ኤርትራ

ኢትዮጵያ

ሱዳን

ማእከላይ ምብራቕ

ሳይንስን ጥዕናን

ኣመና ፍቱዋት

ዜና

ቪድዮ

ተዓዘቡ

ራድዮ

ስምዑ

Tigrinya

ልዕሊ ፍርቂ ኣካላትና ሰብ ከምዘይኮነ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት ይዛረቡ።

ልዕሊ ፍርቂ ዋህዮታትና ናይ ሰብ ኣይኰኑን - ተመራመርቲ

ካልኦት 60 ሰባት እውን ኣብቲ ልዑል ሓደጋ ዘለዎ ምድብ እቲ ሕማም ምህላዎም ከምዝተለለዩ ሚኒስተር ጥዕና እታ ግዝኣት ኣፍሊጡ።

ህንዲ፡ ሞት ወዲ 14 ዓመት ቆልዓ ዘስዓበ ቫይረስ ኒፓህ ሻቕሎት ፈጢሩ


ወዲ 14 ዓመት ዝቐተለ ቫይረስ 'ኒፓህ' ሻቕሎት ፈጢሩ

ተመራመርቲ ንመድሃኒት ሕማመ ዓሶ ናይ ምጽዋር ዓቕሚ ዘለዎም ጽግዕተኛታት ሕማም ዓሶ ኣብ ኣፍሪቃ የስፋሕፍሕ ከምዘሎ ብምሕባር፡ ብህጹጽ ስጕምቲ እንተዘይተወሲዱ ህይወት ሚልዮናት ኣፍሪቃውያን ንሓደጋ ተቓሊዑ ከምዘሎ ኣጠንቂቘም።

ኣብ ኤርትራ እትርከበን ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ መድሃኒት ዝጻወር ዓሶ ይስፍሕፋሕ ኣሎ

መብዛሕትና ድሕሪ ሞት እንታይ ከምዘጋጥመና ኣይንፈልጥን። ኣብተን ቅድሚ ሞት ዘለዋ ናይ መወዳእታ ህሞት ግን እንታይ ከምዘጋጥም ብልክዕ ይፍለጥ’ዩ።

ሞት ኣብ ዝተቓረበሉ መወዳእታ ህሞት ሰባት እንታይ ይስምዖም?

እንበልዖ መግቢ ጥዕና ኣእምሮና ንምዕቃብን ጽቡቕ ህይወት ንክህልወናን ቁልፊ ተራ ክጻወት ይኽእል’ዩ።

ብቕዓት ሓንጐልኩም ንኸየንቆልቁል ነዞም 8 መግብታት ኣዘውትሩ

ካብ ዲሞክራስያዊ ሰልፊ ዝኾነ ኣባል ባይቶ ኪም፡ ኣብ ሩባ ሃን ሴኡል ኣብ ዝርከቡ ድልድላት ብዝሒ ፈተነታት ርእሰ ቅትለት ዝምልከት መረዳእታታት ኣብ ዝትንትነሉ እዋን’ዩ ኣብዚ መደምደምታ በጺሑ።

ብርእሰ ቅትለት ደቂተባዕትዮ ተሓተትቲ ደቂኣንስትዮ እየን ዝበለ ፖለቲከኛ ተወቒሱ

ብሓቂ ንኢንተርነት ዝመሃዘ ሰብ መን እዩ? ከምቲ ኣብ ብዙሓት ምህዞታት ዘጋጥም፡ ምህዞ ኢንተርነት ምስ ሓደ ሰብ ጥራይ ዝተኣሳሰር ኣይኰነን።
ልክዕ ከምቲ ኣብ ኣምፑል፡ ተሌፎንን ሓይሊ ኤሌክትሪክን ዝነበረ፡ ኣብ ምህዞ ኢንተርነት እውን ኣገዳሲ ተራ ዝተጻወቱ ብርክት ዝበሉ ሳይንቲስትን መሃዝትን ምጥቃስ ይከኣል።


ብሓቂ ንኢንተርነት ዝመሃዘ ሰብ መን’ዩ?

ሽኮር ምብዛሕ ንጥዕናና ጽቡቕ ከም ዘይኰነ ኣየካትዕን፤ ግን ኣርቲፊሻል መመቐሪታት ካብ ሽኮር ንጥዕና ዝበልጹ ድዮም? እዋናዊ መጽናዕቲታት ብዛዕባ’ዚ እንታይ ይብሉ?

ኣርቲፊሻል መመቀሪ እንታይ'ዩ፣ ንጥዕናና ብኸመይ ይጸልዎ? 

ዓለምና ሳላ ሳይንሳዊ ርኽበታትን ቴክኖሎጂያዊ ምህዞታትን ብቐጻሊ እናተቐየረት ትርከብ። ኵሉ ምህዞታት መበገሲኦም ንጽቡቕ ዕላማ’ኳ እንተዀኑ፡ ገሊኦም ግን ረብሓ ዘይብሎም ወይ ጉድኣት ዘስዕቡ ክዀኑ ይኽእሉ እዮም። 

ዝፈሸሉ ምህዞታት ቴክኖሎጂ ትፈልጡ ዶ?

ኣብ ዝተፈላለየ ሃገራት፡ ብሰንኪ ዝተፈላለየ ምኽንያታት ጸባ ጡብ ኣደኦም ክረኽቡ ዘይከኣሉ ዕሸላት ንምምጋብ ሃገራትን ትካላት ጥዕናን ዝተፈላለየ ብልሓት ይጥቀማ። እዚ ድማ ስነፍልጠታዊ፡ ባህላዊን ሃይማኖታውን ሕቶታት ከልዕል ይርአ እዩ። ነዚ መሰረታዊ ስክፍታት ብምግባር፡ ኣብ ፓኪስታን ምስ ሃይማኖት ተኣሳሲሩ ኣብዚ ጉዳይ ዝተላዕለ ሕቶታት ተዳህሲሱ'ሎ።

ባንክ ጸባ ጡብ ኣደ - ሓላል ዶ ሓራም?

ቡን ብኸመይ ወይ መዓስ ከምዝተረኽበ ብልክዕ ዝፈልጥ የለን፤ ብዛዕባ መበቆሉ ዝገልጹ ብዙሓት ኣፈ-ታሪኻት ግን ኣለዉ። ገለ ካብዚኦም፡ መበቆል ቡን ኣብ ኢትዮጵያ ከምኡ'ውን ኣብ የመን ከምዝዀነ ይገልጹ።


ቡን ኣበይ’ዩ ተረኺቡ? ኣብ ኢትዮጵያ ወይስ ኣብ የመን?

ምስዕዓም ፍልቀታዊ ዕላማ እውን ክህልዎ ይኽእል እዩ። ኣካል ንኣካል ክንጸጋጋዕ ከለና ሓደ ነቲ ካልእ ዘለና ስምዒት ዝሕብር ምልክታት ክንረክብ ንኽእል ኢና። እዚ ድማ እቲ ከንፈር ንከንፈር ዝግበር ፍቕራዊ ምስዓም ንበይኑ ፍሉይ ዝውቱር ባህሪ ደቂ ሰባት ከምዘይኮነ ከረድእ ይኽእል።

ሰባት ግን ስለምንታይ እዮም ዝሰዓዓሙ?

ኣብ መጀመርታ ደቂ ሰባት፡ ጸባ እንስሳታት ኣይኽእሉን ነይሮም – ሕጂ ግን ኣብ ብዙሓት ህዝብታት ተመራጺ መስተ’ዩ። ፍልቀት ስለምንታይ ጸባ ምጽዋር መሪጻ? 

ደቂ ሰባት ንምንታይ ኢና ንምራኽ ዝተዳለወ ጸባ ንሰቲ?

ሓደስቲ ኣቦታት ጥዕና ኣእምሮኦም ንምቁጽጻርን ሚዛኖም ንምሕላውን ዝሕግዙ ለበዋታት ኣለዉ። 

ንጥዕና ሓደስቲ ኣቦታት ዝሕግዙ 7 ቀንዲ ለበዋታት

ብወለንታኦም ናይ መወዳእታ ትንፋሶም ከይተወሰደት ቅድሚ ሰለስተ መዓልቲ ኣቢሉ ጃንን ኤልስን ኣብ ሰሜን ሆላንድ ኣብ ጥቓ እታ ከም ገዛ ዝጥቀሙላ ንኢሽተይ ኣውቶብስ እትመስል መኪና ኮይኖም ጸሓይ ይጽለዉ ነበሩ። ካብ ቦታ ናብ ቦታ እናተንቀሳቐስካ ምንባር ዝፈትዉ መጻምድቲ’ዮም። 

ፍቕሪ ክሳብ መቓብር፡ እዞም መጻምድቲ ስለምንታይ ብሓገዝ ሕክምና ኣብ ሓንቲ መዓልቲ ክሞቱ ወሲኖም?

ደቂ ኣንስትዮ ካብ ተባዕትዮ ዝጠልብኦም ባህርያት፡ ብዛዕባ እቲ ዝደልይኦ ዓይነት ርክብ ዘመልክት እዩ። 

ደቂ ኣንስትዮ ንዕርክነት ዝምነይኦ ወዲ ተባዕታይ ከመይ ዝበለ'ዩ?

ዳን – ማለት ካብ ‘Do Anything Now’ ዝብል ዝተወስደ ኣሕጽሮት’ዩ። “ጀይልብሬክ” ዝዀነ ስሪት ቻትጂፒቲ እዩ። “ጀይልብሬክ” ማለት ኣብ ሓደ ስርሒት ቴክኖሎጂ ለውጢ ብምግባር ብዘይተሓሰበሉ መንገዲ ምጥቃም እዩ።

ኣፍቃሪ ሰብ-ሰርሖ ብልሒ፡ ኣብ ቻትጂፒቲ ኣፍቃሪ ዝእልሻ ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ

ዓሌትነት፡ ጽልኢ ወጻእተኛታትን፡ ምስዚ ዝተኣሳሰር ኣድልዎን ዘይተጻዋርነትን ኣብ ኵሎም ሕብረተሰባት ዝርአ እዩ።

ንደቅና ብዛዕባ ዓሌትነት ብኸመይ ንምህሮም?

‘ተኣምራዊ ተኽሊ’ ብዝብል ዝፍለጥ ሞሪንጋ፡ ንጥዕና ዘደንቕ ረብሓታት ከምዝህብ ንዘመናት ናእዳታት ክረክብ ጸኒሑ’ዩ። እዚ ቖጽሊ ዝህቦም ረብሓታት ግን ብሳይንስ ዝተደገፉ ድዮም? እዚ ዛንታ እንታይነት እዚ መሳጢ ተኽሊ ዝምርምር’ዩ።

ሞሪንጋ፡ ‘ተኣምራዊ ተኽሊ’ ዝበሃል ሓቂ ድዩ?

መዓልቲ ኣቦታት ኣብ መንጎ ኣቦታትን ደቆምን ዘሎ ምትእስሳር ዝኽበረላ ፍልይቲ ዕለት እያ።
ኣቦ ንደቁ ዘለዎ ፍቕሪ ብጽምብል ሓንቲ መዓልቲ ጥራይ ዝግለጽ’ኳ እንተዘይኰነ፡ እዛ መዓልቲ ግን ፍቕርን ተወፋይነትን ኣቦታት ከምኡ’ውን ኣቦታት ኣብ ህይወትና ዝጻወትዎ መተካእታ ዘይብሉ ተራ እተዘኻኽረና እያ።


መዓልቲ ኣቦታት ኣብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ይኽበር ድዩ?

ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ብዙሓት ተጠቀምቲ ቲክቶክ ዝዀኑ መንእሰያት፡ ገንዘብ ሓዊሱ ዝተፈላለዩ ሽልማታት ዝርከቦም ‘ቻሌንጅ’ ኢሎም ዝጽውዑዎም ንጥፈታት ክገብሩ ይርኣዩ’ዮም።

ንሽልማት ክብል፡ ዕርቃኑ ክሳብ መግቢ ከልቢ ምብላዕ ዝበጽሐ ተወዳዳሪ

ኣብ ደቡባዊ ምብራቕ ዩክረይን እትርከብ ከተማ ማሪውፖል ዕንወትን ህልቀትን ከጋጥማ እንከሎ፡ ኣብ ሓያሎ ሜትሮታት ትሕተ-መሬት ሓደ ፍቕራዊ ዛንታ ይዕምብብ ነይሩ።

‘ኣብ እዋን ኵናት: ኣብ ውሽጢ ዕርዲ ትሕተ-መሬት ተመርዒና’

ፓስታ ብመጠኑ ምስ ዝብላዕ፡ ኣካል ናይቲ ሚዛናዊን ጥዕና ዘለዎን ኣመጋግባ ክኸውን ይኽእል’ዩ። ይኹን’ምበር ካብ ዝተጻረየ ሓርጭ ዝስራሕ ጻዕዳ ፓስታ ኣብ ጥዕናና ኣሉታዊ ጽልዋ ክህልዎ ስለዝኽእል ዝተፈላለዩ መንገድታት ተጠቒምና ሳዕቤኑ እንተነከይና ዝሓሸ ይኸውን። 

ፓስታ ምምጋብ ጥዕናዊ ጸገም የስዕብ ድዩ?

ሩቶ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣታዊታት ግብሪ መንግስቲ ካብ ሓፈሻዊ ቁጠባ 14 ሚኢታዊት ከም ዝበጽሐ ብምግላጽ፡ እዚ ኣሃዝ “ምስ መዛኑ ኬንያ እዚ ኣህጉር” ክነጻጸር እንከሎ ግን “ብማእከላይ ካብ 22 ክሳብ ክሳብ 25 ሚኢታዊት እየን ዝረኽባ” ኢሉ።

ኣነባብራ