Moja kwa moja , Iran: Hormuz kufunguliwa ndani ya siku mbili iwapo Marekani itatimiza masharti yake

Moja kwa moja

Na Mariam Mjahid

1. Dakika 4 zilizopitaTelevisheni ya taifa China yasitisha matangazo ya mechi za La Liga kufuatia utani wa Mbappé

   Shirika la utangazaji la televisheni la China, CCTV, halikuonyesha mechi ya Real Madrid iliyochezwa Jumapili, licha ya mshambuliaji nyota wa klabu hiyo, Kylian Mbappé, kuomba radhi kuhusu matamshi yake aliyokiri kuwa hayakuwa ya busara kuhusu aliyekuwa kiongozi wa China, Mao Zedong.

   Mbappé alikosolewa vikali baada ya kusema kuwa picha ya kuchekesha zaidi kwake ni ile inayoweka uso wake kwenye mwili wa dikteta wa China anayefanana na Mao.

   China Media Group, ambayo ni mmiliki wa CCTV, ilitangaza Jumanne iliyopita kuwa itasitisha matangazo ya mechi za Ligi Kuu ya Hispania, La Liga, kufuatia malalamiko yaliyoibuliwa na kauli hiyo. Tukio hilo pia limesababisha baadhi ya kampuni za China kusitisha ushirikiano wao na Mbappé.

   Wizara ya Mambo ya Nje ya China ilisema imepokea kwa uzito ombi la radhi la Mbappé. Real Madrid na La Liga pia zimeomba radhi.

   Awali, China Media Group ilikuwa imetaka pande zote tatu ziombe radhi, ikisema hilo lilikuwa sharti la msingi ili kuhitimisha suala hilo.

   Shirika hilo limepokea maombi hayo ya radhi, lakini halijatoa maelezo kuhusu muda ambao kusitishwa kwa matangazo hayo kutaendelea.

   Mbappé, ambaye anaripotiwa kutoa kauli hiyo alipokuwa akishiriki katika kipindi cha mazungumzo cha televisheni cha Ufaransa, The Bridge, aliomba radhi baadaye siku hiyo ya Jumanne.

   “Kauli yangu haikuwa ya busara, na sasa ninaelewa kuwa iliwaumiza watu wengi nchini China na katika jamii za Wachina duniani kote,” alisema.

   Utani huo haukupokelewa vizuri nchini China, ambako Mao anaheshimiwa na Chama cha Kikomunisti, licha ya kuhusishwa na moja ya vipindi vilivyogharimu maisha ya watu wengi zaidi katika historia ya nchi hiyo.

   Katika mechi ya Jumapili, Real Madrid iliifunga Racing Santander mabao 3 kwa 0. Mbappé, Jude Bellingham na Yan Diomande walifunga mabao hayo.

   Soma Pia:

   China: Jinsi Mbappé alivyozua hasira ambayo wengi hawakujua chanzo chake

2. Dakika 39 zilizopitaUganda yaanza kuwaondoa wanajeshi wake Somalia baada ya miaka 20

   Uganda imeanza rasmi kuwaondoa wanajeshi wake nchini Somalia kwa awamu na kwa sehemu, baada ya takribani miongo miwili ya kushiriki katika operesheni za kijeshi za kuimarisha usalama katika taifa hilo la Pembe ya Afrika.

   Kikosi cha kwanza chenye wanajeshi 109 wa Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Uganda (UPDF) kinaripotiwa kuondoka mjini Mogadishu, mji mkuu wa Somalia, siku ya Ijumaa. Kuondoka kwao kumekuja baada ya mkuu wa jeshi la Uganda, Jenerali Muhoozi Kainerugaba, kutangaza kuwa nchi hiyo imeanza kuondoa vikosi vyake Somalia.

   “Kama tulivyoahidi, tumeanza kuwaondoa wanajeshi wa UPDF kutoka Somalia. Baada ya miaka 20 ya umwagaji mkubwa wa damu na kujitolea, tunakabidhi jukumu la usalama kwa ndugu zetu Wasomali,” Jenerali Muhoozi aliandika kwenye mtandao wa X.

   Msemaji kaimu wa jeshi la Uganda, Chris Magezi, hakujibu ombi la BBC la kutoa maoni kuhusu suala hilo.

   Uganda ilikuwa nchi ya kwanza ya Afrika kupeleka wanajeshi Somalia chini ya operesheni ya awali ya Umoja wa Afrika nchini humo, iliyojulikana kama AMISOM.

   Wanajeshi wake walipigana pamoja na Jeshi la Taifa la Somalia dhidi ya kundi la wanamgambo wa Al Shabaab, wakisaidia kurejesha maeneo muhimu yaliyokuwa yakidhibitiwa na kundi hilo na kulinda miundombinu muhimu ya serikali.

   Mwaka 2024, operesheni ya AMISOM ilibadilishwa na kuwa Misheni ya Umoja wa Afrika ya Kusaidia na Kuleta Utulivu Somalia (AUSSOM). Misheni hiyo mpya inalenga kuimarisha taasisi za usalama za Somalia na kuandaa vikosi vya ndani ili hatimaye viweze kuwajibika kikamilifu kwa usalama wa nchi hiyo.

   Hata hivyo, Uganda haijamaliza kabisa ushiriki wake wa kijeshi nchini Somalia. Uondoaji unaoendelea ni sehemu ya kupunguza idadi ya wanajeshi wake walioko nchini humo chini ya makubaliano tofauti ya kijeshi kati ya Kampala na Mogadishu.

   Uganda itaendelea kuchangia wanajeshi katika misheni ya usalama nchini Somalia inayoungwa mkono na Umoja wa Afrika.

3. Saa 1 iliyopitaWaislamu watatu wahukumiwa kifungo cha maisha nchini India kwa kuchinja ng'ombe

   Mahakama moja katika mji wa Gandhinagar, jimbo la Gujarat nchini India, imewahukumu Waislamu watatu kifungo cha maisha jela kwa kosa la kuchinja ng'ombe.

   Katika hukumu yake, mahakama ilirejelea maandiko matakatifu ya dini ya Kihindu, yakiwemo Manu Smriti na Vedas, kueleza umuhimu wa ng'ombe katika imani hiyo.

   Kwa mujibu wa shirika la habari la Press Trust of India, Naibu Waziri Mkuu wa jimbo la Gujarat, Harish Singhvi, amepongeza uamuzi huo akisema unatuma ujumbe ulio wazi kuwa sheria za jimbo hilo hazitawasamehe wanaochinja ng'ombe.

   Katika hukumu iliyotolewa Jumatatu, Jaji B.R. Rajput aliwaamuru washtakiwa hao kulipa faini ya rupia 300,000 za India, pamoja na adhabu ya kifungo cha maisha.

   Mahakama ilisema katika uamuzi wake kuwa iwapo watu wanaotuhumiwa kwa makosa hayo hawataadhibiwa kwa mujibu wa sheria, ng'ombe anayeheshimiwa kama mtakatifu katika imani ya Kihindu, anayejulikana kama “Gau Mata”, huenda akatoweka duniani kadiri muda unavyopita.

   Katika uamuzi mwingine, mahakama hiyo pia iliwaadhibu washtakiwa kwa kifungo cha miaka 10 jela na faini ya rupia 100,000 kila mmoja, chini ya Sheria ya Ulinzi wa Wanyama ya Gujarat ya mwaka 1954.

   Hata hivyo, adhabu hizo zitatekelezwa kwa wakati mmoja.

   Uamuzi huo wa mahakama pia umeibua mjadala kwenye mitandao ya kijamii, huku watumiaji mbalimbali wakitoa maoni yao.

   Mtumiaji mmoja aliyejitambulisha kwa jina la Satya aliutetea uamuzi huo, akisema washtakiwa wana haki ya kukata rufaa dhidi ya hukumu hiyo.

   Mtumiaji mwingine, J. Mehta, pia aliunga mkono uamuzi huo, akisema hatua stahiki zinapaswa kuchukuliwa dhidi ya wachinjaji na wafanyabiashara wanaouza nyama kando ya barabara.

4. Saa 1 iliyopitaUrusi na Ukraine zakumbwa na mashambulizi ya kimtandao

   Programu za tahadhari za dharura nchini Ukraine na Urusi zimedukuliwa katika mashambulizi ya kimtandao, kwa mujibu wa taarifa kutoka pande zote mbili.

   Ujumbe wa kupotosha uliotumwa kupitia programu ya tahadhari ya dharura ya Urusi uliwaonya watumiaji kuwa vichwa vya silaha za nyuklia vilivyofungwa kwenye ndege zisizo na rubani aina ya P1-Sun za Ukraine vilikuwa vimerushwa kuelekea maeneo yote ya Urusi.

   Ujumbe huo ulianza kwa kuwaambia wakazi kuwa kulikuwa na hatari ya kushambuliwa, kabla ya kuwataka kujipatia chakula cha kutosha kwa wiki tatu na kujificha.

   Wakati huo huo, Kituo cha Mawasiliano ya Kimkakati cha Ukraine kimeilaumu Urusi kwa kudukua programu ya tahadhari ya mashambulizi ya anga nchini humo.

   Katika ujumbe kiliochapisha kwenye mtandao wa X, kituo hicho kilichapisha picha za baadhi ya jumbe zisizo za kawaida zilizoonekana kwenye programu hiyo na kuwaonya wakazi wazipuuze.

   Kituo hicho pia kilisema mojawapo ya jumbe hizo ilikuwa imeandikwa kwa lugha ya Kirusi na ilihusu silaha aina ya Oreshnik.

   Saa chache baadaye, Moscow nayo ilitangaza kuwa programu yake ya tahadhari za dharura ilikuwa imeshambuliwa katika tukio ililolitaja kuwa shambulizi kubwa la kimtandao. Hata hivyo, haikubainisha mara moja ni nani aliyekuwa nyuma ya shambulizi hilo.

   Jumbe hizo za uongo zilitumwa dakika chache kabla ya kumalizika kwa makubaliano ya kusitisha mapigano katika mji wa Oleshky, ulio mstari wa mbele nchini Ukraine na ambao umekuwa chini ya udhibiti wa Urusi tangu mwaka 2022.

   Makubaliano hayo ya nadra ya kusitisha mapigano kwa siku sita yaliwezesha mamia ya watu kuondoka katika mji huo. Makubaliano hayo yalifikiwa kwa usaidizi wa Mke wa Rais wa Marekani, Melania Trump, na Papa Leo wa 14.

   Huo ulikuwa muda mrefu zaidi ambao usitishaji mapigano ulikuwa umedumu tangu Urusi ilipoanzisha uvamizi wake kamili nchini Ukraine.

5. Saa 2 zilizopitaUrusi yaanza majadiliano ya kujenga mitambo ya nyuklia katika nchi nne za Afrika

   Urusi inafanya mazungumzo na Uganda, Ghana, Ethiopia na Misri kuhusu uwezekano wa kujenga mitambo mikubwa ya kuzalisha umeme kwa kutumia nishati ya nyuklia, kwa mujibu wa mkuu wa shirika la serikali la nishati ya nyuklia la nchi hiyo, Rosatom.

   Mkurugenzi Mkuu wa Rosatom, Alexei Likhachev, amesema Urusi iko tayari kushirikiana na nchi za Afrika kuanzisha mitambo ya nyuklia yenye ukubwa na mifumo mbalimbali, kulingana na mahitaji ya kila nchi.

   Akizungumza Ijumaa, Likhachev alisema ushirikiano huo haujafungamanishwa na mradi mmoja wa aina moja, bali unazingatia mazingira na mahitaji mahususi ya kila nchi.

   “Ushirikiano wetu umejengwa katika msingi kwamba Afrika ina nchi zenye mahitaji na mazingira tofauti. Kwa hiyo, tunafuata mkakati maalumu kwa kila nchi, ambao hauishii katika mradi mmoja pekee,” alisema.

   Ushirikiano katika sekta ya nishati ya nyuklia ulikuwa miongoni mwa masuala yaliyojadiliwa katika Mkutano wa Urusi na Afrika uliofanyika mjini Moscow wiki jana.

   Mkutano huo uliwakutanisha wawakilishi kutoka takribani nchi 50 za Afrika, wakiwemo wakuu wa nchi na serikali.

   Jukwaa hilo, lililoanzishwa mwaka 2019, ni sehemu ya juhudi za Urusi za kuimarisha uhusiano wake wa kisiasa na kiuchumi na nchi za Afrika.

   Baada ya mkutano huo, Rais wa Urusi, Vladimir Putin, amesema nchi za Afrika zimeonyesha nia kubwa ya kushirikiana na Urusi katika ujenzi wa mitambo ya kuzalisha nishati ya nyuklia, teknolojia ndogo za nyuklia na matumizi ya teknolojia hiyo katika sekta za tiba na kilimo.

   Soma Pia:

   Je, Tanzania iko tayari kwa umeme wa nyuklia?

   Urani ni nini na inatumika vipi kuunda silaha za nyuklia na uzalishaji wa nishati?

6. Saa 2 zilizopitaWatu tisa wafariki dunia baada ya ndege kuanguka Florida

   Ndege ya kibinafsi iliyokuwa imewabeba watu tisa imeanguka katika eneo la Palm Beach, jimbo la Florida nchini Marekani, na kusababisha vifo vya wote waliokuwamo ndani yake.

   Ajali hiyo ilitokea Jumapili jioni, Novemba Mosi, umbali wa takribani kilomita 12 kutoka katika makazi ya mapumziko ya Mar-a-Lago yanayomilikiwa na Rais Donald Trump. Mamlaka zimeitaja ajali hiyo kuwa ya kutisha.

   Utambulisho wa abiria waliokuwa ndani ya ndege hiyo bado haujatangazwa rasmi. Ndege hiyo, inayoripotiwa kuwa aina ya Learjet 60, ilikuwa ikisafiri kutoka jimbo la Texas kuelekea Bahamas.

   Mamlaka ya Usafiri wa Anga ya Marekani (FAA) imesema imetuma timu ya wataalamu katika eneo la ajali kuchunguza chanzo chake.

   Picha zilizochukuliwa katika eneo la tukio zinaonyesha mabaki ya ndege yaliyoteketea kwa moto pamoja na shimo lililotokana na athari za kugonga ardhi.

   Ripoti za vyombo vya habari vya Marekani pamoja na uchambuzi wa takwimu za safari ya ndege zinaashiria kuwa ndege hiyo ilikuwa ikipoteza mwinuko kwa kasi ya mamia ya futi kwa sekunde kabla ya kuanguka.

   Video ambayo haijathibitishwa, iliyosambazwa kwenye mitandao ya kijamii na inayoonekana kurekodiwa na kamera ya gari, inaonyesha wakati ndege hiyo ilipoanguka. Katika video hiyo, magari yanaonekana yakipita kwenye barabara ya makazi katika viunga vya mji, kabla ndege hiyo haijaanguka kwa ghafla ikiwa imeelekeza pua yake chini. Mlipuko mkubwa unafuata, huku moto na vipande vya mabaki vikirushwa hewani.

   Akizungumza na waandishi wa habari katika mkutano ulioitishwa baada ya ajali hiyo, Gavana wa Florida, Ron DeSantis, amesema video hiyo inashtua.

   “Unapoitazama video hii, kwa kweli inashtua sana. Ni kana kwamba kombora linashuka kutoka angani, kisha kunatokea mlipuko mkubwa na vipande vya mabaki kurushwa kila upande,” alisema DeSantis.

   Soma Pia:

   Ndege 5 za kivita zenye kasi zaidi Afrika Mashariki

   Jinsi kunguni alivyosababisha kusimamishwa kwa safari za ndege za kimataifa

7. Saa 3 zilizopitaTetesi za soka Jumatatu: Man Utd yammezea mate Balde wa Barcelona

   Beki wa kushoto wa Barcelona, Alejandro Balde, huenda akaondoka klabuni hapo katika dirisha la usajili la Januari, hatua inayoweza kuipa Manchester United nafasi ya kumsajili mchezaji huyo mwenye umri wa miaka 23, ambaye pia ni mchezaji wa timu ya taifa ya Hispania. (Record, via Marca - in Portuguese)

   Manchester United imeonyesha kuvutiwa naye. Iwapo Balde ataondoka Barcelona, huenda klabu hiyo ya La Liga ikapata nafasi ya kumsajili beki wa Argentina, Lisandro Martinez, mwenye umri wa miaka 28, kutoka Manchester United. (Mirror)

   Liverpool imewaorodhesha beki wa kati wa Nottingham Forest, Murillo, mwenye umri wa miaka 24, kutoka Brazil, na Nico Schlotterbeck wa Borussia Dortmund, mwenye umri wa miaka 26, kutoka Ujerumani, kama wachezaji wanaoweza kuchukua nafasi ya nahodha wake Virgil van Dijk, mwenye umri wa miaka 35, kutoka Uholanzi. (Caught Offside)

   Manchester United huenda ikamuuza kiungo wa kati Bruno Fernandes, mwenye umri wa miaka 32, kutoka Ureno, badala ya kumruhusu kuondoka bure mkataba wake utakapomalizika majira ya kiangazi mwakani.(Mail - subscription required)

   Real Madrid inamfuatilia kipa wa Brighton, Bart Verbruggen, mwenye umri wa miaka 24, kutoka Uholanzi, kama mrithi wa baadaye wa Thibaut Courtois, mwenye umri wa miaka 34, kutoka Ubelgiji. (Fichajes - in Spanish)

   Mshambuliaji wa Manchester United, Marcus Rashford, mwenye umri wa miaka 29, huenda akatafuta kuondoka klabuni hapo iwapo hatapewa nafasi ya kucheza mara kwa mara baada ya kurejea kutoka kwenye jeraha. (Football Insider)

   Tottenham bado inavutiwa na kiungo wa Nottingham Forest, Morgan Gibbs-White, mwenye umri wa miaka 26, kutoka England, na huenda ikawasilisha ofa ya kumsajili katika dirisha la Januari.(Football Insider)

   Barcelona na Real Madrid zinaendelea kumuwania beki wa kulia wa Tottenham na timu ya taifa ya Hispania, Pedro Porro, mwenye umri wa miaka 27.Bei ya pauni milioni 62 inayotajwa na Tottenham haijaonekana kuzizuia klabu hizo. (Sport - in Spanish)

   Mshambuliaji wa Monaco, Folarin Balogun, mwenye umri wa miaka 25, kutoka Marekani, huenda akaondoka klabuni hapo Januari. Manchester United ni miongoni mwa klabu zinazotajwa kuwa zinaweza kumsajili. (Teamtalk)

   Arsenal inakabiliwa na ushindani kutoka AC Milan, Aston Villa na Roma katika jitihada za kumsajili mshambuliaji wa Real Madrid, Endrick, mwenye umri wa miaka 20, kutoka Brazil. (Calcio Mercato - in Italian)

   Tottenham, Manchester City na Manchester United ni miongoni mwa klabu zinazomfuatilia beki wa Villarreal, Alex Freeman, mwenye umri wa miaka 22, kutoka Marekani.(Football Insider)

   Soma pia:

   Harry Kane mshindi tuzo ya Ballon d'Or 2026

   Je, Manchester City wana nafasi yoyote ya kushinda rufaa yao?

8. Saa 3 zilizopitaKaka wa Tundu Lissu kuzikwa baada ya hukumu ya kesi ya uhaini

   Mazishi ya Alute Mughwai Lissu, kaka yake Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema), Tundu Lissu, yameahirishwa hadi baada ya Novemba 6, 2026, siku ambayo ndugu yao anatarajiwa kusomewa hukumu katika kesi ya uhaini inayomkabili.

   Familia imeamua kusogeza mbele mazishi hayo ili wanafamilia wapate fursa ya kufika Dar es Salaam kuhudhuria usomaji wa hukumu hiyo katika Mahakama Kuu ya Tanzania, Masjala Ndogo ya Dar es Salaam.

   Dk. Vincent, ambaye ni mmoja wa ndugu wa familia hiyo, amesema wamekubaliana kufanya mazishi baada ya tukio hilo muhimu, akieleza kuwa wanataka kwanza kuwa pamoja wakati wa kusikiliza hukumu ya ndugu yao.

   “Tumepanga mazishi ya kaka Alute yatafanyika Singida. Tunatarajia tutasukuma mbele mazishi ili Ijumaa (Novemba 6, 2026), wanafamilia tuweze kuwepo Dar es Salaam kuhudhuria hukumu ya kesi ya ndugu yetu Tundu,” amesema.

   Alute alikuwa akiugua kwa muda mrefu. Katika siku zake za mwisho, alilazwa katika Hospitali ya Selian jijini Arusha, hali yake ilizidi kuwa mbaya kuanzia juzi kabla ya kufariki dunia Jumamosi usiku.

   Mazishi yake yanatarajiwa kufanyika katika kijiji cha Mahambe, Wilaya ya Ikungi, mkoani Singida, baada ya familia kushiriki katika usomaji wa hukumu ya kesi ya Tundu Lissu.

   Lissu amekuwa mahabusu tangu Aprili mwaka 2025, akikabiliwa na shtaka la uhaini. Hukumu ya kesi hiyo inatarajiwa kutolewa Novemba 6, 2026.

   Unaweza kusoma;

   Kesi 5 za wanasiasa Afrika zilizochukua miaka mingi kuamuliwa

   Wanasiasa 7 barani Afrika wanaokabiliwa na mashtaka ya uhaini

9. Saa 4 zilizopitaIran: Hormuz kufunguliwa ndani ya siku mbili iwapo Marekani itatimiza masharti yake

   Katika mahojiano na kituo cha televisheni cha Al Jazeera, Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran, Abbas Araqchi, amesema kuwa mpango wa siku saba uliopendekezwa na Iran umepunguzwa hadi siku mbili.

   Amesema iwapo Marekani itatimiza masharti ya Iran siku ya kwanza, basi Mlango Bahari wa Hormuz utafunguliwa siku inayofuata.

   Kauli za Araqchi zinakuja wakati meli kadhaa za mafuta na gesi zikishambuliwa katika Ghuba ya Uajemi. Miongoni mwa meli zilizolengwa ni moja iliyokuwa imebeba gesi ya Qatar, tukio lililolaaniwa vikali na wadau mbalimbali.

   Akizungumza Jumapili, Araqchi alisema kuwa hakukuwa na mpango wa kufanya mazungumzo ya moja kwa moja na Marekani wakati wa ziara yake.

   Alisema mashauriano kuhusu mpango huo wa siku mbili yanaendelea kati ya Iran na wapatanishi, huku pande hizo zikielekea kuutekeleza. Hata hivyo, alisisitiza kuwa bado hakuna makubaliano ya mwisho yaliyofikiwa.

   Aliongeza kuwa kufikiwa kwa maridhiano kutategemea majibu yatakayotolewa na upande wa pili kuhusu maswali yaliyowasilishwa na Iran.

   Araqchi alisisitiza tena kuwa Iran iko tayari kujilinda pamoja na kushiriki katika diplomasia.

   Alisema njia ambayo Marekani itaamua kufuata itategemea busara na uamuzi wake.

   Soma zaidi:

   Iran na Marekani zimebadili mbinu za kivita?

   Iran v Marekani: Wahamishia vita UN

10. Saa 4 zilizopitaHujambo na karibu kwa matangazo ya moja kwa moja ya 02/11/2026.