АҚШ: "Эроннинг ядровий дастури ҳақида маълумот учун 20 миллион доллар мукофот"

АҚШ Эроннинг ядровий дастури ҳақида маълумот берган шахс учун 20 миллион долларгача мукофот эълон қилди.

АҚШ Давлат департаментининг Rewards for Justice ("Адолат учун мукофот") дастури бундай маълумотларни тақдим этган шахсни бошқа жойга кўчириш имконияти эҳтимоли ҳақида ҳам айтган.

Президент Доналд Трамп ўтган йили АҚШ ва Исроилнинг ҳарбий амалиётлари ортидан Эроннинг ядровий иншоотлари «бутунлай ва тамомила йўқ қилинганини» таъкидлаган эди.

Эрон ўз ядровий дастури тинч мақсадларга қаратилганини ва ядровий қурол яратиш нияти йўқлигини таъкидлаб келади.

Айни пайтда АҚШ ҳарбийлари Вашингтоннинг Эроннинг қурол-яроғ ҳамда жазо чоралари остидаги материалларни чегаралар орқали ташишини чеклаш бўйича саъй-ҳаракатларини кучайтириш мақсадида махсус ишчи гуруҳ тузаётганини билдирди.

АҚШ Қуролли кучлари Марказий қўмондонлиги (CENTCOM) маълум қилишича, Task Force Iron Gate ишчи гуруҳи Флориданинг Тампа шаҳрида фаолият юритади ва АҚШ ҳукуматининг бошқа идоралари билан ҳамкорлик қилади.

Гуруҳ нафақат қуроллар ҳаракати, балки икки хил мақсадда фойдаланилиши мумкин бўлган маҳсулотлар ва ноқонуний даромад манбаларини ҳам кузатиб боради.

CENTCOM ҳисоб-китобларига кўра, Эрон портларига нисбатан амалга оширилаётган денгиз қамали мамлакатнинг 25 миллиард доллардан ортиқ қийматдаги хом нефт экспортини амалга оширишининг олдини олган.

АҚШ Давлат департаментининг кўп миллион долларлик мукофот ҳақидаги баёнотида айтилишича, маблағ Эрон ядровий дастури, жумладан, унга тегишли "иншоотлар, жиҳозлар ва ходимлар" ҳақидаги маълумотлар учун таклиф қилинмоқда.

Баёнотда Эроннинг "МАГАТЭ (Халқаро атом энергияси агентлиги) олдидаги кафолат мажбуриятларига риоя қилмагани агентликнинг Эронда центрифугалар каби ядровий саноатнинг муҳим таркибий қисмларнинг ишлаб чиқарилиши ва захиралари бўйича "билимлар узлуксизлиги"ни йўқотишига олиб келгани" айтилган.

Центрифугалар бойитилган уран ишлаб чиқариш учун зарур. Бундай уран фуқаровий мақсадларда реактор ёқилғиси сифатида қўлланилиши мумкин, аммо унинг тозалик даражаси тахминан 90 фоиз ёки ундан юқори бўлса, ядровий қурол яратиш учун ҳам ишлатилиши мумкин.

Оралиқ сайловлардан кейин АҚШ Эронга қарши йирик зарбаларни қайта бошлаши мумкинлиги ҳақида тахминлар кучайган эди. Бироқ Трамп сайловлар арафасида журналистларга бу борада "шошилаётгани йўқ"лигини айтганди.

Президент оралиқ сайловлар арафасида Fox News телеканалига берган интервьюсида АҚШ «Pickaxe (Болға) тоғини нишонга олишига тўғри келиши мумкин"лигини ҳам айтган. Бу жой Эроннинг ядровий дастури билан боғлиқ ерости объекти ҳисобланади.

Трампнинг ўшанда айтишича, бу "қийин масала эмас" ва "бир соат ичида" амалга оширилиши мумкин.

Президент аввал ҳам бу эҳтимолий ерости объектини бомбардимон қилиш билан бир неча бор таҳдид қилган.

Бироқ Трамп ва вице-президент Жей Ди Ванснинг айтишича, Эронга қарши уруш сиёсатига жамоатчилик қаршилиги уларнинг Республикачилар партияси шу ҳафта оралиқ сайловларда оғир йўқотишларга учрашига сабаб бўлган. Бу эса Оқ уй можарони янада авж олдиришни истамаслиги мумкинлиги ҳақидаги тахминларни кучайтирган.

Жума куни Трамп Эрон АҚШ билан саккиз ой давом этган можарони тугатишдан манфаатдор эканини таъкидлаб, Теҳрон иқтисодиёти ва ҳарбий салоҳияти етказилган зарарни тилга олди.

"Биз ҳозир улар билан музокара олиб боряпмиз. Улар келишувга жуда қаттиқ интиляпти", деди у.

Қатар Ташқи ишлар вазирлиги матбуот котиби сешанба куни ҳар икки томон "биз тақдим этган ғоя ва таклифларни кўриб чиқмоқда" ва келишувга эришилишига ҳали ҳам умид қилинаётганини билдирганди.

Эрон музокарачилари воситачилар билан АҚШ Эрон томони қўйган еттита шартни бажарганидан кейин икки кун ичида Ҳурмуз бўғозини қайта очиш бўйича таклифни муҳокама қилган.

АҚШ ва Эрон июн ойида урушни тугатиш ва бўғозни қайта очиш бўйича дастлабки келишувга эришган эди. Бироқ бир неча ҳафтадан сўнг эронликлар томонидан кемаларга ҳужумлар қайта бошлангач ва АҚШ ўз қамал чораларини тиклагандан кейин бу келишув барбод бўлган.