АҚШда оралиқ сайловлар: Трамп республикачилар ҳокимиятини сақлаб қола оладими?

АҚШдаги сиёсий кучлар нисбатини белгилаб бериши мумкин бўлган оралиқ сайловлар арафасида президент Доналд Трамп Конгрессдаги республикачилар назоратини сақлаб қолиш мақсадида сайловчиларга сўнгги мурожаатларини қилмоқда.

Трамп Флорида, Айова ва Канзас штатларида сайловолди митинглари ўтказди. Бу штатларнинг барчасида у аввалги сайловларда ғалаба қозонган. Президентнинг айнан шу ҳудудларга ташрифи сешанба куни бўлиб ўтадиган овоз бериш арафасида республикачилар кўпроқ ҳимояланиш позициясида эканини кўрсатади.

Нархлар ошиб бораётганидан сайловчиларнинг норозилиги кучайган бир пайтда Трамп бу хавотирларни камайтиришга ва эътиборни демократларга қарши қаратишга уринди. У демократлар ҳокимиятга келса, оилаларни "хонавайрон қилиши" ҳақида айтди.

Сўровлар демократларнинг Конгрессдаги камида бир палатани назорат қилиш имконияти юқори эканини кўрсатмоқда. Бу эса Трамп ваколатларини чеклаши ва президентлик муддатининг сўнгги икки йилидаги сиёсий вазиятни ўзгартириши мумкин.

Трамп сайловлар олдидан мамлакат бўйлаб тинимсиз тарғибот олиб борди. Ҳатто илгари республикачиларнинг ишончли таянчи деб ҳисобланган ҳудудларда ҳам сайловчилар билан учрашди.

Дам олиш кунлари давомида у Канзас, Флорида ва Айовада митинглар ўтказиб, ўз партиясини қўллаб-қувватлашга чақирди. Шунингдек, Мичиган, Огайо ва Пенсильвания каби штатлардаги номзодлар учун масофадан туриб сайловолди тадбирларида қатнашди.

Аввалги йилларда Трамп Флорида, Айова ва Канзасда осонлик билан ғалаба қозонган. Бу штатлар узоқ вақт республикачиларнинг ишончли ҳудудлари ҳисобланган. Бироқ президентнинг сайловолди кампаниясининг сўнгги кунларида айнан шу штатларга ташриф буюриши Конгресс устидан назорат учун кураш нақадар кескинлашганини кўрсатади.

Трамп тарафдорларига мурожаатида мамлакатни тубдан ўзгартирганини таъкидлади. Унинг айтишича, демократлар АҚШни "қоронғу давр"га олиб кирган, аммо унинг раҳбарлигида мамлакат "тез орада Американинг олтин даврига" қадам қўйган.

Трамп турмуш қийматининг ошиб бораётгани учун танқидларга учрамоқда. Эрондаги уруш бошланганидан саккиз ойдан ортиқ вақт ўтиб, айниқса ёқилғи, озиқ-овқат маҳсулотлари ва тиббий хизматлар нархи кўтарилди.

Митингларда Трампнинг икки асосий мақсади бордек кўринди: сайловчилар эътиборини кундалик ҳаётдаги иқтисодий муаммолардан чалғитиш ва қўрқув уйғотиш орқали республикачиларга овоз беришга ундаш.

Флорида ва Айовадаги митингларда у савдо ва иммиграция сиёсатидаги ютуқларини таъкидлади. Демократлар ҳокимиятга келса, "чегараларни очиши", "оилаларни банкрот қилиши", "қуролларингизни тортиб олиши" ва "фарзандларингизнинг жинсини ўзгартириши"ни айтди.

У шунингдек, демократларнинг АҚШ Иммиграция ва божхона хизмати (ICE)ни танқид қилиши ҳамда трансгендерлар ҳуқуқларини қўллаб-қувватлашини акс эттирувчи видеоларни намойиш этди.

Митинг залларида Трамп тарафдорлари уни олқишлаган бўлса-да, республикачилар орасида президентнинг сиёсий қарашлари нисбатан мўътадил сайловчиларни жалб қила олиши борасида хавотирлар ҳам мавжуд.

Демократик партиянинг Вакиллар палатасидаги етакчиси Ҳоким Жефрис дам олиш кунлари партияси палата устидан назоратни қўлга киритишига "жуда ишончи комил" эканини билдирди. Собиқ президент Барак Обама каби партиянинг етакчи намояндалари ҳам сайловчиларга сўнгги мурожаатларини йўллашди.

Гарвард университетининг бир нечта сўровнома ва тарихий маълумотларни таҳлил қилувчи прогнозлаш тизими демократларнинг Вакиллар палатасини қўлга киритиш эҳтимолини 96 фоиз, Сенатда ғалаба қозониш имкониятини эса 76 фоиз деб баҳоламоқда.

Шу дам олиш кунлари эълон қилинган NBC News миллий сўровномасига кўра, рўйхатдан ўтган сайловчилар Конгрессда демократлар назоратини 7 фоизлик фарқ билан афзал кўрмоқда. Сўровда демократларни 52 фоиз, республикачиларни эса 45 фоиз иштирокчи қўллаб-қувватлаган.

Бироқ сайловолди кампаниясининг сўнгги тадбирлари билан бир қаторда, бу дам олиш кунлари Мичиган штатидаги Сенат сайловида ҳам кутилмаган ўзгариш юз берди. Бу ердаги ўрин учун кураш жуда кескин кечмоқда ва ҳозирда уни демократлар эгаллаб турибди.

Демократик партиядан Сенатга номзод бўлиш учун ўтказилган ички сайловда Абдул Aл-Сайидга ютқазган амалдаги конгресс аъзоси Ҳейли Стивенс якшанба куни республикачилар номзоди Майк Рожерсни қўллаб-қувватлашини эълон қилди.

Бу қарор демократлар орасида кескин танқидларга сабаб бўлди. Республикачилар, жумладан, Трамп эса уни олқишлади. Президент Стивенсни "жуда жасур" деб атади.

Сенат учун муҳим кураш кечаётган яна бир штат — Аляскада эса якшанба куни судя Трамп маъмуриятининг сайлов натижаларини расман тасдиқлашни кечиктиришга уринишини рад этди.

Маъмурият республикачилардан бўлган амалдаги сенатор номзоди мағлуб бўлган тақдирда, бюллетенда исмлари бир хил бўлган икки номзод иштирок этганини баҳона қилиб, натижалар тасдиғини кечиктирмоқчи эди.

Сайловолди даврида Трамп ва унинг маъмурияти овоз бериш жараёнининг ишончлилиги ва хавфсизлигига бир неча бор шубҳа билдирган. Бунинг учун жиддий асослар бўлмаса-да, АҚШда сайлов натижаларини сохталаштириш ҳолатлари жуда кам учрайди.

Адлия вазирлиги бир неча штатда сайлов жараёни бўйича текширувлар бошлади ёки айрим овозларни ҳисобга олмасликни талаб қилди.

Трамп учун бу сайловлардаги натижалар жуда муҳим. Чунки оралиқ сайловлар америкаликларнинг президент фаолиятидан қанчалик мамнун эканини кўрсатувчи сиёсий мезон сифатида қаралади.

Одатда оралиқ сайловларда Оқ уйни назорат қилаётган партия Конгрессдаги ўринларининг бир қисмини мухолифатга бой беради. Бу эса Трампнинг Республикачилар партияси учун йўқотиш хавфи юқори эканини англатади.

Ҳозирда республикачилар Вакиллар палатаси ва Сенатда озгина устунликка эга. Улар Конгрессдаги кўпчилик мақомини бой беришни истамайди. Чунки ҳатто бир неча ўринни йўқотиш ҳам қонунлар қабул қилиш ва давлат сиёсатини белгилаш имкониятларини чеклайди.

Демократлар эса республикачилардан назоратни тортиб олишга интилмоқда. Конгрессда кўпчиликка эга бўлиш уларга Трамп кун тартибига қарши туриш, маъмурияти фаолиятини текшириш ваколатларини қўлга киритиш ва 2028 йилги президентлик сайловлари олдидан АҚШ келажаги ҳақидаги ўз қарашларини намойиш этиш имконини беради.

Сиёсатчилар учун бу кураш ҳокимиятни қўлга киритиш ёки уни сақлаб қолиш масаласидир. Аммо улар қабул қиладиган қарорларнинг оқибатини оддий америкаликлар ҳис қилади.

Шаҳар, штат ва федерал даражада кимнинг сайланиши сайловчиларнинг кундалик ҳаётига бевосита таъсир кўрсатади. Бунга ёқилғи нархи, инфляция ва озиқ-овқат маҳсулотлари қимматлашиши, тиббий хизматлар ва аборт имкониятларидан фойдаланиш, даромад ва мол-мулк солиқлари, шунингдек, иммиграция сиёсати киради.