Эрон ҳарбий базаларида улкан қурилиш кузатилаяпти

Эрон камида иккита йирик ракета иншооти ёнида йирик янги қурилиш ишларини олиб бормоқда, АҚШ ва Исроилнинг бир неча ойлик ҳаво ҳужумларидан зарар кўрган базаларини таъмирлаётган кўринади. Сунъий йўлдошдан олинган тасвирларга асосланиб шундай хулоса қилиш мумкин.

Британиянинг MAIAR разведка компанияси таҳлилчилари BBC Verify хизматига маълум қилишича, ноябр ойида олинган сунъий йўлдош тасвирларида пойтахт Теҳрон яқинидаги Караж шаҳрида жойлашган Гармдара ҳарбий базаси ва мамлакат шимолидаги Шоҳруд базасида қазиш ишлари ва янги бинолар қурилаётгани кўринади.

Яна камида 12 та ҳарбий объектда, жумладан ракета мажмуалари ва авиация базаларида ҳам таъмирлаш ишлари аломатлари кузатилмоқда. Эроннинг ғарбида, Ироқ билан чегара яқинида жойлашган Керманшоҳ ракета базасида вайрон қилинган биноларга янги томлар ўрнатилган. Шунингдек, пойтахт шарқидаги Парчин ҳарбий мажмуасида шикастланган бинолар ва вайроналар олиб ташланган. Бу мажмуа кетма-кет ҳаво зарбаларидан кейин ҳам бир неча бор таъмирланган эди.

АҚШ Марказий Истиҳборот бошқармаси (CIA)нинг Эрон бўйича собиқ таҳлилчиси Жим Ламсонга кўра, Шоҳруд яқинидаги қазиш ишлари ракета ишлаб чиқариш фаолиятига боғлиқ бўлиши мумкин. Унинг таъкидлашича, Шоҳрудга яқин авиа база сўнгги йилларда бир неча марта нишонга олингани сабабли, Эрон Ислом Инқилоби қўриқчилари корпуси (IRGC) ишлаб чиқариш объектларини ер остига кўчириш йўлларини излаётган бўлиши мумкин.

MAIAR таҳлилчисининг айтишича, Эрон «кейинги ҳужумлардан ҳимоя қилиш мақсадида инфратузилмани ер остига кўчирмоқда».

Мудофаа таҳлилчиси ва Ирландия қуролли кучларининг собиқ раҳбари Марк Меллеттнинг таъкидлашича, ер ости иншоотларини қуришнинг қўшимча афзаллиги шундаки, бу «ташқи кузатувчилар учун объектларнинг ҳақиқий кўлами ва оператив ҳолатини баҳолашни қийинлаштиради».

Сўнгги ҳафталарда оралиқ сайловлардан кейин АҚШ Эронга қарши ҳужумларни қайта бошлаши мумкинлиги ҳақидаги тахминлар кучайди.

Бироқ чоршанба куни АҚШ Вице-президенти Жей Ди Вэнс бу уруш сайловчилар орасида оммабоп эмаслигини айтди, айнан шу нарса республикачиларнинг сайловларда кутилганидан ёмон натижага эришганларига сабаб бўлганини билдирди.

Жей Ди Вэнс фикрича, айнан шу масала партияга «кейинги олти йилда» Сенат назоратини йўқотишга тушган бўлиши мумкин.

Эрон бўйлаб қатор базаларда ҳарбийлар АҚШ ва Исроил ўртасидаги уруш бошланганидан буён ҳаво зарбалари оқибатида жиддий зарар кўрган объектларни таъмирлашга эътибор қаратаётганлари кўринади.

Таҳлилчиларга кўра, сунъий йўлдош тасвирлари Парчин ҳарбий мажмуасидаги Толиғон-2 объектида салмоқли қурилиш ишлари якунланганини кўрсатади. У ерда шикастланган бинолар текисланган, ер ости бункерига қилинган ҳужумлардан кейинги зарарлар бартараф этилган ва иншоотлар бетон билан мустаҳкамланган.

Караж ва Шоҳруддаги сунъий йўлдош тасвирлари катта кўламли қазиш ишлари олиб борилаётганини кўрсатади.

Каражда олинган тасвирларда бир неча транспорт воситаси кўринади, шунингдек, яқин атрофдаги авиация базасида ҳам қайта таъмирлаш ишлари амалга оширилганга ўхшайди.

Эрондаги объектлардаги сўнгги ўзгаришларни кенг ўрганган Ташқи сиёсат тадқиқотлари институти (FPRI) таҳлилчиси Сэм Лэрнинг айтишича, Караждан олинган тасвирларда «ер ости иншооти учун янги кириш йўлаги» кўринади.

Janes таҳлиллари ҳам Каражда янги объект қурилаётганидан дарак беради.

Хусусан, у ерда туннелларга кириш жойлари ва турли иншоотлар барпо этилмоқда.

Бу яқин атрофда зарар кўрган ёки вайрон қилинган ракета базаларини кенгайтириш билан боғлиқ бўлиши мумкин, бироқ улар омборхона ёки бошқа мақсадлар учун ҳам хизмат қилиши эҳтимолдан холи эмас.

Janes таҳлилчиси Шон О'Коннорнинг фикрича, бу қурилиш ишлари хорижий разведка хизматларини чалғитишга қаратилган саъй-ҳаракатнинг бир қисми бўлиши эҳтимоли кам.

Унинг таъкидлашича, бундай лойиҳа «қимматга тушади ва катта самара бермаслиги мумкин».

Ушбу сўнгги ўзгаришлар Оқ Уй расмийларининг АҚШ ва Исроил ҳужумлари Эрон қуролли кучларининг салоҳиятини жиддий заифлаштиргани ҳақидаги бир неча бор берган баёнотларидан кейин юз бермоқда.

АҚШ Президенти Доналд Трамп Эрон ҳарбий салоҳиятини «бутунлай ва мутлақо издан чиққан аҳвол» деб таърифлаган эди.

Пентагон вакили аввалроқ АҚШ «Эроннинг дронлар, баллистик ракеталар ва ҳарбий-денгиз саноати базасининг 90 фоизгача қисмини йўқ қилгани» ҳамда мамлакатнинг дрон ва ракета ҳужумларини амалга ошириш қобилиятини «сезиларли даражада заифлаштиргани»ни билдирган эди.

Бироқ Эрон ўз ихтиёрида ҳали ҳам катта ракета захиралари сақланаётганини таъкидламоқда.

Шу ҳафта Эрон давлат телевидениеси намойиш этган видеолавҳада Эрон жанубидаги ер ости объекти кириш қисмида ўнлаб ракеталар жойлаштирилгани кўрсатилгани даъво қилинди.

Август ойида ҳам давлат телевидениеси орқали тарқатилган видеоларда жанубдаги Бандар Аббос шаҳри яқинидаги туннелдан Хордад русумидаги ердан ҳавога қарши ракеталар чиқиб келаётгани тасвирланган эди.

MAIAR таҳлилчиси Қум шаҳри яқинида, Фордо ер ости уранни бойитиш мажмуаси атрофида туннел кириш жойлари олдида янги қурилиш ва қазиш ишларини ҳам аниқлаган.

Мазкур мажмуа аввал АҚШ ва Исроил томонидан бир неча бор бомбардимон қилинган эди.

Стратегик ва халқаро тадқиқотлар маркази (CSIS) қошидаги Халқаро хавфсизлик дастури ҳарбий таҳлилчиси Марк Кансианнинг таъкидлашича, ҳарбий объектларга оид бундай фаоллик Теҳрон АҚШ ва Исроил томонидан бўлиши мумкин бўлган янги ҳужумларга тайёрланаётганини кўрсатади.

«Бунинг мақсади келажакдаги ҳужумлардан ўзини яхшироқ ҳимоя қилишдир», деди у.

«Шу билан бирга, бу Эрон учун иқтисодиётни тиклашдан кўра ҳарбий салоҳиятни қайта қуриш устувор вазифа бўлиб қолаётганини ҳам англатади», деди Кансиан.

Мақолани тайёрлашда Барбара Метзлер кўмаклашган.