ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ጋዜጠኛ ቢቢሲ ሄዘል ማርቲን፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመታት ኣብ ትሕቲ 40 ዓመት ዝዕድሚአን ደቂ ኣንስትዮ፡ ምስ መስተ ብዝተኣሳሰር፡ ብሰንኪ ሕማም ጸላም ከብዲ ንምንታይ ሞት ኣዝዩ ከምዝወሰኸ ንምፍላጥ ውልቃዊ ጉዕዞ ኣካይዳ።

‘ሓሓሊፈ ስለዝሰቲ ጸላም ከብደይ ክትጕዳእ ግምት ኣይነበረንን’

ሓደ ካብቶም ዓበይቲ ዕንደራታት ጥዕና እታ ሃገር፡ ሓካይም፡ ነርስታትን መራሕቲ ኣምቡላንስን፡ ሓደስቲ ዝተወልዱ ህጻናት ናብ ናይ 19 ናይ ብሕቲ ሆስፒታላት ንምስግጋር ናይ ሓሶት መርመራታት ብምክያድ ንነዊሕ እዋን ኣብ ክፍሊ ጽኑዕ ሕክምና ክጸንሑ ብምግባር ይኽሰሱ።

'ድሮ ክልተ ደቀይ ቀቲሎም፡ ንሳልሳይከ ይቐትልዎ'ዶ ይዀኑ?'

ኣብ መፋርቕ 80ታት ዕድሚኣ እትርከብ ማግሬት ቾላ፡ ምስ ዓለም "ለጀንዳሪ ግላማ" ብዝብል’ያ ተላልያ። ልዕሊ 225 ሽሕ ተኸታተልቲ ኢንስታግራማ ድማ ብዘደንቕን ጸወታ ዝመልኦን ምርኢት ፋሽን ዘርእዩ ስእልታታ ይፈትውዋ።
ሚስ ቾላ "ነዞም ክዳውንት ክኽደን ከለኹ ቅድሚ ሕጂ ብዘይተሰምዓኒ መንገዲ ፍልይ ዝበለ ስምዒት ይስምዓኒ። ሓድሽን ህያውነትን ይስምዓኒ" ክትብል ንቢቢሲ ተዛሪባ።

ብኣጋጣሚ  ምልክት ፋሽን ዝኾነትን ዝና ዝረኸበትን እኖሓጎ ካብ ገጠራት ኣፍሪቃ

‘ቬጋኒዝም’፡ ብፍላይ ድማ ንዓበይቲ ሰባት ጥዕና ዘለዎ ኣመጋግባ ድዩ ኣይኮነን ዝብል ክትዓት'ውን ኣሎ።
ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ መጽሔት ‘ቢኤምሲ ሜዲሲን’ ዝተሓትመ ኣካታዒ መጽናዕቲ፡ እዚ ኣመጋግባ ኣብ ዕድመ ክህልዎ ዝኽእል ረብሓታት ኣጉሊሑ።
እዚ ድማ  ንእርጋን ብኣድማዒ መንገዲ የደንጉዮ እዩ ዝብል እዩ።

ኣብ ኣጋ እርጋን ‘ኣሕምልቲ-ጥራይ’ ምምጋብ ሳዕቤን ኣለዎ'ዶ?

ሰባት ጉድእቲ ኣካል ኣብ ዝርእይሉ ኣጋጣሚ ፈለማ ናብ ሓንጐሎም ዝመጽእ ሓሳብ 'ከመይ ገይራ እያ ጾታዊ ርክብ እትፍጽም?' ዝብል'ዩ

'ጉዱኣት ኣካል ጾታዊ ርክብ ብኸመይ ይፍጽሙ'  ንምንታይ ንኻልኦት የጨንቘም?

ኣብ ኣመሪካ ዩኒቨርሲቲ ቤይሎር ምስዚ ዛዕባ ዝተሓሓዝ መጽናዕቲ ዘካይድ ማይክል ስኩሊን፡ ወለንተኛታት ንዘሳተፋ ክልተ ጉጅለታት ዝተፈላለየ ዕማማት ሂቡ። ነታ ሓንቲ ጉጅለ እቶም ወለንተኛታት ቅድሚ ምድቃሶም ኣብታ መዓልቲ ዘዕወትዎም ኵሎም ዕማማት ብዝርዝር ክጽሕፉ ሓቲትዎም። ንካልኣይ ጉጅለ ድማ ብዛዕባ እቲ ንጻባሕን ኣብ ዝቕጽሉ ሒደት መዓልታትን ክሰርሕዎም ዘለዎም ዕማማት ብዝርጽር ክጽሕፉ ሓቲትዎም። ብዝገርም ኵነታት ድማ ወለንተኛታት እታ ካልኣይቲ ጉጅለ እዮም ብድሕሪኡ ቀልጢፎም ክትድቅሱ ዝኸኣሉ።

ኣብ እዋን ድቃስ ዘጨንቑና ነገራት ብኸመይ ንኣልዮም? 

ተመራመርቲ ነቶም ከም ሕማም ደንጒ፡ ወይቦን ዚካን ዘመሓላልፉ ጣንጡ፡ ነቶም ደቂ ተባዕትዮ ብፍሉይ ሜላ ብምጽማም ስጋዊ ርክብ ከምዘይፍጽሙን ብምግባር ምጽናቶም ከምዝክኣል ብምርምር ዝተደገፈ ሓሳብ ኣቕሪቦም።

ተባዕትዮ ጣንጡ ኣጽሚምካ ጾታዊ ርክብ ከም ዝሕረሙ ዝግበር ዘሎ ንምንታይ እዩ?

ኣብ ቀረባ ሰሙናት፡ ኣብ መንጐ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚዲያ ‘ጃዴ ስቶንስ’ ወይ 'ዮኒ ኤግስ'ን ካልእን ብዛዕባ ተባሂሎም ዝጽውዑ ኣእማን ተላዒሉ ዝቐነየ ልዑል ክትዓት ኣሎ። ገሊአን፡ ረብሓታት እዞም ኣእማን’ዮም ዝበላኦም ሳይንሳዊ ድርኺት ዘይብሎም ረብሓታት ብምርቋሕ፡ ንኣጠቓቕማኡ ዝምልከት መምርሒታት ክህባ ቢቢሲ ተዓዚቡ ኣሎ።

ብዛዕባ'ቲ ኣዘራራቢ ኰይኑ ዘሎ 'ናብ ርሕሚ ዝኣቱ እምኒ' 

ኣብ ቀረባ ሰሙናት፡ ኣብ መንጐ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ተጠቀምቲ ማሕበራዊ ሚድያ ‘ጃዴ ስቶንስ’ ወይ 'ዮኒ ኤግስ'ን ካልእን ብዛዕባ ተባሂሎም ዝጽውዑ ኣእማን ተላዒሉ ዝቐነየ ልዑል ክትዓት ኣሎ።ደቂ ኣንስትዮ እዞም ኣብ ጥዕና ማህጸን ልዑል ረኽሲ ክፈጥሩ ዝኽእሉ ነገራት ክፈልጣኦም ዝግባእ ሓቅታት ግን እንታይ'ዮም? 

ንኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ብዛዕባ ዘዘራርብ ዘሎ 'ናብ ርሕሚ ዝኣቱ እምኒ' እንታይ ንፈልጥ?

ሓደ እዋን እቲ ደራሲ “ዋላ ሓንቲ ክገብር ስለዘይክእል እየ ዝጽሊ፤ ልበይ ስለ ዝተሰብረ እየ ዝጽሊ። ክጽሊ እየ፤ ምኽንያቱ ደቂሰ ይኹን ነቒሐ ከምኡ ምግባር ኣገዳሲ ምዃኑ ወትሩ ናብ ውሽጠይ ስለዝመላለስ። (ጸሎት) ንፈጣሪ ኣይቅይሮን፤ ነዓይ ግን ይቕይረኒ እዩ” ኢሉ ነይሩ።


ክንጽሊ እንከለና ኣብ ሓንጐልና እንታይ ይፍጠር?

ዓለም እቲ ሕጂ ዘላቶ ምስሊ ክትሕዝ ዝኸኣለት ሳላ ኣናህብ ከምዝኾነ ብሳይንስ ዝተረጋገጸ መጽናዕቲ የመልክት። እንተኾነ ካብ ቀረባ ግዜ ንድሓር ኣብ ዘሎ ግዜ ቁጽሪ ኣናህብ ይጎድል ብምህላዉ ዘጨነቖም ግዱሳት ሰባት ኣናህብ ክራብሑ ዘኽእል ኩነታት ይፈጥሩ ኣለዉ።

ኣብዚ ዓለም ንህቢ እንተዘይህሉ ሃለዋት ደቂ ሰባት ኣብ ምልክት ሕቶ ምኣተወ

ጥዕና፡ ኤርትራን ወፍሪ ክታበት ፖልዮን

ፕሮስቴት ጽኪ መሳሊ ክንዲ ፍራ ጋባ ዝኸውን ሕበጥ ኮይኑ ኣብ ጎሎ ትሕቲ ፍሕሻ ዝክሰት ዓይነት መንሽሮ’ዩ።
እዚ ሕበጥ እዚ ምስ ዝኽሰት ከኣ ነቲ መትረብ ሽንቲ ብምክባብ ነቲ ካብ ፍሕኛ ብመትሎ ዝወጽእ ሽንቲ ማይ ዓትዒቱ ይሕዞ። ከም ዓጽረት ሽንቲ ከኣ የምጽኣልና።


መንሽሮ፡ ብዛዕባ ንሰብኡት ዘጥቅዕ ፕሮስቴት እንታይ ንፈልጥ? 

ሽታ መሮር ዕምባባ ሽላን፡ ጥዕምቲ ጨና፡ ዘልመድክኒ ጨና፡ ጥዕምቲ ጨና ኣደስ ገለ ኣብ ደረፍቲ ትግርኛ ንኣፍቀርቶም ብተምሳል ጥዑም ጨና ዝደረፍረወን ደርፍታት’የን።
ሰባት ካብ ኣካሎም ጥዑም ወይ ሕማቕ ሽታ ከመንጭዉ’ውን ተሰሚዕና ክኸውን ይኽእል’ዩ።
ንጉስ ፈረንሳ ነበር ንጉስ ልዊስ መበል 14 ምስ ጨና ኣዝዩ ፍሉይ ፍቕሪ ከምዝነበሮ’ዩ ዝግለጽ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ክፍሉ ብጨና ሃገግ ዝብሉ ዕንባባታት ክግበረሉ ይእዝዝ ነይሩ። ንጉስ ዝኣዘዞ ከኣ ኣብ ሰዓታ ከተፍ’ያ።
ኣብቲ ንሱ ዝንቀሳቐሰሉ ቀጽሪ ገዝኡ ከይተረፈ ብጥዑም ጨና ከምዝድፍደፍ ይገብር ምንባሩ ይግለጽ።


ሳይንስ፡ ሽታ ሰብነትና ምስ ጥዕናናን ባህሪናን ምትእስሳር ኣለዎ ድዩ?

ብእንግሊዝኛ ፎብያ ወይ ድማ ብትግርኛ ዘይርትዓዊ ፍርሒ ማለት ሰባት ዝዀነ ሓደጋ ዘስዕብ ምኽንያት ኣብ ዘይብሉ እዋን ዘጋጥም ፍርሒ እዩ።

ብዛዕባ ዘይተለምዱ ፍርሒታት እንታይ ትፈልጡ?

እቲ ማሕበረሰብ ኣስታት 25 ሰባት ዝሓቘፈ ኰይኑ፡ ዳርጋ ኵሎም ብገለ ደረጃ ናይ ምርኣይ ጸገም ዘለዎም’ዮም።
እቲ ቀጽሪ 10 ገዛውቲ፡ ናይ ሓባር መረባን ክልተ ናይ ሓባር ሽቓቕን ዘለዎ’ዩ።


‘ስንክልናና ሓይልና'ዩ’ - ኣብ ሓደ ማሕበረሰብ ዝወረደ ጸገም እንታይ እዩ?

ዜጋታታ ዝነውሐ ዕድመን ምቹእ ናብራን ዝነብሩላ ሃገር

እዞም መጻምዲ፡ ኣብ ደቡብ ምብራቕ ኢንግሊዝ ኣብ እትርከብ ምምሕዳር ኤሰክስ ጥቓ ቼልምስፎርድ’ዮም ዝነብሩ ነይሮም።

ኣቦኣን ኣዲኣን ቀቲላ ምስ ሬሳኦም ክትነብር ዝጸንሐት ጓልኣንስተይቲ 

ሕጽይቲ ፕረዚደንት ካማላ ሃሪስ፡ ጥዕንኣ "ኣብ ጽቡቕ ኩነታት" ከምዘሎ ዘረጋግፅ ሰነድ ጥዕናዊ መርመራኣ ዕላዊ ምግባራ፡ መወዳድርታ ዶናልድ ትራምፕ እውን ከምኡ ክገብር ፀቕጢ ይበጽሖ ኣሎ።

ካማላ ሃሪስ፡ ኣብ ልዕሊ ጥዕና ትራምፕ ጸቕጢ ፈጢራ

ውድብ ጥዕና ዓለም፡ ውሑድ ወይ ማእከላይ ሰተይቲ  ኣልኮላዊ መስተ’ውን እንተዀንኩም ዝዀነ መጠን ኣልኮላዊ መስተ ንጥዕና ጐዳኢ ከም ዝዀነ ይሕብር ኣሎ፡ እቲ ሓደገኝነቱ ግን ክሳብ ክንደይ’ዩ?

ኣልኮላዊ መስተ ክሳብ ክንደይ’ዩ ሓደገኛ? ደረት መጠን'ከ ኣሎ ድዩ?

ጥዕና፡ ናይቶም ኣብ ቈርበትና ዝርከቡ ናእሽቱ ባክቴርያታት ረብሓ እንታይ'ዩ?

ኣብ ጨው ዘሎ ሶድየም ኣብ ኣካላትና እኹል መጠን ማይ ክዕቀብ ኣብ ምግባር ኣዝዩ ወሳኒ ተራ ኣለዎ። ዋህዮታት’ውን ንመኣዛታት ኽመጡ ይሕግዞም።
ቢቢሲ መደብ ‘ዘ ፉድ ቸይን’ ጨው ኣብ ኣካላት ወዲ ሰብ ዘለዎ ኣገዳሲ ተራን ክንደይ ዝኣክል መጠን ጨውከ እዩ ልዕሊ ዓቐን ዝበሃል ዳህሲሱ’ሎ።


ጨው ኣብ ኣካላትና እንታይ’ዩ ዝገብር?

ኣብ ካናዳ ግዝኣት ኦንታርዮ ዝርከብ ህጻን ኣብ መደቀሲ ክፍሉ ብመንካዕ ተለኺፉ ከምዝሞተ ሰብመዚ ጥዕና ካናዳ ገሊጾም።

ኣብ መደቀሲ ክፍሉ ምስ መንካዕ ዝተረኸበ ካናዳዊ ህጻን ሞይቱ

እዚ ቫይረስ ንፈለማ እዋን ብ1967 ዓ.ም [ኣ.ኤ] ኣብ ጀርመን ከተማታት ማርበርግን ፍራንክፈርትን ከምኡ’ውን ኣብ ሰርቢያ ከተማ ቤልግሬድ እዩ ተራእዩ።