โลกต้อนรับ "มินิมูน" สมาชิกดวงจันทร์จิ๋วดวงใหม่ แต่ในความจริงยังมีดาวบริวารขนาดจิ๋วอื่น ๆ อีก

นักดาราศาสตร์กล่าวว่าโลกเพิ่งมี "มินิมูน" (mini-moon) หรือ "ดวงจันทร์จิ๋ว" หรือ "ดาวบริวารขนาดจิ๋ว" เข้ามาเป็นสมาชิกดวงใหม่ในวงโคจรของโลก

ดาวเคราะห์น้อย 2026 QQ8 ถูกพบครั้งแรกเมื่อเดือน ส.ค. โดยคริสตีอาน ชาร์เนตสกี นักดาราศาสตร์ชาวฮังการี ทว่าศูนย์ดาวเคราะห์น้อยของสหพันธ์ดาราศาสตร์สากล (International Astronomical Union's Minor Planet Center) เพิ่งจะมารายงานข่าวนี้เมื่อเดือนที่แล้ว

ดาวเคราะห์น้อยดวงนี้มีขนาดเล็กมาก มันกว้างเพียง 1–2 เมตร และอยู่ห่างจากโลกมากกว่า 500,000 กิโลเมตร ซึ่งไกลกว่าดวงจันทร์

ดวงจันทร์จิ๋ว (mini-moon) คือดาวเคราะห์น้อยขนาดเล็กที่ถูกแรงโน้มถ่วงของโลกดึงไว้ จนมันเข้ามาโคจรรอบโลกอยู่ชั่วคราว

นักดาราศาสตร์เชื่อว่า 2026 QQ8 ถูกแรงโน้มถ่วงของโลกดึงไว้ตั้งแต่เดือน เม.ย. และคาดว่าจะหลุดออกไปภายในอีก 2-3 เดือนข้างหน้า

ทว่าดวงจันทร์จิ๋วไม่ใช่วัตถุท้องฟ้าเพียงอย่างเดียวที่มาอยู่เคียงข้างโลกแบบชั่วคราว

วัตถุกึ่งดวงจันทร์

วัตถุกึ่งดวงจันทร์หรือควอไซมูน (Quasi-moon) ของโลกเรา ได้ชื่อนี้มาเพราะถ้ามองจากโลก มันดูเหมือนจะโคจรรอบโลกแบบเดียวกับดวงจันทร์ ทว่าเมื่อดูให้ละเอียด เราจะพบว่ามันเป็นดาวเคราะห์น้อยที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ไปพร้อมกับโลก

ตัวอย่างล่าสุดคือ 2025 PN7 ดาวเคราะห์น้อยที่ถูกค้นพบเมื่อเดือน ส.ค. ปีที่แล้ว และเดินทางแทบจะไปพร้อมกับโลกมาหลายสิบปีแล้ว

"วัตถุกึ่งดวงจันทร์น่าสนใจตรงที่มันไม่ได้โคจรรอบโลกจริง ๆ แบบที่ดวงจันทร์โคจรรอบโลก มันแค่อยู่ใกล้ ๆ เรา" ดร.เจนิเฟอร์ มิลลาร์ด นักดาราศาสตร์ อธิบาย

ดาวเคราะห์น้อย 2025 PN7 มีความยาวประมาณ 20 เมตร

"มันไม่ได้ใหญ่มาก ขนาดพอ ๆ กับอาคารสำนักงานเล็ก ๆ หลังหนึ่ง เราคิดว่ามันอยู่ใกล้โลกมาราว 60 ปีแล้ว และจะอยู่ต่อไปอีกราว 60 ปี ตามการคำนวณจากวงโคจรปัจจุบัน" ดร.มิลลาร์ดบอกกับบีบีซี

ทว่า "ดวงจันทร์" ชั่วคราวเหล่านี้ไม่มีดวงไหนเทียบได้กับบริวารแท้จริงเพียงดวงเดียวของโลก นั่นคือดวงจันทร์ (Moon)

"แม้มันจะโคจรรอบดวงอาทิตย์ แต่ก็เคลื่อนที่ไปในอวกาศตามเส้นทางที่ใกล้เคียงกับโลกมาก ที่ดูเหมือนว่ามันโคจรรอบเราก็เพราะมันอยู่ใกล้เรามาก บางครั้งมันนำหน้าเรา บางครั้งตามหลังเรา แต่แรงโน้มถ่วงไม่ได้ยึดมันไว้กับโลกจริง ๆ นั่นคือข้อแตกต่าง" เธออธิบาย

อย่างไรก็ตาม ขณะที่ดาวเคราะห์น้อยเหล่านี้โคจรไปตามวงโคจรของมัน แรงโน้มถ่วงของโลกก็ส่งผลอยู่บ้าง โดยดึงให้มันเข้ามาใกล้ขึ้น

วัตถุกึ่งดวงจันทร์ของโลกทุกดวงที่เรารู้จักตอนนี้จะอยู่เคียงข้างโลกของเราแบบชั่วคราวเท่านั้น แม้ว่าวงโคจรของมันอาจอยู่ได้หลายสิบปี หรือนานกว่าหนึ่งศตวรรษ

"มินิมูน" ดวงจันทร์จิ๋ว

ในทางกลับกัน ดวงจันทร์จิ๋ว (mini-moon) คือวัตถุที่โคจรรอบดาวเคราะห์จริง ๆ

ดวงจันทร์จิ๋วของโลกคือดาวเคราะห์น้อยขนาดเล็กที่ถูกแรงโน้มถ่วงของโลกดึงไว้ชั่วคราว พวกมันอาจเป็นเศษซากจากยุคที่ระบบสุริยะก่อตัว หรือเป็นเศษวัตถุอื่นในอวกาศ โดยทั่วไปพวกมันมักอยู่ในวงโคจรไม่ถึงหนึ่งปี

ดวงจันทร์จิ๋วมีขนาดเล็กมากและตรวจพบยาก สมาคมดาวเคราะห์ (Planetary Society) ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงผลกำไรด้านอวกาศ ระบุว่าก่อนการค้นพบ 2026 QQ8 เคยมีการพบดวงจันทร์จิ๋วเพียง 4 ดวง และไม่มีดวงไหนยังโคจรรอบโลกอยู่ในตอนนี้

ก่อน 2026 QQ8 ดวงจันทร์จิ๋วดวงล่าสุดที่สังเกตพบคือเมื่อเดือน ส.ค. 2024 ดาวเคราะห์น้อยดวงนั้นชื่อ 2024 PT5 ยาวประมาณ 10 เมตร

นักดาราศาสตร์เชื่อกันว่ามันมาจากกลุ่มดาวเคราะห์น้อยอรชุน (Arjuna) ซึ่งเป็นกลุ่มหินอวกาศที่โคจรรอบดวงอาทิตย์ในวงโคจรคล้ายกับโลก

ทว่าการวิเคราะห์องค์ประกอบทางเคมีเพิ่มเติมดูจะบ่งชี้ว่า 2024 PT5 อาจเป็นชิ้นส่วนของดวงจันทร์ของเราเอง ที่กระเด็นออกมาหลังถูกดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนเมื่อนานมาแล้ว

มันอยู่ใกล้โลกเพียงไม่กี่เดือน แล้วก็กลับออกไปสู่ห้วงอวกาศลึก นักดาราศาสตร์บางคนประเมินว่ามันจะผ่านเข้ามาใกล้โลกอีกครั้งในปี 2055

ดวงจันทร์ผี

ดวงจันทร์ผี (ghost moon) มีความเป็นผีสมชื่อ เพราะเป็นประเภทที่ลึกลับที่สุดในสามประเภทนี้

นักดาราศาสตร์เชื่อกันว่ามันคือกลุ่มเมฆฝุ่นที่หมุนวน และโคจรร่วมวงโคจรเดียวกับโลก อยู่ข้างหน้าหรือข้างหลังโลกขณะโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ แต่วงการวิทยาศาสตร์ยังไม่มีฉันทามติในวงกว้างว่ามันมีอยู่จริงหรือไม่

อย่างไรก็ตาม ดร.มิลลาร์ดมองว่าแนวคิดนี้น่าเชื่อถือ

"ในอวกาศมีฝุ่นอยู่เยอะมาก" เธอบอก "มีอนุภาคฝุ่นระหว่างดาวเคราะห์ ดังนั้นฉันก็ไม่น่าแปลกใจถ้าจะมีฝุ่นบางส่วนถูกจุดเสถียรทางแรงโน้มถ่วงหลาย ๆ จุด (gravitational stable points) รอบวงโคจรของโลกดึงไว้"

วัตถุกึ่งดวงจันทร์ หรือ ดวงจันทร์จิ๋ว อันตรายไหม

แม้จะอยู่ใกล้โลกในทางดาราศาสตร์ แต่วัตถุเหล่านี้ไม่เคยเข้ามาใกล้จนเป็นอันตราย

ต่อให้อยู่ใกล้โลกที่สุด พวกมันก็ยังไกลกว่าดวงจันทร์ของโลกหลายเท่า

ในทางอวกาศ ระยะนี้ถือว่าใกล้ แต่ในความเป็นจริงแล้วไม่มีอะไรต้องกังวล

"มันไม่ได้พุ่งออกมาจากความมืดแบบไม่ให้ตั้งตัว" ดร.มิลลาร์ดอธิบาย

"ถ้ามันเข้ามาใกล้เรา มันจะเคลื่อนที่ช้ามาก เราจะเห็นมันมาแต่ไกล และจะมีเวลาเตรียมรับมือเหลือเฟือ"

ดาวเคราะห์ดวงอื่นมีวัตถุกึ่งดวงจันทร์ไหม

เพิ่งจะในช่วงไม่กี่ทศวรรษที่ผ่านมานี้เองที่กล้องโทรทรรศน์มีความไวเพียงพอที่จะตรวจพบดาวเคราะห์น้อยที่จางและสังเกตเห็นได้ยากเหล่านี้

ในแง่ความสว่าง พวกมันอยู่ที่ขีดจำกัดพอดีของสิ่งที่เทคโนโลยีปัจจุบันจะตรวจจับได้

นอกจากความก้าวหน้าดังกล่าวแล้ว การพัฒนาด้านการคำนวณยังช่วยให้สามารถสร้างแบบจำลองการเคลื่อนที่ของวัตถุเหล่านี้ และยืนยันได้ว่าวัตถุลึกลับเหล่านั้นแท้จริงแล้วคือ วัตถุกึ่งดวงจันทร์

"มันไม่ใช่ปรากฏการณ์ที่แปลกประหลาดอะไร แค่ตรวจจับได้ยากมาก" ดร.มิลลาร์ดกล่าว "ถ้ามันยังหายากขนาดนี้ทั้งที่อยู่ใกล้โลก ลองนึกดูว่าการหามันในที่อื่น ๆ ของระบบสุริยะจะยากแค่ไหน"

จนถึงตอนนี้มีการพบวัตถุกึ่งดวงจันทร์รอบดาวพฤหัสบดี ดาวศุกร์ ดาวเสาร์ ดาวเนปจูน และดาวพลูโต และในอนาคตอาจพบเพิ่มอีก

"ระบบสุริยะยังเป็นที่ที่คึกคักและเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา" ดร.มิลลาร์ดเสริม "มันไม่ได้ตายหรือหยุดนิ่ง ทุกอย่างเคลื่อนไหวอยู่ตลอดเวลา"