Hàng chục siêu thị khắp châu Âu bị tấn công mạng, công nghệ mong manh thế nào?

Hàng chục siêu thị tại bảy quốc gia châu Âu đã bị ảnh hưởng do một cuộc tấn công mạng nhằm vào các hệ thống tủ lạnh và tủ đông, dấy lên lo ngại về các lỗ hổng bảo mật của các thiết bị kết nối internet, từ máy móc công nghiệp cho đến những thiết bị gia dụng bình thường.

Khoảng 40 siêu thị Delhaize tại Bỉ và Luxembourg bị tác động, trong khi một số lượng nhỏ cửa hàng ở Thụy Điển, Ireland, Hà Lan, Estonia và Phần Lan cũng gặp sự cố.

Sabcobel, công ty của Bỉ sản xuất một số tủ lạnh bị ảnh hưởng, cho biết các bộ bay hơi trong thiết bị đã bị chuyển sang chế độ xả đá, khiến nhiệt độ bên trong tăng lên.

Đây được cho là cùng phương thức đã được sử dụng trong vụ tấn công xảy ra hồi tháng trước, ảnh hưởng đến hàng trăm siêu thị tại Pháp.

Theo truyền thông địa phương thời điểm đó, lượng thực phẩm trị giá hàng triệu euro (1 triệu euro tương đương khoảng 29 tỷ VND) đã buộc phải tiêu hủy trong tháng 10 do hệ thống làm lạnh ngừng hoạt động.

Ông Stephan Moelans, Giám đốc điều hành của Sabcobel, đơn vị vận hành hệ thống cho chuỗi siêu thị Delhaize, nói với hãng tin Belga hôm 2/11 rằng sự cố này là một vụ tấn công mạng.

Ông nói công ty đã "làm việc suốt đêm và cả buổi sáng để ngắt các thiết bị bị ảnh hưởng khỏi mạng lưới".

Phần lớn các siêu thị tại châu Âu đều kết nối hệ thống làm lạnh với internet, cho phép việc bảo trì và xử lý sự cố được thực hiện từ xa.

"Giải pháp đơn giản nhất là quản lý các tủ lạnh thông qua kết nối internet được bảo mật. Hầu hết khách hàng của chúng tôi đã chuyển sang cách làm này sau vụ tấn công ở Pháp", ông Moelans cho biết.

Nhiệt độ trong các tủ đông tại một số cửa hàng ở châu Âu được cho là đã tăng lên tới 50°C.

Hiện chưa rõ ai đứng sau vụ tấn công mới nhất này.

Tại Mỹ, giới chức đang điều tra nguyên nhân gây ra các sự cố đối với hệ thống làm lạnh tại một số căn cứ quân sự vào tháng Tám, đồng thời phối hợp với giới chức Pháp để xem xét liệu các vụ việc có liên quan với nhau hay không.

Các cơ quan an ninh mạng quốc gia của Bỉ và Thụy Điển cho biết đang theo dõi sát diễn biến vụ việc.

Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC) cho biết đang phối hợp với các đối tác quốc tế và doanh nghiệp để "hiểu đầy đủ về vụ việc".

Tại vùng Flanders ở miền bắc Bỉ, một chi nhánh của Delhaize ở thị trấn Hoeilaart nói với trang tin Het Laatste Nieuws họ đã thiệt hại khoảng 100.000 euro (hơn 2,8 tỷ VND) tiền hàng hóa.

Người quản lý cửa hàng cho biết con số này thậm chí còn chưa tính đến các thiệt hại phát sinh do phải đóng cửa hoạt động.

Chuỗi siêu thị Carrefour của Pháp cho biết sự cố chỉ ảnh hưởng tới 15 cửa hàng của hãng tại Bỉ, đồng thời khẳng định các biện pháp ứng phó đã được triển khai ngay lập tức để đảm bảo tất cả các cửa hàng vẫn mở cửa phục vụ khách hàng.

Người phát ngôn của Colruyt Group, đơn vị vận hành các cửa hàng Spar theo mô hình nhượng quyền tại Bỉ, nói với Reuters rằng hệ thống làm lạnh tại năm cửa hàng đã bị tấn công.

Trong khi đó, tập đoàn nội thất Thụy Điển Ikea cho biết hệ thống làm lạnh tại cửa hàng của hãng ở thành phố Mons, miền tây Bỉ, cũng bị ảnh hưởng.

"Chúng tôi không thể loại trừ khả năng còn có thêm các địa điểm khác bị ảnh hưởng," người phát ngôn của Ikea nói với Reuters.

Tại Thụy Điển, một số cửa hàng thuộc các chuỗi ICA và Coop cũng bị ảnh hưởng.

Người phát ngôn của ICA xác nhận sự cố đã tác động đến "một số ít cửa hàng ICA hoạt động ngoài mạng lưới trung tâm của ICA".

"ICA hiện đang hỗ trợ các cửa hàng bị ảnh hưởng để xử lý tình huống này."

Một chi nhánh ICA tại thị trấn Sjöbo, miền nam Thụy Điển, đăng trên mạng xã hội:

"Các tủ lạnh và tủ đông của chúng tôi đã bị tin tặc tấn công trong đêm và nhiệt độ đã bị chỉnh lên 50 độ C."

Cửa hàng này đã phải đóng cửa tạm thời nhưng hiện đã mở cửa trở lại.

Trong khi đó, 7 trong số 800 cửa hàng Coop tại Thụy Điển cũng bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, công ty cho biết với BBC rằng "tình hình hiện đã được khoanh vùng và nằm trong tầm kiểm soát".

Tại Phần Lan, các sự cố liên quan đến hệ thống làm lạnh cũng được phát hiện ở một số cửa hàng K-store.

Báo Helsingin Sanomat dẫn lời chủ sở hữu chuỗi siêu thị Kesko rằng đội ngũ chuyên gia an ninh của công ty đang điều tra nguyên nhân gây ra sự cố.

Cuộc tấn công cũng ảnh hưởng đến các cửa hàng tại Ireland, Hà Lan và Estonia.

Tại Ireland, 13 siêu thị SuperValu bị tác động.

Người phát ngôn của tập đoàn Musgrave Group, đơn vị sở hữu chuỗi này, xác nhận với The Irish Times rằng một "sự cố an ninh mạng" đã ảnh hưởng đến hệ thống làm lạnh, nhưng cho biết tác động chỉ giới hạn ở một "mẫu tủ lạnh cụ thể".

Người phát ngôn của nhà sản xuất Đan Mạch Danfoss nói với đài phát thanh Hà Lan NOS rằng các hệ thống làm lạnh và bảo quản đông lạnh của ít nhất 17 doanh nghiệp tại Hà Lan đã bị tấn công trong đêm, ảnh hưởng đến các cửa hàng thịt và các cửa hàng tạp hóa quy mô nhỏ trong khu dân cư.

Tại Estonia, một siêu thị thuộc chuỗi Selver cũng bị ảnh hưởng. Theo đài ERR, còn có các báo cáo về những doanh nghiệp khác trong nước gặp phải sự cố tương tự.

Thiết bị khác có rủi ro không?

Các thiết bị thông minh kết nối internet có thể bao gồm tủ lạnh, hệ thống sưởi trung tâm, thậm chí cả máy giặt.

Dù việc kết nối giúp việc điều khiển từ xa dễ hơn, nhưng về lý thuyết, bất kỳ thiết bị nào kết nối mạng cũng có thể trở thành bị kẻ xấu lợi dụng.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa tin tặc có thể dễ dàng chiếm quyền kiểm soát. Các thương hiệu lớn thường đầu tư nhiều vào việc đảm bảo tính bảo mật của sản phẩm.

Đã từng có những ghi nhận về lỗ hổng trên một số thiết bị. Năm 2015, các nhà nghiên cứu cho thấy một điểm yếu trong tủ lạnh thông minh của Samsung có thể cho phép họ chặn luồng dữ liệu internet.

Tuy vậy, hiện không có bằng chứng nào cho thấy các thiết bị gia dụng trong nhà là mục tiêu của vụ tấn công mạng nhằm vào các siêu thị tháng 11.

Ông Ciaran Martin, cựu Giám đốc điều hành Trung tâm An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC), cho rằng các nhà sản xuất cần làm nhiều hơn để đảm bảo an toàn cho các thiết bị kết nối.

"Chúng ta cần yêu cầu nhiều hơn từ các tập đoàn công nghệ lớn để họ cung cấp những thiết bị và sản phẩm an toàn hơn ngay từ đầu."

Ông khuyến nghị người dùng thường xuyên cập nhật phần mềm cho thiết bị và bật xác thực đa yếu tố bất cứ khi nào có thể.

"Tôi biết điều đó khá phiền, nhưng chỉ mất vài giây thôi."

Ô tô, nhà máy điện và hệ thống cấp nước có dễ bị tấn công?

Công nghệ kết nối internet còn được sử dụng để quản lý từ xa máy móc công nghiệp và các phương tiện giao thông.

Chuyên gia an ninh mạng Ken Munro dẫn lại một màn trình diễn năm 2015, khi các nhà nghiên cứu có thể xâm nhập từ xa vào một chiếc xe Jeep thông qua hệ thống giải trí kết nối internet của xe. Vụ việc khi đó đã thúc đẩy ngành công nghiệp ô tô cải thiện các tiêu chuẩn bảo mật.

"May mắn là ngành công nghiệp ô tô đã nhận thức được vấn đề và khắc phục nó," ông nói.

Các kết nối di động hiện cũng được sử dụng rộng rãi để giám sát thiết bị tại các nhà máy điện và mạng lưới cấp nước, cho phép kỹ sư quản lý hệ thống từ xa.

Ông Munro cho biết các đơn vị vận hành hạ tầng thiết yếu tại Anh nhìn chung làm khá tốt trong việc bảo vệ những kết nối này, nhưng tiêu chuẩn bảo mật vẫn khác nhau đáng kể giữa các quốc gia.

Mối lo ngại lớn nhất của ông là những công ty hạ tầng quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, có thể vẫn đang vận hành các thiết bị cũ với nhiều lỗ hổng bảo mật.

Theo ông Olivier Daloy, chuyên gia an ninh mạng của công ty Zscaler, nếu không có các biện pháp bảo vệ phù hợp thì "bất kỳ nhà máy hay thiết bị nào" kết nối internet, từ các nhà sản xuất ô tô cho tới hệ thống điện lực hay hạ tầng giao thông, đều có thể đối mặt với những rủi ro tương tự.

"Bất kỳ nhà máy hoặc thiết bị nào kết nối internet đều có thể trở thành mục tiêu nếu không được bảo vệ đầy đủ," ông nói.