Điều chỉnh dự luật hiến mô, tạng: Còn giữ quy định nào đối với người hiến dưới 18 tuổi?

Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, dự án luật đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ cử tri, chuyên gia y tế và giới pháp lý. Bộ Y tế đã chỉnh lý 97 trong tổng số 138 nội dung góp ý.

Đáng chú ý, vào ngày 1/11, Chính phủ đã bỏ đề xuất quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, hiến xác – nội dung đang gây tranh cãi trong dư luận hai tuần qua.

Một thay đổi lớn khác là Chính phủ rút đề xuất cho phép người nước ngoài đăng ký vào danh sách chờ ghép tạng quốc gia. Việc điều chỉnh được đưa ra sau khi nhiều ý kiến bày tỏ lo ngại về nguy cơ phát sinh tình trạng "du lịch ghép tạng".

Theo dự thảo mới, người nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài vẫn có thể được ghép tạng tại Việt Nam trong một số trường hợp có quan hệ huyết thống hoặc họ hàng với người hiến theo quy định pháp luật, nhưng không được đăng ký vào danh sách chờ ghép quốc gia.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan, khi giải trình trước Quốc hội hôm 2/11, khẳng định dự thảo luật vẫn giữ nguyên quy định người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể phải từ đủ 18 tuổi trở lên.

Đối với người chưa thành niên, dự thảo chỉ cho phép hiến các loại mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế quy định như tế bào gốc tạo máu hoặc tế bào lympho từ máu ngoại vi, và phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Dự luật cũng cấm việc lấy mô không tái sinh hoặc bộ phận cơ thể của người sống dưới 18 tuổi.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, dự thảo cũng bổ sung nhiều cơ chế bảo vệ người hiến. Người hiến có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào và nguyện vọng đó phải được tôn trọng.

Việc lấy mô tái sinh, hoạt động tư vấn phải độc lập, đặc biệt đối với trường hợp người dưới 18 tuổi.

Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện quy định theo hướng sự đồng ý của cha mẹ phải dựa trên quyền và sự đồng thuận của trẻ em, trong đó nguyện vọng của trẻ được đặt lên hàng đầu.

Tuy nhiên, dự thảo hiện vẫn tồn tại một điểm vốn khiến nhiều người lo lắng trong những ngày qua.

Cụ thể, dù đã bỏ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng, dự thảo luật vẫn đặt ra khả năng về việc lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn trong những trường hợp nhất định và phải có sự đồng ý của người đại diện hợp pháp.

Trước đó, không ít ý kiến trong dư luận, trên mạng xã hội và cả nghị trường bày tỏ quan ngại điều này, khi cho rằng việc vẫn hợp pháp hóa chuyện lấy bộ phận của người dưới 18 tuổi vẫn tạo kẽ hở cho các hoạt động bắt cóc, buôn nội tạng trẻ em.

Tại phiên thảo luận hôm 2/11, bài viết trên trang chính thức của Quốc hội ghi nhận các đại biểu đề nghị phải kiểm soát chặt chẽ quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn, ngăn chặn việc lợi dụng để phạm tội.

Bên cạnh đó, các nhà lập pháp yêu cầu tuyệt đối không thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ xác định người chưa thành niên đã bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống.

Một số khác đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ tác động xã hội, đạo đức và bảo đảm quyền tự quyết của người hiến.

Bộ trưởng Lan cho hay số nhóm hành vi bị nghiêm cấm được nâng từ 10 nhóm theo luật hiện hành lên 21 nhóm.

Dự thảo gây tranh cãi

Đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng mà Bộ Y tế trình Quốc hội hôm 21/10 đã tạo ra nhiều tranh luận.

Những người ủng hộ cho rằng việc mở rộng đối tượng hiến có thể giúp tăng nguồn mô, tạng để cứu sống người bệnh, đặc biệt là trẻ em do sự tương thích về độ tuổi và kích thước cơ thể.

Ở chiều ngược lại, các ý kiến phản đối lo ngại trẻ em chưa đủ năng lực nhận thức để đưa ra quyết định liên quan đến việc hiến mô, tạng và có thể chịu ảnh hưởng từ gia đình hoặc môi trường xung quanh.

Một số ý kiến cũng cảnh báo nguy cơ người dưới 18 tuổi bị gây áp lực hoặc bị lợi dụng trong các mối quan hệ phụ thuộc.

Kể từ khi bà Đào Hồng Lan trình bày trước Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) hôm 21/10, Bộ Y tế đã ít nhất 2 lần phát thông báo quy mô lớn về dự thảo này.

Lần thứ nhất là vào hôm 23/10, Bộ Y tế công bố thông tin chính thức để giải thích các đề xuất liên quan đến người dưới 18 tuổi, nhấn mạnh dự thảo không khuyến khích hiến tạng ở trẻ em mà đặt ra khung pháp lý bảo vệ trẻ.

Đến chiều 27/10, bộ tổ chức họp báo với Bộ trưởng Đào Hồng Lan, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, lãnh đạo các bệnh viện và các chuyên gia trong ngành để trực tiếp giải thích về đề xuất liên quan đến người dưới 18 tuổi, hiến mô tái sinh, hiến sau chết não và các biện pháp bảo vệ người hiến.

Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua dự án luật vào ngày 21/11. Thời gian có hiệu lực bắt đầu từ ngày 1/1/2028.