Қирғизистондан Россияга нота, Термизда Афғон наркотиги йўлини тўсиш муҳокамаси, сунъий идрок ва терроризм - минтақавий дайжест - Видео

Қирғизистон алдов йўли билан Украина урушига жалб этилган фуқаросини қайтаришни Россиядан талаб қилди.

Шундай талаб илгари сурилган нотани Қирғизистоннинг Москвадаги элчилиги Россия Ташқи ишлар вазирлигига йўллади, деб хабар қилди Қирғизистон Ташқи ишлар вазирлиги.

Қирғиз Ташқи ишлар вазирлиги хабар қилишича, Э.Т деб исми-шарифи келтирилган йигит Россиядаги ҳарбий қисмлардан бирида ушлаб турилипти.

Оммавий ахборот воситалари ва ижтимоий тармоқларда тарқалган хабарларга кўра, у 21 ёшли Элистан Токтогуловдир.

Йигит қариндошлари 3 ноябрда Қирғиз расмийларига видеомурожаат билан чиқишди.

Яқинларига кўра, Элистон Токтогулов 2026 йил кузида ижтимоий тармоқларда Россиядаги иш ҳақидаги эълонни топиб, у ерда бўлиб турган Қирғизистон фуқароси билан боғланган.

Унга бир неча иш, жумладан юк машинаси ҳайдовчилиги ва 110 минг рубллик ойлик маош ваъда қилинган.

Бироқ Россияга етиб борганидан Токтогулов ҳарбий қисмга юборилган.

Яқинларининг айтишича, ҳозир у Воронеж вилоятидаги полигонда бўлиб, уни Украинадаги урушга жўнатиш учун тайёрлашмоқда.

Қирғизистон Ташқи ишлар вазирлиги элчихона Э.Т.нинг қариндошлари билан доимий алоқада эканини ва мазкур масала "алоҳида назорат» остида турганини билдирди.

Бундан сал олдин Қозоғистон ҳам ўз фуқароларини жанговар ҳаракатлар ҳудудидан қайтаришга муваффақ бўлган эди.

Октябрь ойи бошида Қозоғистон Ташқи ишлар вазирлиги Россия расмийлари билан музокаралар олиб борган, Россия Мудофаа вазирлиги билан шартнома имзолашга мажбурланган 13 нафар Қозоғистон фуқаросини ватанига қайтарган.

Термизда гиёҳванд моддалар ноқонуний айланиши олдини олишга бағишланган икки кунлик тадбир

Ўзбекистоннинг Термиз шаҳрида гиёҳванд моддалар ноқонуний айланиши олдини олишга бағишланган икки кунлик йиғилиш бўлиб ўтган.

Унда Афғонистон Толибони ҳукумати аъзолари, БМТнинг Афғонистонга кўмак миссияси, халқаро ташкилотлар вакиллари иштирок этганлар.

Маълумки, узоқ йиллардан буён Афғонистон жаҳондаги энг кўп наркотик модда тайёрланадиган мамлакатлардан бири ҳисобланади.

Афғон наркотрафигининг бир неча йўллари бўлиб, бу йўллардан "шимолий"си деб аталадигани Ўзбекистон ва Тожикистондан ўтади ва Россияга йўл олади.

Ҳар йили Ўзбекистон ва Тожикистон ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари йирик миқдордаги Афғон гиёҳванд моддаларини тутадилар, бироқ ташиш тўхтаб қолмайди.

Яқинда ҳам Термизда 5 миллион долларга баҳоланадиган гашиш қозонлар орасига яширилгани аниқланган эди.

Толибон гиёҳванд моддалар етиштирилишига қарши қаттиққўл сиёсати билан танилган.

2000 йили Толибон назорати остидаги Афғонистон ҳудудида кўкнор етиштириш кескин пасайгани кузатилган.

2021 йили яна ҳокимиятни қўлга олганидан кейин Толибон кўкнор етиштиришни тақиқлади.

Аммо 2026 йил октябрида БМТ эълон қилган ҳисоботга кўра, охирги йилда яна ўсиш кузатилган.

БМТнинг United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) ҳисоботига кўра, Афғонистонда 2026 йилда кўкнор экиладиган майдонлар 330 фоизга ошиб, 10 минг гектардан 43 минг гектардан ортиқ ҳудудга етган.

Опий ишлаб чиқариш ҳажми қарийб беш баравар ўсиб, 2025 йилдаги тахминан 300 тоннадан 2026 йилда қарийб 1 500 тоннага чиққан.

Кўкнор етиштириш 34 вилоятнинг 16 тасида аниқланган бўлиб, бу ўтган йилга нисбатан бешта вилоятга кўп.

Мамлакатдаги кўкнор майдонларининг 76 фоизи шимоли-шарқий ҳудудларда, асосан Бадахшон вилоятида жойлашган.

БМТ таҳлилчилари айрим деҳқонлар назоратдан қочиш учун кўкнорни буғдой ва бошқа экинлар орасида яширинча экиш ёки ҳовлилар ичида парваришлашни бошлаганини қайд этган.

Моника Жума, UNODC ижрочи директори, бу ўсиш қашшоқ деҳқонлар учун муқобил тирикчилик манбалари етарли эмаслигини кўрсатишини айтган. У Афғонистон ҳокимияти ва халқаро ҳамжамиятни қишлоқ хўжалиги инфратузилмаси, бозорларга чиқиш имкониятлари ва аҳоли даромадларини қўллаб-қувватлашга кўпроқ сармоя киритишга чақирган.

БМТнинг баҳолашича, 2022 йилда Толибон томонидан жорий этилган гиёҳванд моддаларга қарши тақиқдан кейинги илк йирик ўсиш қайд этилмоқда ва бу тақиқнинг самарадорлиги пасайиб бораётганидан далолат бериши мумкин.

Толибон бу ҳисоботни ишончли эмас деб рад этди.

Сунъий идрок терроризм таҳдидини ҳам кучайтираяптми?

Сўнгги вақтда сунъий интеллект ривожига миллиардлаб доллар сарфланиб, ҳар соҳада ундан наф кутилаётган, турли моделлари синови давом этаётган бир вақтда сунъий идрок юзага келтирадиган таҳдидлар ҳақида хабарлар пайдо бўлмоқда.

Хусусан, сунъий идрок хакерлик ишини осонлаштиргани.

Ёки қўлбола биологик қурол ясашда фойдали маслаҳатлар бериши.

Ва сунъий идрок ҳамда замонавий технология ёмон ниятли инсонлар қўлига тушиб қолиши давлатлар хавфсизлик тизимларига қандай мураккабликларни пайдо қилиши мумкин, деган савол муҳокамаси ҳам бошланган.

Шундай бир пайтда исломий жангариларнинг Марказий Осиё давлатлари учун таҳдидлари янги босқичга чиқмоқда, дея огоҳлантирди БМТ Бош котибининг ўринбосари Александр Зуев.

Унга кўра, ИШИД-Хуросон ташкилоти дронларни қўлга киритган ва улардан фойдаланишни ўрганган.

Гуруҳ Марказий Осиё тилларида тарқатилаётган тарғиботида сунъий интеллектдан фойдаланаётгани ҳам кузатилмоқда, деди БМТ бош котиби муовини.

"Марказий Осиё анъанавий равишда терроризмнинг турли кўринишларидан азият чекиб келган. Ўзбекистон ҳам бундан мустасно эмас.

Ҳозир вазият янги босқичга ўтмоқда. Чунки интернет, виртуал ёллаш ва террористик гуруҳларнинг онлайн алоқалари туфайли Марказий Осиё турли террорчилик таҳдидларига нисбатан янада заиф бўлиб бормоқда.

Шунинг учун биз террорчилик ҳужумлари содир этилганидан кейин уларга жавоб қайтариш эмас, балки бундай ҳужумларнинг олдини олиш йўлларини изламоқдамиз", деди Александр Зуев Самарқанд шаҳрида бўлиб ўтган "Хавфсизлик масалалари бўйича ШҲТ Плюс" экспертлик учрашувида.

Самарқанддаги мулоқотда Ўзбекистон Давлат Хавфсизлик хизмати раиси Баҳодир Қурбонов ёшларнинг онлайн радикаллашуви муаммосига йиғилганларнинг эътиборини қаратди.

Ўзбекистон ДХХ раисига кўра, радикаллашиш бир лаҳзада содир бўлмайди, аксинча, у мураккаб ижтимоий жараёндир.

Баҳодир Қурбоновга кўра, террорчи ва экстремист ташкилотлар ўз мафкурасини тарқатиш, тарафдорларни ёллаш, терактларни молиялаштириш, уларга тайёргарлик кўриш ҳамда амалга оширишда рақамли технологиялардан фаол фойдаланаяптилар.

"Биргина 2026 йилда экстремистик ва террорчилик хусусиятига эга 49 мингдан зиёд интернет-ресурс аниқланган бўлиб, бу 2025 йилги кўрсаткичга (43 мингга яқин) нисбатан 14% кўпдир. Бундай тенденция радикал ғояларни тарғиб қилишда глобал тармоқдан фойдаланиш кўлами ортиб бораётганини яққол кўрсатади», — деди Ўзбекистон Давлат Хавфсизлик хизмати раиси Баҳодир Қурбонов.