ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ፑጃ ጓል 7 ዓመት ከላ እያ ብ22 ጥሪ 2013 ደሃያ ዝተሳእነ። ኣብቲ እዋን ኣብ ኣፍደገ እቲ ኣብ ምዕራባዊ ህንዲ ግዝኣት ማሃራሽትራ ከተማ ሙምባይ ዝርከብ ቤት ትምህርታ ዝፀንሑ መጻምድቲ ብኣይስክሪም ኣታሊሎም’ዮም ወሲዶምዋ።

ውላድ ብዘይነበሮም መጻምዲ ዝተሰረቀት ቈልዓ ድሕሪ ትሽዓተ ዓመታት ተረኺባ

እዚኦም ኣብ ገዛና እንረኽቦም ምህርታት መዐሸጊ መግቢ፡ ዘይጣበቕ መብሰሊ መግቢ፡ መከላኸሊ ዝናብ፡ ወረቐትን ቀለማትን ይርከቡ።

ኣብ መቕለዊ ባዴላን ሜክኣፕን ዝርከቡ 'ጐዳእቲ ከሚካላት'

ብመሰረት እቲ ሕጊ ድማ ኣብያተ ምኽርን ትካላት ትምህርትን እቲ ፍርያት ንዘድልየን ደቂኣንስትዮ ብነፃ ከቕርባ ክግደዳ እየን።

ስኮትላንድ ደቂኣንስትዮ መናፅሂ ወርሓዊ ፅግያት ብነፃ ክቐርበለን ወሲና

ሃይመን (hymen) ንመኽፈቲ ርሕሚብኸፊል ዝዓጹ፡ ህላወኡ ብባህሊ ከም ምልክት ድንግልና ዝውሰድን ሽፋን እዩ።  ገለ ሰባት "ኣኽሊል ሕርሚ" ወይ "vaginal corona" ብዝብል ስም ክልወጥ ኣለዎ ዝብልዎ እዚ ሽፋን፡ ሰባት ንዘመናት ክመራመሩሉን ክጭነቑሉን ጸኒሖም እዮም። እሞ ብዛዕብዚ ሽፋን ዝንገሩ ጽውጽዋያት ከመይ መኽተምታ ክንገብረሎም ንኽእል?

ንዘመናት ዝጸንሐ ጽውጽዋይ ጾታዊ ርክብን ድንግልናን

ማልታ፡ እታ እንኮ ምንጻል ጥንሲ ዝኸልከለት ኣባል ሕብረት ኤውሮጳ እያ። ኣብታ ሃገር ዋላ’ውን ብሰንኪ ጾታዊ ዓመጽ ወይ’ውን ካብ ዘመድ ዘጋጠመ ጥንሲ፡ ክንጸል ይኽእል እዩ ዝብል ፍቓድ የለን።

'ምንጻል ጥንሲ ዝብል ቃል ንርእሱ ጉግል ክገብር'የ ፈሪሐ'

ውድብ ጥዕና ዓለም ንመርመራ ድንግልና ስነ-ምግባራዊ ከምዘይኮነን ሳይንሳዊ ረብሓ ከምዘይብሉን ብምግላፅ እኳ እንተኹነኖ፡ እቲ ተግባር ግን ክሳብ ሕጂ ኢንዶነዥያ፣ ዒራቕን ቱርክን ዝርከብአን ብዙሓት ሃገራት እዩ ዝፍጸም።

ንኽምርዓዋ ናይ ድንግልና ምስክር ወረቐት ዘድልየን ደቂ ኣንስትዮ

ቢቢሲ ምስ ዶክተር ዳናይት ብዛዕባ ሕማም ኵሊትን ጠንቅታቱን፡ ንመስርሕ ምጽራይ ደም ሰብነት (ድያሊሲስ)ን ምስኡ ዝተሓሐዝ ጕዳያትን ኣመልኪቱ ዘካየዶ ቃለ መጠይቕ።

ድያሊስስ እንታይ’ዩ - ብኸመይከ ይካየድ?

ብሰብኣያ ን17 ዓመታት ተኣሲራ ዝነበረት ጓል ኣንስተይቲ ነጻ ወጺኣ

ላይን ትራን ሕማም ሄፓቲትስ ቢ ከምዘለዋ ምስፈለጠት እትመውት መሲልዋ ነይሩ፤ እንተኾነ ሄፓቲትስ ቢ ኣለካ ማለት ከም ናይ ሞት ፍርዲ ክቑጸር ከምዘይብሉን ምኽባር ዓለማዊ መዓልቲ ሄፓቲትስ ቢ መድልዎ ኣብ ምክልኻል ዘለዎ ጥቕምን ትገልጽ።

 'ሄፓታይተስ ከም ዘለኒ ምስተነገርኩ፡ ሽዑ ዝመውት'ዩ መሲሉኒ'

ቻይና ኣብ 2016 ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝወርድ በደላት፡ ገበን’ዩ ኢላ’ኳ እንተደንገገት፡ ኣብ ገጠራት ቻይና ግን ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም በደላት ገና ብስፍሓት ይዝውተር ምህላው ይፍለጥ።

በዓልቲ ቤቱ ንዝነበረት 'ብሎገር'፡ ኣብ ቀጥታዊ ፈነወ እንከላ ብሓዊ ዘቃጸለ ቻይናዊ፡ ብሞት ተቐጺዑ

ዳይረክተር ጀነራል ውድብ ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ እቲ ቫይረስ ኣብ 75 ሃገራት፡ ልዕሊ 16 ሽሕ ሰባት ለኺፉ ከምዘሎ ገሊጹ።

በዲዶ ህበይ፡ 'ዓለማዊ ስግኣት' ምዃኑ ወድብ ጥዕና ዓለም ኣዊጁ

ኣብ ዋሽንግተን ዲሲ ኣብ ዝካየድ ዝነበረ ንመሰል ምንጻል ጥንሲ ዝምልከት ሰላማዊ ሰልፊ ብውሕዱ 17 ደሞክራስያውያን ኣባላት ባይቶ ኣሜሪካ ተኣሲሮም። 

ሶማላዊት ኣሜሪካዊት ኣባል ባይቶ ኢልሃን ዖማር ኣብ ቀይዲ ኣትያ

ኤፍሬም በለጠ ዝተባህለ ኢትዮጲያዊ መንእሰይ፡ ኣብ መዓልቲ መመረቕታኡ፡ ነታ ዕንጸይቲ እናሸጠት ንኸተዕብዮ ብዙሕ ዝተሸገረት ኣደኡ፡ ንጻዕራ ክብሪ ንምሃብ፡ ክዳን ምረቓኡ ንዓኣ ኣልቢሱ፡ ንባዕሉ ዕንጸይቲ ክሽከም ተራእዩ።

ዕንጸይቲ ተሰኪሙ ንኣዲኡ ክብሪ ዝሃበ ኢትዮጲያዊ፡ ገዛን ስራሕን ረኺቡ

ኢሰር ነኔር፡ መንሽሮ ቘርበት ከም ዘለዋ ክትፈልጥ እንከላ፡ ዕድመኣ ገና ኣብ መወዳእታ 20ታት እዩ ነይሩ።

‘ጸላም ስለዝዀንኩ መንሽሮ ቘርበት ዝሕዘኒ ኣይመስለንን ነይሩ' 

ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ኣሜሪካ መሰል ምንጻል ጥንሲ ቅድሚ ምቍራጹ፡ ብዙሓት ነቲ ውሳነ ኣብ ደገ ኰይኖም ይጽበዩ ነይሮም። ካብዚኣቶም እታ ቐንዲ ክሪስታን ሃውኪንስ እያ።
ሚስ ሃውኪንስ፡ ነቲ ቤት ፍርዲ ዘሕለፎ ውሳነ፡ ነቶም እኩባት ብመጕልሒ ድምጺ ኣንቢባትሎም፡ "እቲ ቅዋም መሰል ምንጻል ጥንሲ ፈሪሱ" በለት።

ከኒና ምንጻል ጥንሲ፡ ሓድሽ ግንባር ንመሰል ምንጻል    

ቀዳም ኣብታ ርእሲ ኸተማ ኣሜሪካ ኣብዝተኻየደ ሰልፊ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ሰባት ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ዝተለወጠ ናይ ምንጻል ጥንሲ መሰላት ተቓዊሞም።

መሰል ምንጻል ጥንሲ ክኽበር ዝፅውዓ ኣሽሓት ኣመሪካውያን ተቓውሞ የስምዓ ኣለዋ

ኤል ሳልቫዶር ምንጻል ጥንሲ ዝኽልክሉ ጽኑዕ ሕግታት ኣለዋ። ህይወት ኣደ ኣብ ሓደጋ ኣብ ዘለወሉ እዋን እውን ከይተረፈ ምንፃል ጥንሲ ኣይፍቀድን።

'ጥንሲ ስለ ዝኸደኒ ተኣሲረ'

ብዙሓት ዓይነታት መንሽሮ ካብ ዝተፈላለዩ ክፋላት ሰብነትና ከም ዝብገሱ ዝዛረብ ዶክተር ጂልቻ፡ መንሽሮ ሳንቡእ’ውን ኣብ ዓለም ካብ መንሽሮ ቈርበት ቀጺሉ ብኻልኣይ ደረጃ ዘጋጥም ከም ዝዀነ ይሕብር። 
ናብ ከባቢ ሰሜን ዋልታ ካብ ጨረር ጸሓይ ብዝብገስ መንሽሮ ቈርበት ብሰፊሑ ይኽሰት። እቲ ኣብ ካልኣይ ደረጃ ዝርከብ መንሽሮ ሳንቡእ ድማ፡ ኣብ ዓለም ቀለተልቲ ካብ ዝብሃሉ ዓይነታት መንሽሮ እቲ ሓደ እዩ።

ሽጋራ ዘየትክኹ ሰባት ስለ ምንታይ ብመንሽሮ ሳንቡእ ይጥቅዑ?

ኣብ ህንዲ ግዝኣት ማሃራሺትራ ዝርከቡ ማሕበረሰብ ዋሕዲ ማይ ስለዘጋጥሞም ኣብ ዒላታት ክዳፍኡ ልሙድ እዩ። 
ኣብተን ምምሕዳር እቲ ከባቢ ዘከፋፍለን ማይ ከኣ እቶም ጉልበተኛታት ተዳፊኦም ስለዝወስድዎ እቶም ብዕድመ ዝደፍኡ ሽማግለታትን ኣንስትን ኣመና ከምዝተጸገሙ ይግለጽ።

ብሰንኪ ዋሕዲ ማይ ኣብ ዒላታት ዝዳፍኡ ህንዳዉያን 

እዚ ሓሳብ ግን ትምኒት ጥራይ እምበር ሓቅስ ኣይነበረን። ኲናት ኣብ ዝካየደሎም ከባቢታት፡ ዓበይቲ ሓደጋታት ኣብ ዝጋጥመሉ ስፍራን ኣብ መዓስከራትን ዘዋለደት ኣና ኬንት፡ ሂወታ ዝቐየረን ገለኡ’ውን ንሓያሎ ዓመታት ዘሳቐያን ተመኵሮ ኣለዋ።

‘ከምዚ ዓይነት መሪር ስቕያት ኣደታት ርእየ ኣፈልጥን’

ኣብዚ እዋን ኣብ ኢትዮጵያ ጸረ-ነፍሳት መድሃኒት ዘይስዕሮም ደቀቕቲ ነፍሳት ኣዝዮም በዚሖም ከም ዘለው እዩ ዝንገር። እዞም ደቀቕቲ ነፍሳት ብመድሃኒት ክሞቱ እናተገብአ ዘይሞቱሉን እቲ ዝሓመመ ሰብ’ውን ዘይፍወሰሉን ኵነታት ብብዝሒ ይርአ ኣሎ። 

መድሃኒት ብግቡእ ዘይምጥቃም ‘ስሚ' እዩ ዝቕየር 

ኣብ 2020፡ ብደረጃ ዓለም ኣስታት 23 ሚሊዮን ደቂ ኣንስትዮ ብመንሽሮ ጡብ ክሓማ እንከለዋ፡  ካብኣተን እተን 685 ሽሕ ከም ዝሞታ ሓበሬታ ውድብ ጥዕና ዓለም የመልክት። ኣብ ዝሓለፉ ሓሙሽተ ዓመታት፡ ኣስታት 7.8 ሚሊዮን ደቂ ኣንስትዮ ብመንሽሮ ጡብ ከም ዝሓመማ ክረጋገጽ እንከሎ፡ መንሽሮ ጡብ ዝበዝሐ ሰብ ብምጥቃዕ ቀዳማይ ደረጃ ክሕዝ ክኢሉ እዩ። ጓል ኣንስተይቲ ንእተዄንኪ፡ ኣብ ዝዀነ ክሊ ዕድመ እናሃለኺ መንሽሮ ጡብ ክትሓሚ ትኽእሊ ኢኺ።

መንሽሮ ጡብ ጠንቁ እንታይ'ዩ? ክፍወስከ ይኽእል ዶ?

ኣብ ኢትዮጵያ፡ መንሽሮ ሓደ ካብቶም ቀንዲ ጠንቂ ሞት ሰባት ዝኾኑ ኣርባዕተ ዘይተመሓላለፍቲ ሕማማት ምዃኑ ሚኒስተር ጥዕና ኢትዮጵያ ይገልጽ። ውድብ ጥዕና ዓለም’ውን ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ከባቢ 60 ሽሕ ሰባት መንሽሮ ከምዝሓሙ ይነግር።

‘መንሽሮ ከም ዝሓመምኩ ምስተነገረኒ ተስፋ ቈሪጸ’

ነቲ ዕድመ ደፊኡ ዝተወልደ ዕሸል ዝኸውን ውሑስ መቐመጢ ከምዘይነበረ'ዩ ተነጊርዎም። በዚ ተስፋ ዝቖረጹ እቶም መጻምድቲ፡ ዝነበሮም ኣማራጺ ንሬሳ ናይቲ ህጻን ናብ ገዝኦም ምውሳድ ጥራይ'ዩ ነይሩ።

ጥዕና ደቂ ኣንስትዮ