Тожикистонда сайлов комиссияси раҳбарияти алмашди. Бу қандай талқин қилинмоқда?

Тожикистонда 2027 йилги президент сайлови олдидан Марказий сайлов ва референдум комиссияси раҳбарияти алмашди. Парламентнинг қуйи палатаси президент Имомали Раҳмон тавсия қилган Зариф Ализодани комиссия раиси этиб тасдиқлади.

Хусусий "Азия-Плюс" ахборот агентлигининг 28 октябрда хабар беришича, депутатлар комиссия раисининг ўринбосари ва аъзоларини ҳам сайлаган.

Раҳмон 26 октябрда Ализода номзодини парламент қуйи палатаси — Мажлиси намояндагонга тақдим этганди. У сайлов комиссиясини ўн йил бошқарган Бахтиёр Худоёрзода ўрнига тавсия қилинган.

Ализода сўнгги етти йил давомида президентнинг ҳуқуқий масалалар бўйича ёрдамчиси бўлиб ишлаган. Бу лавозимга унинг ўрнига шу пайтгача президентнинг ижтимоий ривожланиш ва жамоатчилик билан алоқалар бўйича ёрдамчиси бўлган Анвар Сафарзода тайинланди.

Қуйи палата матбуот хизматига кўра, депутатлар 28 октябрдаги мажлисда президентнинг Худоёрзода, комиссия раиси ўринбосари ва бошқа аъзоларини лавозимидан озод этиш ҳақидаги таклифларини ҳам маъқуллаган.

"Азия-Плюс" хабарида комиссиядаги ўзгаришларга аввалги аъзоларнинг ваколат муддати тугагани сабаб қилиб кўрсатилган. Аввалги таркибдаги айрим аъзолар янги таркибга ҳам сайланган.

Сайлов олдидан кадрлар алмашинуви

Кремлга хайрихоҳ Қозоғистоннинг "Евразийский брифинг" таҳлилий Telegram канали 28 октябрда бу ўзгаришларни 2027 йил октябрида ўтиши кутилаётган президент сайлови олдидан президент маъмуриятидаги кенгроқ қайта ташкил этиш жараёнининг бир қисми деб баҳолади.

"Ҳозирча Тожикистонда президент сайловининг санаси белгиланмаган. Амалдаги президент унда қатнашиши мумкин. У 2027 йилги сайловда иштирок этиш ниятини очиқ билдирмаган, аммо қатнашмаслигини ҳам айтмаган", деб ёзади канал.

2020 йил октябрида ўтган аввалги президент сайловида, расмий натижаларга кўра, Раҳмон 90 фоиздан ортиқ овоз олиб, яна етти йилга сайланган. Бироқ мамлакат ичидаги ва хориждаги мухолифат гуруҳлари бу натижаларни тан олмаган.

Раҳмоннинг ҳозирги ваколат муддати 2027 йил кузида тугайди. У Тожикистонни 1992 йилдан бери бошқариб келмоқда ва МДҲда ҳокимиятда энг узоқ турган раҳбар ҳисобланади.

"Ҳокимиятни топшириш"га тайёргарликми?

"Евразийский брифинг" 28 октябрдаги алоҳида постида Тожикистондаги кадрлар алмашинувини келажакда ҳокимиятни топширишга эҳтимолий тайёргарлик сифатида баҳолади. Каналнинг талқинича, ҳокимият президентнинг ўғли Рустам Имомалига ўтиши мумкин.

Бироқ Раҳмоннинг 2027 йилги сайловда қатнашмаслиги ёки ўғлини ворис сифатида танлагани ҳақида расмий баёнот келтирилмаган. Кадрлар алмашинувининг ўзи ҳам бундай режа мавжудлигини тасдиқламайди.

Канал Рустамнинг лавозимларда кўтарилиб боришини уни юқори давлат лавозимига тайёрлаш билан боғламоқда.

Рустам аввал Божхона хизмати ҳамда Давлат молиявий назорати ва коррупцияга қарши кураш агентлигини бошқарган. Шунингдек, Инвестициялар ва давлат мулкини бошқариш қўмитасида Тадбиркорликни қўллаб-қувватлаш бошқармаси раҳбари бўлиб ишлаган. Ҳозир у Душанбе мэри ва парламент юқори палатаси раиси лавозимларини эгаллаб турибди.

Конституциянинг 71-моддасига кўра, президент вафот этса, истеъфога чиқса ёки ўз вазифаларини бажаришга лаёқатсиз деб топилса, янги сайланган президент иш бошлагунига қадар унинг вазифалари парламент юқори палатаси раисига ўтади. Бу тартиб Рустамнинг кейинги президент бўлишини англатмайди.

"Евразийский брифинг" ҳуқуқни муҳофаза қилувчи идоралар, суд тизими, ҳукумат ва бошқа муҳим муассасалардаги ўзгаришларни ҳам эҳтимолий ҳокимият алмашинуви билан боғлаган. Бу — каналнинг сиёсий баҳоси.

Минтақада президентлар фарзандларининг сиёсий ўрни

Ўзбекистонда Шавкат Мирзиёевнинг қизи Саида Мирзиёева 2025 йил июнда Президент администрацияси раҳбари этиб тайинланган.

2026 йил августда администрация ва унинг раҳбари ваколатлари кенгайтирилгач, Саида Мирзиёеванинг мамлакат бошқарувидаги ўрни яна муҳокамага чиқди. Янги қонунга кўра, администрация раҳбари Хавфсизлик кенгаши раисининг ўринбосари ҳам ҳисобланади.

Саида Мирзиёева администрация раҳбари лавозимини сақлаб қолган ҳолда, 2026 йил сентябрда Тошкент халқаро молия маркази бошқарувчиси этиб ҳам тайинланган.

Туркманистонда эса Сердар Бердимуҳамедов 2022 йил мартда отаси Гурбангули Бердимуҳамедов ўрнига президент бўлган.