayn", isagoo raaciyay "fariintani waxay ku qorneed luqadda Ruushka taasoo isla markiiba abuurtay shaki".

Wuxuu sii raaciyay: "Waa xaqiiqo aad u xun laakiin waa qayb ka mid ah dagaalka internetka dadka reer Ukrainena way fahmeen taas. Waa suurtagal waanan u diyaarsanahay fursadaha noocaas ah."

Herbert Lin, oo ah cilmi-baare sare oo ka tirsan siyaasadda internetka iyo amniga Jaamacadda Stanford, ayaa u sheegay barnaamijka Newsday ee BBC World Service: "Waxaan u maleynayaa inay tahay markii ugu horreysay ee ay ku dhacdo barnaamij macluumaad oo rasmi ah oo Ukraine leedahay, laakiin waxaan u maleynayaa inaysan noqon doonin kii ugu dambeeyay."

Digniinaha Ukraine waxaa la diray daqiiqado ka hor dhammaadka xabbad-joojin maxalli ah oo ka dhacday gobolka Kherson ee safka hore ee Ukraine, kaas oo la hirgeliyay Talaadadii la soo dhaafay.

Dagaalku wuxuu ka sii socday meelo kale intii xabbad-joojintii Kherson ay socotay, taas oo qayb ahaan ay dhexdhexaadisay Marwada Koowaad ee Mareykanka Melania Trump si loogu oggolaado dadka rayidka ah inay ka baxaan magaalada Oleshky ee Ruushku haysto.

Ruushku wuxuu bilaabay duullaan buuxa oo Ukraine ah bishii Febraayo 2022.