ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

 ዴዣ ቩ ካብ ፈረንሳኛ ዝተወሰደ ቃል ኰይኑ ‘ድሮ ዝተረኣየ’ ዝብል ትርጉም ኣለዎ። ናብ ትግርኛ ክንመልሶ እንከለና ድማ ‘ዊንታ’ ማለት እዩ።


ሕሉፍ ተመኵሮ ይድገም ከምዘሎ ተሰሚዕኩም'ዶ ይፈልጥ? 

ኣብ ምብራቓዊ ዲሞክራቲክ ሪፓብሊክ ኮንጎ፡ ኣብዚ ዓመት’ዚ ጥራይ ብሰንኪ በዲዶ-ህበይ ልዕሊ 450 ሞት ተመዝጊቡ እዩ። ልዕሊ ኵሉ ግን ህጻናት ከምዝተሃሰዩ ይንገር።

በዲዶ-ህበይ፡ ህጻናት ዝያዳ በቲ ሕማም ይህሰዩ ኣለዉ

ኣብ ብሩንዲ ብዙሓት ሰባት በዲዶ-ህበይ (ኤምፖክስ - ‘mpox’) እንታይ ምዃኑ ንቕሓት የብሎምን።

'ብዙሓት ኣይፈልጥዎን፤ ዝፈልጥዎ ድማ ኣብ ሃገሮም ይዝርጋሕ ከምዘሎ ኣይፈልጡን'

ካብ 14 ወርሒ ክሳብ 5 ዓመት ዝዕድሚኦም ህጻናት ኣብ ሰዓት ብማእከላይ ገምጋም 107 ሕቶታት ከምዝሓቱ መጽናዕታት የመልክቱ! እዚ ማለት ኣብ ሓንቲ ደቒቕ ኣስታት ክልተ ሕቶ ማለት እዩ።

ደቅኹም ዘልዕልዎም ሕቶታት የሰልክይኹም’ዶ?

ፋጎሳይቶሲስ፡ ዋህዮታት ሓንጎልና ንካልኦት ንኣሽቱ ዋህዮታት ወይ ሞለኪዩላት (ዝነኣሰ ኣሃዱ) ካብ ስርዓተ ኣእምሮ ንምእላይ ዝሽፍንሉ ወይ ዝበልዕሉ መስርሕ’ዩ። 

ሓንጎልና ንገዛእ ርእሱ ይበልዕ ድዩ?

ኦሌክሳንድር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥሪ ምስ ኣፍቃሪቱ ድሕሪ ምፍልላዩ ኣብቲ መደብ ፍቕሪ ክረክብ ተስፋ ከምዘለዎ ይዛረብ ። እንተዀነ ግን ካብተን "ሚልዮናት ሰባት" መጻምድቲ ምምራጽ ኣጸጋሚ ክኸውን'ዩ ዝብል ግምት ኣለዎ።

ደቂ ኣንስትዮ ዝዋዳኣሉ ዘለዋ ክልተ እግሩ ዝሰኣነ መንእሰይ

ወዲ 16 ዓመት ካናዳዊ ሉክ ማርቲን፤ “ማሕበራዊ መራኸብታት እንተዘይሪኤ ገለ ነገር ዝጎደለኒ ኰይኑ ይስምዓኒ” ይብል።
"ማሕበራዊ መራኸቢ ዝበሃል ኣይርእን ክብል እኳ ኣይክእልን እየ" ክብል ንቢቢሲ ወሲኹ ተዛሪቡ።
ገለ ሰባት ድማ ምስ ስማርት ስልክታት ዘለዎም ምትእስሳር ነተን ዘመነዎት እናገደፉ እተን ንምድዋልን መልእኽቲ ንምጽሓፍን ጥራይ ዘገልግላ ስልክታት ክጥቀሙ ጀሚሮም ኣለዉ።

ወልፊ ፌስቡክን ቲክቶክን ንምንካይ ኣማራጺ ኮይነን ዘለዋ ስልክታት

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ? ሞያዊ መብርሂን ማዕዳን ብዶክተር መድሃኔ ሃይለ ካብ ሰንተር ፎር ትሪፒካል ኤንድ ትራቨል መዲሰን።

በዲዶ ህበይ፡ ሰብ እንታይ ጥንቃቐታት’ዩ ክገብር ዘለዎ?

ዋና ዳይረክተር ውድብ ጥዕና ዓለም ዶክተር ቴድሮስ ኣድሓኖም ኣብ ውሽጢ ኣፍሪቃን ካብኣ ወጻእን ዝያዳ ናይ ምልባዕ ተኽእሎኡ "ኣዝዩ ዘተሓሳስብ'ዩ" ኢሉ።
"ነዚ ለበዳ ደው ንምባልን ህይወት ንምድሓንን ዝተዋደደ ዓለምለኻዊ ምርብራብ ኣገዳሲ'ዩ" ክብል እውን ኣተሓሳሲቡ።

ውድብ ጥዕና ዓለም በዲዶ-ህበይ ህጹጽ ዓለማዊ ስግኣት ምዃኑ ኣዊጁ

ማእከል ምክልኻል ሕማማት ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ሓድሽ ተርእዮ ዝርግሐ በዲዶ-ህበይ ህጹጽ ስግኣት ህዝባዊ ጥዕና ምዃኑ ብሰሉስ 13 ነሓሰ 2024 ብወግዒ ኣዊጁ። እዚ ኣብ ዝተፈላለያ ሃገራት ኣፍሪቃ ዝዝርጋሕ ዘሎ ሕማም ዕቱብ ኣተሓሕዛ ዘድልዮ ምዃኑ፡ ሽማግለ ሞያውያን ምክልኻል ሕማማት ኣፍሪቃ እቲ ዝተወስደ ውሳነ ብቭ፡ሉእ ድምጺ እዩ ኣጽዲቕዎ።

ሕማም በዲዶ ህበይ ስለምንታይ'ዩ ኣሻቓሊ ኮይኑ ዘሎ?

ኣእጋር ኢሌን ፉ ብሕብጠትን በሰላን መልክዐን ቀይረን ኣለዋ። ነፍሲ ወከፍ ኣእጋራ ነቲ ዕውት ዘይኮነ ግጉይ ሕክምና ምንዋሕ እግሪ የዘኻኽርኣ።
ጓል 49 ዓመት ኢሌን ፉ ካብ 2016 ጀሚራ ሓሙሽተ መጥባሕትን ሰለስተ ምትካል ዓጽምን ተገይሩላ።  ንነዊሕ እዋን ዝዓቖረቶ ገንዘባ ወዲኣ፤ ምስ ሓኪማ’ውን ክሳብ ምክሳስ በጺሓ።
ሓደ እዋን ኢሌን ኣብ ውሽጢ ዓጽማ ዝተገጠመ ተሰቢሩ፤ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ድማ እግራ "ካብ ውሽጢ" ዝጥበስ ዘሎ ኮይኑ ይስምዓ ከምዝነበረ ትዛረብ።

‘እግረይ ንምንዋሕ ዝገበርክዎ መጥባሕቲ መፈጸምታኡ ኣይጸበቐን’

መብዛሕትኦም በቲ ቫይረስ ዝተለኽፉን ዝሞቱን ኣብ ዲሞክራስያዊት ሪፓብሊክ ኮንጎ እዮም። ኣብዚ ዓመት ጥራይ ልዕሊ 8000 ሰባት በቲ ሕማም ዝተለኸፉ ክዀኑ እንከለዉ ልዕሊ 300 ሰባት ድማ ሞይቶም።

ህጹጽ ስግኣት ጥዕና ኣፍሪቃ ምዃኑ ዝተኣወጀ በዲዶ-ህበይ እንታይ እዩ? ምክልኻሉ ኸ ይከኣል ዶ?

ፎብያ ዘለዎም ሰባት፡ ጽዑቕን ኣዝዩ ዘይምችኡን ግብረ መልሲ ፍርሒ ከጋጥሞም ተኽእሎ ኣሎ፤ ሓደ ሓደ ግዜ እቲ ስምዒት ልዕሊ ዓቕሞም ክኸውንን ንመዓልታዊ ህይወቶም ክጸሉን ይኽእል እዩ።

'ፎብያ'፡ ዘይርትዓዊ ፍርሒ እንታይ’ዩ? ብኸመይ’ከ ይፍወስ?

ኣብ ዓለም ዝለዓለ መጠን ዓርሰ-ቅትለት ዝፍጸመላ ንእሽቶ ኣፍሪቃዊት ሃገር

ተመራመርቲ ብዛዕባ ምብራሕ ጸጉሪ ርእሲ ንዓሰርተታት ዓመታት መልሲ ከይረኸቡ ጸኒሖም’ዮም። እዚ ክቕየር ተኽእሎ ኣሎ ድዩ?

'ብርሒ ዝፍውስ፡ ሕሱርን ባህሪያውን መድሃኒት ተረኺቡ' - ተመራመርቲ

ኣድማ ጾታዊ ርክብ ኣብ ታሪኽ ካብ ዘመነ ግሪክ ኣትሒዙ ነዊሕ ዝጸንሐ ኣገባብ ተቓውሞ እዩ።

ኣድማ ጾታዊ ርክብ እንታይ እዩ? ኣበይ’ከ ተጀሚሩ?

ሓደጋታት ናይቲ ኣደ እትወስዶ ኣልኮላዊ መስተ ብዝያዳ ዝተሰነደ’ኳ እንተዀነ፡ ካልእ ነቶም ምስ ምስታይ ብዝተሓሓዝ ዝመጽኡ ሳዕቤናት ኣበርክቶ ክገብር ዝኽእል ጉዳይ ግን ዕሽሽ ተባሂሉ ኣሎ። እዚ ድማ እቲ ኣቦ ክንደይ ዝኣክል ይሰቲ ዝብል እዩ።

ኣቦ ዝሰትዮ ኣልኮላዊ መስተ ብኸመይ'ዩ ኣብ ዝውለድ ቈልዓ ሳዕቤን ዝህልዎ?  

ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ካብ 1.3 ክሳብ ኣርባዕተ ሚልዮን ብሕማም ሸሮኽ ከምዝተለኽፉን፡ ኣብ መላእ ዓለም ድማ ካብ 21 ሽሕ ክሳብ 143 ሽሕ ብሰንኪ እዚ ሕማም ከምዝሞቱን ይግምት።

ሕማም ሸሮኽ፡ ጠንቁን መከላኸሊኡን እንታይ እዩ? 

ልዕሊ ፍርቂ ኣካላትና ሰብ ከምዘይኮነ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ይዛረቡ።

ልዕሊ ፍርቂ ዋህዮታትና ናይ ሰብ ኣይኰኑን - ተመራመርቲ

ቢቢሲ ነቲ ኣብቲ ክልል ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው ንምግምጋም ንገለ ካብቶም ኣዝዮም ዝተሃስዩ ከባቢታት ብምብጻሕ፡ ብሳተላይት ዝተሳእሉ ምስሊታት መዓስከራት ተፈናቐልትን ዝደረቝ ስርዓታት መስኖን እውን ተንቲኑ’ሎ።

ትግራይ፡ ክልተ ሚልዮን ኣብ ሓደጋ ጥምየት ከምዝርከቡ ምስልታት ሳተላይት ኣቃሊዖም

እቲ ‘ሶድየም ሳይናይድ’ ዝዓይነቱ ኬሚካል ሓደገኛ ምዃኑን ብውሑድ መጠን እውን ናብ ኣፍ እንተኣትዩ ወይ ክተተንፍስ ከለኻ እንተተሳሒቡ ክቐትል ከምዝኽእል ሰብመዚ ጥዕና ኣጠንቂቘም። ንኣከባቢ እውን ዓብይ ሓደጋ ከምዘስዕብ ሓቢሮም።

ካብ ዝተገልበጠት መኪና ጽዕነት ዝተሰረቐ መርዛም ኬሚካል ከቢድ ሻቕሎት ፈጢሩ

ካልኦት 60 ሰባት እውን ኣብቲ ልዑል ሓደጋ ዘለዎ ምድብ እቲ ሕማም ምህላዎም ከምዝተለለዩ ሚኒስተር ጥዕና እታ ግዝኣት ኣፍሊጡ።

ህንዲ፡ ሞት ወዲ 14 ዓመት ቆልዓ ዘስዓበ ቫይረስ ኒፓህ ሻቕሎት ፈጢሩ


ወዲ 14 ዓመት ዝቐተለ ቫይረስ 'ኒፓህ' ሻቕሎት ፈጢሩ

ተመራመርቲ ንመድሃኒት ሕማመ ዓሶ ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ዘለዎም ጽግዕተኛታት ሕማም ዓሶ ኣብ ኣፍሪቃ የስፋሕፍሕ ከምዘሎ ብምሕባር፡ ብህጹጽ ስጕምቲ እንተዘይተወሲዱ ህይወት ሚልዮናት ኣፍሪቃውያን ንሓደጋ ተቓሊዑ ከምዘሎ ኣጠንቂቘም።

ኣብ ኤርትራ እትርከበን ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ መድሃኒት ዝጻወር ዓሶ ይስፍሕፋሕ ኣሎ

ደቅኹም ስቕ ኢሎም ካልኦት ቈልዑ ክዕልሉ ምርኣይ ተስፋ ከቝርጸኩም ይኽእል እዩ። ይዅን እምበር ኵሎም ህጻናት ብዝተፈላለየ ናህሪ እዮም ዘረባን ቋንቋን ዘማዕብሉ። 