ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

 ኬነዲ ብዛዕባ ዕምቆት ናይቲ ምርምር ምስ ፎክስ ኒውስ ኣብ ዝገበሮ ቃለ መሕትት፡ 'ጽልዋ ክታበት ኣብ ኦቲዝምን' 'መንቀሊ ኦቲዝም ክኾኑ ዝኸእሉ ኩሎም ጉዳያትን' ክንድህስሶም ኢና ክብል እቲ ምኒስተር ጥዕና ገሊጹ።

ይኩን እንበር ማሕበር ኦቲዝም ኣሜሪካ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ውጥን ኬነዲ "ጎዳኢ መደናገርን ዘይክውንነታውን እዩ" ብምባል ተቓዊምዎ።



ጠንቂ 'ኦቲዝም' ግን እንታይ እዩ?

ኣብ ኣመሪካ ዝሕተም መጽሔት 'ደርማቶሎጂክ ሰርጀሪ' ዘውጽኦ ጸብጻብ ከምዘመልክቶ፡ ካብ 18 ክሳብ 29 ዓመት ዝዕድሚኦም ደቂ ተባዕትዮ እቶም 16 ሚእታዊት ምምላጥ የጋጥሞም።
ኣብ 30 ክሳብ 39 ዓመት ኣብ ዝዕድሚኦም ደቂ ተባዕትዮ 30 ሚእታዊት ክኸውን ከሎ፡ ኣስታት ፍርቂ ካብቶም ካብ 40 ክሳብ 49 ዓመት ዝዕድሚኦም ደቂ ተባዕትዮ ድማ ምብራሕ ጸጉሪ ርእሲ የጋጥሞም።

ምምላጥን ምርጋፍን ጸጕሪ ንምግታእ ይከኣልዶ፡ ምትካል ጸጕሪኸ መፍትሒ ድዩ?

ብኣግኡ ዘጋጥም ምቁራጽ ንጥፈት ማህጸን ትኹረት ዘይረኸበ ጸገም ጥዕና እዩ።

ብዛዕባ ምቍራጽ ንጥፈት ማህጸንን ሳዕቤኑን እንታይ ንፈልጥ?

ኣብ መፋርቕ 40ታት ዕድሚኣ ዘላ ሱዛን ኣብ ቫንኮቨር ካናዳ ትነብር። ንሳ ብቅድመ-ንጽፈተ ጽግያት ትሓልፍ ኣላ ኮይና "ጾታዊ ርክብ ምፍጻም ኣዝዩ ቃንዛ ኮይኑኒ። ክሳብ ሕጂ ድልየት ጾታዊ ርክብ ኣለኒ፤ እቲ ቃንዛ ግን ክጻወሮ ኣይከኣልኩን። እንታይ ይፍጠእ ከምዘሎ ይፈልጥ ኣይነበርኩን፤ ሓቂ ንምዝራብ ድማ ብዛዕባ ኩነታታት ንሓኪም ከዘራርብ ቁሩብ ግዜ ወሲዱለይ ነይሩ" ትብል።

ዝደቀሰ ጾታዊ ስምዒት ደቂኣንስትዮ ምንቕቓሕ ይከኣል'ዶ?

ደቂ ተባዕትዮ ስለምንታይ'ዮም ጥዕና ዝስእኑ ዘለዉ?

ሓደ ኪሎ ፎርማጆ ጸባ ኣድጊ ካብቲ ኣብ ሰርብያ ሓደ ሰብ ዝረኽቦ ማእከላይ ወርሓዊ ደሞዝ ንላዕሊ እዩ። ካብ ጸባ ኣድጊ ዝስራሕ ፑለ ቺዝ፡ ንሓደ ኪሎ 1200 ዩሮ ዝበጽሕ ዋጋ ኣለዎ።
ኣብቲ ካብ ርእሰ ከተማ ቤልግሬድ ንምዕራብ ኣስታት 80 ኪ.ሜ ርሒቑ ዝርከብ ሕዛእቲ ተፈጥሮ ዛሳቪካ ጥራይ እዩ ዝሽየጥ።

ኣቓልቦ ስሒቡ ዘሎ ጸባን ውጽኢት ጸባን ኣእዱግ

ብሰንኪ 'ኣርተፊሻል ፀጉሪ' ካብ ውድድር ጽባቐ ወፃኢ ዝዀና ዘለዋ ወይዘራዝር

ብሰንኪ 'ኣርተፊሻል ፀጉሪ' ካብ ውድድር ጽባቐ ዝኽልከላ ዘለዋ ወይዘራዝር

ኣብ ዩናይትድ ኪንግደም ዝርከብ አስተን በርሚንግሀም ዩኒቨርሲቲ ብወገኑ  500 ናይ መጸባበቒ ኣቕሑ ምርምር ኣካይዱ ኔሩ።
ብመሰረት እቲ መጻናዕቲ ካብ 79ክሳብ 90 ሜትዊት ዝኮኑ ናይ ኮስመቲክ ኣቁሑ ፓራሳይት፣ ባክቴሪያ ወይ ፈንገስ አለዎም።


እንጥቀመሎም ናይ 'ሜክ ኣፕ' ናውቲ ክሳብ ክንደይ ሓደገኛን ዝተበከሉን ምዃኖም ንፈልጥ'ዶ?

ማይ ኣብ ጥርሙዝና ንገለ መዓልታት ምግዳፍ ባክተርያ ንኽዓብዩ ምቹእ ኩነታት ከምዝፈጥር ኣብ ዓባይ ብሪጣንያ ዩኒቨርሲቲ ሌስተር ተሓጋጋዚት ፕሮፌሰር ክሊኒካዊ ማይክሮባዮሎጂ ፕሪምሮዝ ፍሪስቶን ትዛረብ።
ረኽሲ ደቂ ሰባት ከስዕቡ ዝኽእሉ ባክተርያታት ኣብ ከባቢ 37C (98F) ከምዝራብሑ እተረድእ ፍሪስቶን፡ ኣብ ብመጠን ናይ ገዛ ሙቐት ማለት ከባቢ 20C (68F) እውን ክበዝሑ ይኽእሉ።

ኣገዳሲ ጥንቃቐ! ማይ እንሕዘሉ ጥርሙዝ ብዝግባእ'ዶ ነጽርዮ?  

ንልዕሊ 20 ዓመታት ከበድቲ መቐነሲ ቃንዛ ክትወስድ ጸኒሓ'ያ። ኣብ መጋቢት 2023 ድማ ብሕክምናዊ ሓገዝ ንክትመውት ኣመልኪታ። በቲ ዘላትሉ ኩነታታ ገና ንዓሰርተታት ዓመታት ክትነብር እኳ እንተኸኣለት፡ ነቲ መመልከቲ ካብ እተእቱ ድሕሪ 7 ኣዋርሕ ግን ብሕክምና ተሓጊዛ ምዕራፍ ህይወታ ክዛዘም ተፈቒዱላ። 

'30 ዓመት ክነብር ምኸኣልኩ - ግን ክመውት ወሲነ'

መንእሰያት ስለምንታይ ጸባ ጡብ ኣደ ይሰትዩ ኣለዉ?

ጸባ ጡብ ኣደ ንዓበይቲ ሰባት፡ ስለምንታይ?

መብዛሕትኡ ግዜ፡ እቲ "ፈሳሲ ወርቂ" እዩ ዝብሃል። ገለ ክኢላታት ከይተረፈ ምንጪ "ስሕበት ሓይሊ" ምዃኑ ይዛረቡ።  ጸባ ጡብ ንህጻናት መኣዛታትን ተፈጥሮኣዊ ዓቕሚ ምክልኻል ሕማማት ከዕብዩን ከም ዝገብርን ንዕብየቶም ኣገዳሲ ምዃኑን ተመራመርቲ ይሰማምዑ። ንዓበይቲ ኸ?


ኦቲዝም: ሕማም ዘይኰነስ ሓደ ሰብ ሒዝዎ ዝውለድን ንምሉእ ዕድመ ዝጸንሕን ኵነታት እዩ። ሕክምናዊ መጸውዒኡ ‘ኦቲዝም ስፔክትረም ዲስኦርደር’ ወይ ኤኤስዲ ይበሃል፤ ገለ ሰባት ግን ኣብ ክንዲ ኤኤስዲ፡ 'ኣቲዝም ስፔክትረም ኮንዲሽን' ወይ ኤኤስሲ ዝብል መጸውዒ ይመርጹ።


ኦቲዝም፡ እንታይ እዩ? ብኸመይከ ንርድኦ?

ሰብመዚ ጀርመን ካብ ሰሉስ ኣትሒዞም ኣብ ከተማ ዋይልበርግ ሄሰ ዝጠፍአ ካብ ኤርትራውያን ስድራቤት ዝተወልደ ወዲ ሽዱሽተ ዓመት ቈልዓ ጳውሎስ ዳዊት ንምርካብ ንሰሙን መመላእታ ድልያ ከካይዱ ቀንዮም ኣለዉ።

ጀርመን፡ ወዲ ሽዱሽተ ዓመት ቈልዓ ንምርካብ ሰፊሕ ድልያ ይቕጽል

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ኣብ ዓመት ካብ 4 ሚልዮን ክሳብ 7 ሚልዮን ሰባት ብሰንኩ ህይወቶም ከም ዝስእኑ ይገልጽ። ኣብ ኢትዮጵያ`ውን ደረጃኡ ልዑል ምዃኑ መረዳእታኡ የቐምጥ።
ብንጹርን ቀልጢፉን ስለ ዘይርአ፡ `ብሰላሕ ዝቐትል` ተባሂሉ እዩ ዝጽዋዕ። ከምቲ ንምንቅጥቃጥ-ምድሪ፡ ሓያል ውሕጅ፡ ህቦብላን ባርዕ ጫካን ብዙሕ ዝዝረበሉ ከኣ ኣቓልቦ ክወሃቦ ኣይርኣይን።


ኢትዮጵያ፡ ብሰላሕታ ሰባት ዝቐትል ዘሎ ጉዳይ

ኣብ መዓልቲ ኡሙጋንዳ ካብ ንግሆ ሰዓት ሸሞንት ክሳብ ሰዓት ዓሰርተ ሓደ ኩሉ ሰብ ኣብቲ ወፈራ ስለዝሳተፍ ኣብ ጎደናታት ኪጋሊ ትንቀሳቀስ መኪና ኣይትርእየሉን ኢኻ

'ኡሙጋንዳ'፡ ኤርትራውያን ዝርከብዎም ዝሳተፉሉ ፍሉይ ወፈራ ኣብ ርዋንዳ

መንነታ ንምዕቃብ ስማ ፋጡማ ናብ ዝብል ተቐይሩ'ሎ። ንሳ ከም እትብሎ፡ ብፍላይ ሓንቲ ካብቶም ደቃ ካብ ገዛ ክትወጽእ ከላ በሰላኣ ንምሕባእ ገጻ ትሽፈን።
እታ ካልእ ጓላ ድማ ዝያዳ ጸሊማ። ኣብ ከባቢ ኣዕይንታ እውን ፍሕሽው ኢላ'ላ።
ሳልሳይ ውላዳ ኣብ ከንፈሩን ብርኩን ጻዕዳ በሰላ ኣለዎ።


"ንደቀይ በሰላ ገዲፈሎም"፡ በሰላ መጻዕደዊ ቆርበት ዝገበረት ኣደ

ብዛዕባ ኣእምሮና ናይ መወዳእታ ‘ውሽጣዊ ፍልጠት’ ከምዘለና ንሓስብ ዝኸውን። ሳይንስ ግን ከምዝተጋገና ይነግረና።

ብዛዕባ ኣእምሮና 10 ዘደንጽዉ ሓቅታት

ኣብ ቀረባ ግዜ በብእዋኑ ወይ እናኣረሓሓቕና እንገብሮ ጾም ዝህቦ ረብሓ ኣዝዩ እናገነነ ይመጸእ ኣሎ። ክብደት ሰብነት ንምጕዳል ስለ ዝሕግዝን ጥዕናዊ ረብሓታት ስለ ዝህብን ድማ ብዙሓት ሰባት ከዘውትሩዎ ይረኣዩ ኣለዉ።

ሕማም ሽኮር ዘለዎም ሰባት ክጾሙ ይምከር'ዶ?

ንሸሞንተ መዓልታት ዝሓሰቡዎ፡ ንትሽዓተ ኣዋርሕ ኣብ ህዋ ዝጸንሑ ጠፈርተኛታት ዘሕለፉዎ ህይወት

ህንዳዊ ወዲ 18 ዓመት ላሊቲ ፓቲዳር ልዕሊ 95 ምኢታዊት ገጹ ብጸጉሪ ዝተሸፈነ ስለዝኾነ ደቂ ክፍሉ ይፈርሕዎ ከምዝነበሩ ንቢቢሲ ተዛሪቡ።

'ገጸይ ምሉእ ብጸጉሪ ዝተሸፈነ ስለዝኾነ ሰባት ይፈርሑኒ'


ምግቢ ዝተመገብናሎም ሸሓነታት ንምፅራይ ንጥቀመሎም። እንተኾነ እዚ ኣብ ክሽነኹም ትጥቀምሉ ስፖንጅ (ሰፍነግ)፡ ብራሕስን ርፍራፍ ምግቢን ዝተመልአ እዩ። እዚ ድማ ባክቴርያታት ንክራብሑ ጥጡሕ ባይታ እዩ። ኣብ ክንዲ ስፖንጅ ብሩሽ ዶ ክንጥቀም ኣለና?


ኣብ ክሽነኹም እትጥቀምሉ ስፖንጅ መዓስ ክትድርብይዎ ኣለኩም?

ብርግጽ ተስፋ ምግባር ወይ እወታዊ ኣተሓሳስባ ምሓዝ ረብሓታት ኣለዎ። ይኹን’ምበር መርዛም እወታውነት ንዅሉ ከቢድ ስምዒታት ብምንጻግ ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ናይ ሓሶት ሓጎስን እወታውነት ክህልዎም ዝድግፍ ኣተሓሳስባ እዩ።

'መርዛም እወታውነት' እንታይ እዩ? ብኸመይ'ከ ይጸልወና?

ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ፤ ጸቕጢ ከጕድል፡ ስምዒትካ ከማሓይሽ፡ ካብ ቃዝኖት ክከላኸለልካን ካብ ሻቕሎት ከናግፈካን ይኽእል እዩ። 