Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.

Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa

Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke

Tanzania: Lissu nta caha c’ubuhemu bamusanganye, ariko yagiriwe n’ic’ubugumutsi akatirwa imyaka ine

Umukuru w’umugambwe CHADEMA muri Tanzania, Tundu Lissu, yaciriwe umunyororo w’imyaka ine, inyuma yo kwagirwa n’icaha co guteza imigumuko, ariko akaba yejejwe icaha c’ubugarariji.

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Anne Marie Niwemwiza, Bernard Bankukira, Didier Bikorimana na Gisèle Berwa

  1. Ni ngaha turangirije amakuru twariko tubashikiriza mu buryo bw'ikibiriraho, tuzosubira ku wa mbere, ariko amakuru ku rubuga rwanyu arabandanya. Tubipfurije weekend nziza no kubandanya musoma amakuru mwumviriza n'ibiganiro vya BBC Gahuzamiryango kuri https://ndjeirbsjao.shop/gahuza .

  2. Umurwi wo mu Burusiya wahakanye ko ari wo urungika ubutumwa bw’ubwoba bw’ibisasu

    Umurwi w’intagondwa Male State, uzwi ku ngendo yo gusuzugura abakenyezi, wahakanye ko ari wo urungika ubutumwa bw’ibinyoma bugabisha ko hari ibisasu vyatezwe ku bibuga vy’indege vyo mu Butariyano, ubutumwa bwahungabanije ingendo z’indege mu bihugu bitari bike vya Buraya.

    Mu nyishu wahaye ishami rya BBC rikoresha Ikirusiya, konte yo ku rubuga rwa Telegram ifitaniye isano na Male State hamwe n’uwashinze uwo murwi, Vladislav Pozdnyakov, yishuye n’agashinyaguro abavuga ko uwo murwi ari wo uri inyuma y’ubu butumwa.

    Iyo nyishu igira iti: "Male State iyihe? Mwayibonye hehe? Uwo murwi umaze imyaka myinshi utakiriho."

    Ivuga kandi iti: "Mbega ejo hoboneka urwandiko rw’igikangisho rwanditseko izina rya Putin, mwoca mugenda kubaza Perezida wacu ico ashikiriza kuri ico kibazo c’ubujuju?"

    Naho Male State yabihakanye, ikinyamakuru co mu Butariyano La Stampa kivuga ko kidakekeranya ko uwo murwi ari wo uri inyuma y’ubu butumwa bw’ibinyoma bwo gutera ubwoba, aho mu nkuru imwe canditse cibaza nimba uno murwi woba ukorank“ishami rya gisirikare ry’ubutegetsi” bw’Uburusiya.

    Ico kinyamakuru candika kiti: "Gutera, hanyuma ukavuga ko ata ruhara wabigizemwo ni rimwe mu mayeri asanzwe akoreshwa n'Uburusiya."

    Mu gihe amatohoza akibandanya i Buraya kugira hamenyekane abarungika ubwo butumwa bw’ibinyoma n’ico bari bagamije, umushikiranganji ajejwe kwivuna abansi mu Butariyano, Guido Crosetto, yaburiye ko hashobora kuba hari “umugambi ugamije kwongereza akajagari”.

    Mu mwaka wa 2022, umurwi wa Bellingcat, umurwi w’abanyamakuru bandika amakuru ashingiye kw’itohoza (investigative journalism), wakoze amatohoza kuri Male State, aho wavuze ko uno murwi wari “ushigikiye cane intambara” y’Uburusiya muri Ukraine ku vyiyumviro washikiriza ku mbuga ngurukanabumenyi.

  3. Ubwoba bw’ibisasu burabandanya guhungabanya ingendo z’indege n’ibimenyeshamakuru i Buraya

    Ubwoba bw’ibisasu bwongeye kwibonekeza ku munsi ugira gatatu muri iyi ndwi, buhungabanya ingendo z’indege hamwe n’ibikorwa vy’ibimenyeshamakuru mu bihugu bitandukanye vya Buraya.

    Nibura indege icenda zaja canke zava ku kibuga c’indege ca Prague (umugwa mukuru wa République Tchèque ) zashikiwe n’ubu butumwa, hamwe n’izindi zine zari hejuru y’ubutaka bw’Ubufaransa.

    Mu bindi vyabaye ahandi, indege yari ivuye i Lisbon muri Portugal yerekeza i Roma mu Butariyano yahavuye ihindurirwa inzira yerekeza i Venice, inyuma y’aho abajejwe kugenzura uruja n’uruza rw’indege mu Butariyano baronkeye ubutumwa bugufi bumenyesha ko hashobora kuba hari igisasu muri iyo ndege.

    Abajejwe umutekano bakoze isaka rikomeye ariko nta gisasu na kimwe basanze muri iyo ndege.

    Ubu butumwa bwo gutera ubwoba bwageze no mu bimenyeshamakuru aho muri Irlande, ibinyamakuru bitari bike, harimwo na RTE, ikimenyeshamakuru ca reta, vyahungishije abavyo inyuma yo gushikirwa n’ubwo butumwa bw’ibisasu.

    RTE yavuze ko abakozi bayo basabwe kuva mu nyubakwa zitandukanye mu gihe abapolisi bitwaje ibirwanisho bariko barasaka barondera ibiturika vyoba bihari. Ikimenyeshamakuru Sky na co nyene cashikiwe n’ubwo butumwa bwo gutera ubwoba.

    Amatohoza aracabandanya, ariko abategetsi bo mu bihugu bitandukanye vy’Uburaya bavuga ko gushika ubu ata kimenyesto na kimwe kiraboneka cerekana ko hari ibisasu canke ibindi biturika vyoba bifitaniye isano n’ubu butumwa bwo gutera ubwoba.

    Ayandi makuru ushobora gusoma:

  4. Mali: bongereyeho ukundi kwezi ku gihe cy’ingamba zo kubuza abantu kugenda nijoro

    Mu majyepfo ashyira uburengerazuba bwa Mali yongeyereye igihe cya curfew rwego rwo gukumira ibitero by’abarwanyi

    Abayobozi bo mu ntara ya Dioila muri Mali, bongereyeho ukundi kwezi kumwe igihe cy’ingamba zo kubuza abantu kugenda nijoro (curfew), kugeza ku itariki ya 30 z’ukwezi kwa11, kubera ibikorwa by’iterabwoba bikomeje kuharangwa. Ibi byatangajwe n’ikinyamakuru cyigenga L’Indicateur du Renouveau ku itariki ya 6 ukwa 11.

    Itangazo ryaturutse mu biro bya Guverineri w’iyi ntara, Gen Keba Sangare, ryagize riti: “Iri tegeko rireba intara yose, rikaba ribuza by’agateganyo abantu bose n’ibinyabiziga kugenda hagati ya saa sita z’ijoro na saa kumi n’imwe za mu gitondo (05:00 GMT).”

    Iryo tangazo ryakomeje rigira riti: “Izi ngamba ntizireba ibinyabiziga by’inzego z’ubutabazi n’iz’umutekano.”

    Guverineri yasabye abayobozi b’inzego z’ibanze, ba meya n’inzego z’umutekano gushyira mu bikorwa iri tegeko ryo kubuza abantu kugenda nijoro. Izi ngamba zafashwe nyuma y’iminsi mike ingabo za Mali zishe abarwanyi 18 mu gace ka Nangola.

    Mu gihe cyashize, amajyepfo ya Mali yari agace karangwaga n’amahoro, ariko mu myaka ya vuba aha hagaragaye ubwiyongere bw’ibikorwa by’urugomo. Ibi byatewe n’uko imitwe y’abarwanyi yatangiye kwagura ibikorwa byayo, ikava mu majyaruguru no hagati mu gihugu ikagera no mu duce two mu majyepfo twahoze turangwamo umutekano.

    Indi nkuru wasoma:

  5. RD Congo: ADF yishe abasivili 33 mu burasirazuba bw'igihugu

    Umutwe witwaje intwaro wa Allied Democratic Forces (ADF), ufitanye isano n’umutwe wa Islamic State (IS), wishe nibura abasivili 33 ku itariki ya 5 z’ukwa11, mu gitero wagabye mu midugudu itandukanye yo mu karere ka Cantine muri Teritwari ya Beni, mu ntara ya Kivu ya Ruguru, mu burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo. Ibi byatangajwe na radiyo yigenga ya Tayna Community Radio ku itariki ya 6 Ugushyingo.

    Justin Paluku, uyobora umuryango uharanira iterambere ry’abaturage wa Madiwe, ukora nk’umuryango utegamiye kuri leta (NGO), yagize ati: “Byongeye kandi, abarwanyi batwitse amazu arenga 50, amapikipiki menshi n’imodoka imwe, banasahura amazu n’inyubako zitandukanye.”

    Yakomeje avuga ko ubwo bwicanyi bwabereye mu midugudu ya Kananga, Lubumbashi, Kange, Kima na Yambiyaya.

    Abaturage benshi bari bamaze kuva mu ngo zabo bahungira ahandi bashaka umutekano, mu gihe abandi bataraboneka kugeza ubu. Paluku yavuze ko umubare w’abishwe ushobora kwiyongera, mu gihe ibikorwa byo gushakisha abandi bishwe bigikomeje.

    Iki gitero cyabaye nyuma y’amasaha make gusa abarwanyi batwitse amazu menshi bakanashimuta umubare utaramenyekana w’abasivili mu gace ka Nyanza, mu ntara ya Ituri, mu majyaruguru y’uburasirazuba bwa RDC.

    Ibi bitero bikomeje kuba nubwo ingabo za Uganda n’iza Repubulika ya Demokarasi ya Congo zikomeje ibikorwa bya gisirikare bihuriweho, byatangijwe mu kwa 11 mu 2021, bigamije guhiga no kurwanya umutwe wa ADF mu Ntara za Ituri na na Kivu ya uguru.

    Izindi nkuru wasoma:

  6. Ghana: Hafashwe imifuka 117 ikekwamo urumogi ifite agaciro karenga miliyoni y’amadolari

    Igisirikare cya Ghana kirwanira mu mazi cyafashe ubwato bubiri bunini bw’ibiti bwari butwaye imifuka 117 irimo ibintu bikekwa ko ari urumogi, bifite agaciro gashobora kurenga miliyoni imwe y’amadolari ya Amerika ku isoko ry’ibiyobyabwenge. Ibi byatangajwe n’urubuga rw’amakuru rwa leta, Graphic Online, ku itariki ya 6 Ukwa 11.

    Iri fatwa ryabaye ku itariki ya 5 z’ukwa 11, mu gikorwa cyari gishingiye ku makuru y’ubutasi, cyabereye ku uruzi rwa Volta rwinjirira mu kiyaga cya Volta, mu ntara ya Greater Accra.

    Ubwo bwato bwombi bwavumbuwe bwihishe ku nkombe z’umugezi, hafi y’aho binjirira mu kiyaga.

    Graphic Online yatangaje ko abo bantu bari mu myiteguro yo kohereza ibyo biyobyabwenge muri Nigeria.

    Umuyobozi ushinzwe ibikorwa bya gisirikare byo mu mazi, Festus Osei-Brobbey, yavuze ko abantu bari muri ubwo bwato babusize bagahunga bakimara kubona abasirikare barwanira mu mazi babegereye.

    Yavuze ko mu isakwa ry’ubwo bwato habonetse imifuka 117, buri mufuka urimo udupaki tugera kuri 80 tw’ibintu bikekwa ko ari urumogi. Ibyo byose bikaba bifite uburemere bugera kuri toni 4.8.

    Yasobanuye ko iri fatwa rishobora kuba ari ryo rinini kurusha andi yakozwe n’igisirikare kirwanira mu mazi cya Ghana mu myaka ya vuba aha. Yibukije ko no mu kwezi kwa 7, hari ikindi gikorwa cyafatiwemo imifuka igera kuri 60 y’ibintu bikekwa ko ari urumogi.

    Izindi nkuru wasoma:

  7. Inkehwa z’abakristu mu Buhindi bavuga ko bageramiwe mu ntara ya West Bengal

    Abarongoye umuryango w’inkehwa z’abakristu mu Buhindi bavuga ko bageramiwe n’ibitero biba vyateguwe kubera ukwemera kwabo, inyuma y’urukurikirane rw’ibikorwa vy’ubwononyi no gukubitwa mu ntara ya West Bengal.

    Bavuga ko bakorwa ibitero ku vyitwazo vy’ibiyago vya gikristu biteye kubiri n’amategeko.

    Amashirahamwe y’Abakristu avuga ko kuva umugambwe BJP (Bharatiya Janata Party) w’umushikiranganji wa mbere Narendra Modi utsinze amatora muri iyo ntara muri Rusama (5), amasengero menshi yononywe, abapasitori na bo barakubitwa.

    Umugambwe BJP urahakana ivyo birego.

    Ejo ku wa kane, amajana n’amajana y’abakirisitu bakoze imyiyerekano mu gisagara ca Kolkata, umugwa mukuru wa reta ya West Bengal, biyamiriza ivyo bitero.

    Umwe mu bategetsi b’iyo ntara avuga ko mu gihe ubwigenge mu vyo gusenga butegerezwa gukingirwa, ibirego vy’uguhatira abantu guhindura idini bizokorwako amatohoza.

    Izindi nkuru ushobora gusoma:

  8. Senegal: Abagabo 6 barezwe ibyaha byo kuryamana n’abo bahuje ibitsina no kwishyira hamwe mu bikorwa by’ubugizi bwa nabi

    Ku itariki ya 5 z’ukwa 11, urukiko rwo mu murwa mukuru wa Senegal, Dakar, rwashinje abagabo batandatu (6) ibyaha birimo “gukorana ibikorwa by’imibonano mpuzabitsina bifatwa nk’ibinyuranyije n’umuco”, kwishyira hamwe mu bikorwa by’ubugizi bwa nabi, gushyira ubuzima bw’abandi mu kaga no gukwirakwiza virusi itera SIDA (HIV) ku bushake. Aba bagabo bahise bafungwa by’agateganyo, nk’uko ikinyamakuru L’Observateur cyigenga cyabitangaje ku ya 6 ukwa 11.

    Icyo kinyamakuru cyagize kiti: “Abantu babarirwa mu magana baturutse mu duce twa Guediawaye, Pikine na Keur Massar bari bakubise buzuye mu rukiko bashaka kureba uko abaregwa bahageze. Nyuma yaho, abo bagabo bimuriwe muri gereza ya Rebeuss baherekejwe n’abashinzwe umutekano bakomeye.”

    Inkuru yakomeje igira iti: “Mu gihe abo bagabo batandatu baraye ijoro ryabo rya mbere muri gereza ya Rebeuss, inzobere mu iperereza rishingiye ku bimenyetso bya gihanga zirimo gusesengura telefoni zabo zigendanwa zafashwe, kugira ngo zigaragaze itsinda ry’abo abo bagabo bakoranaga imibonano mpuzabitsina, no gufasha guhagarika ikwirakwira rya virusi mu murwa mukuru.”

    Ingingo ya 319 y’Igitabo cy’Amategeko Ahana cya Senegal ibuza ubutinganyi, ikabushyira mu byiciro by’ibikorwa bifatwa nk’“igikorwa gifatwa nk’ikinyuranyije na kamere”.

    Mu kwezi kwa 3, Perezida Bassirou Diomaye Faye yashyize umukono ku itegeko rikuba kabiri igihano ntarengwa cy’igifungo ku bantu baryamana n’abo bahuje ibitsina babyumvikanyeho, kikagera ku myaka 10. Iryo tegeko riteganya kandi ihazabu ishobora kugera hafi ku madolari 18.000 ya Amerika.

    Izindi nkuru wasoma:

  9. Kenya: Mackenzie wabujije abantu kurya kugeza bapfuye, yahanishijwe gufungwa imyaka 200

    Urukiko rwo muri Kenya rwahamije Paul Machenzie n’abandi bari bafatanyije kuyobora idini ryiswe iry’iherezo ry’isi (doomsday cult), icyaha cyo gutegeka abayoboke b’idini ryabo, kwiyicisha inzara kugeza bapfuye, maze rubahanisha igifungo cy’imyaka 200 muri gereza.

    Mackenzie na bagenzi be babwira abayoboke babo ko kwiyicisha inzara ari bwo buryo bwo "guhura na Yesu".

    Uyu mugabo wiyitaga umupasiteri yatawe muri yombi mu mwaka wa 2023 nyuma y’aho mu ishyamba rya Shakahola, hafi y’inkombe ya Kenya, habonetse imibiri irenga 400 yashyinguwe mu byobo bicukuye bidafite ubujyakuzimu burebure.

    Mbere yo gutangarizwa igihano, ubushinjacyaha bwabwiye urukiko rwa Mombasa ko Mackenzie yari akwiye guhanishwa igihano cy’urupfu kubera uburemere bw’ibyaha yakoze, cyahitanye abantu 191, barimo n’abana.

    Bwongeye kuvuga ko atigeze agaragaza kwicuza ibyo yakoze, busaba ko abo bareganwaga na we bahanishwa gufungwa burundu.

    Mbere y’uko iburanisha ritangira kuri uyu wa gatanu, Francis Wanje, wapfushije abantu umunani bo mu muryango we muri Shakahola harimo n’abuzukuru be babiri, yabwiye ikiganiro cya BBC, Newsday ko yizeye "igihano kizahuza n’uburemere bw’ibyo Mackenzie yakoze muri iryo shyamba."

    Mackenzie na bagenzi be bo basabye imbabazi urukiko, barusaba kubagabanyiriza ibihano.

    Mbere yo guhamwa n’ibyaha ku wa 19 Ukwakira (10), bose bahakanaga ibyo baregwa, bavuga ko nta muntu n’umwe wahatiwe gupfa.

    Mu mwanzuro wageze ku masaha umunani wasomwe ubushize, Umucamanza Diana Mochache yavuze ko abayoboke ba Mackenzie bamutekerezaga nk’"umuvugizi wa Yesu."

    Abarwanyaga inyigisho ze na bo, barakubitwaga kugeza bapfuye.

    Umwe mu bo bareganwaga yavuze ko Mackenzie yigishaga abayoboke be ko umuntu wese wanze amabwiriza yo kwiyiriza "agomba guhatirwa kujya mu ijuru binyuze mu gukubitwa no guterwa imigeri."

    Urukiko rwumvise ko gushyingura abantu muri iryo shyamba byitwaga "ubukwe", naho abapfaga bakafatwa nk’"abashyingiranwe na Yesu."

    Izindi nkuru wasoma:

  10. Menya uburyo igabanuka ry’agaciro k’imigabane y’ibigo by’ikoranabuhanga rishobora kukugiraho ingaruka utabizi

    Iyo utekereje ku mari yawe bwite, fagitire wishyura ndetse n’ibyo ugura muri supermarket, ushobora kubona ko, uko imigabane y’ibigo bikomeye by’ikoranabuhanga ku isi ihagaze, bitakureba cyane.

    Ariko ihindagurika ry’agaciro k’iyo migabane rishobora kukugiraho ingaruka, nubwo bitaba byoroshye kubibona.

    Wowe n’umukoresha wawe mushobora kuba mutanga amafaranga yo kwizigamira azakoreshwa mu kiruhuko cy’izabukuru (pension).

    Ayo mafaranga ashobora kuba yarashowe mu migabane y’ibigo bikomeye by’ikoranabuhanga. Bityo rero, iyo agaciro k’iyo migabane kagabanutse, bishobora no gutuma agaciro k’amafaranga wizigamiye muri pansiyo kagabanuka.

    Ariko hari ikintu cy’ingenzi ugomba kuzirikana: amafaranga ya pansiyo, ubusanzwe, ni ishoramari ry’igihe kirekire, rigenewe kwihanganira ihindagurika ry’agaciro k’ishoramari rishobora kubaho mu gihe gito. Byongeye kandi, iri gabanuka ry’agaciro k’imigabane y’ibigo by’ikoranabuhanga riza nyuma y’igihe iyo migabane yari imaze kuzamuka cyane mu gaciro.

    Iyo ibiciro by’imigabane bikomeje kugabanuka kandi bikagera ku bigo byinshi, bishobora kugira ingaruka ku mirimo y’abantu ndetse n’amahirwe yo kugira ubuzima bwiza mu gihe cy’izabukuru.

    Icyakora, kuri bamwe mu bashoramari, iri gabanuka rishobora kuba amahirwe yo kugura imigabane ku giciro cyiza mu gihe gikwiye, nubwo na byo bijyana n’ingaruka zishobora guterwa n’ishoramari.

    Izindi nkuru wasoma:

  11. Urukiko rw'ikirenga rwa Somalia rwanze kongera manda ya Perezida

    Urukiko rw'ikirenga rwa Somalia rwafashe umwanzuro uvuga ko Perezida Hassan Sheikh Mohamud yongereye manda ye mu buryo bunyuranyije n'amategeko, ibintu byarushijeho gukaza umwuka mubi wa politiki n'ukutumvikana hagati y'ibiro bya Perezida n'urwego rw'ubutabera.

    Uyu mwanzuro wasohotse ku wa kane, umunsi umwe nyuma y'uko Mohamud yirukanye Perezida w'urukiko rw'ikirenga Bashe Yusuf Ahmed. Urukiko rukaba rwavuze ko Perezida atari afite ububasha bwo kumukuraho.

    Urukiko kandi rwategetse abategetsi ba politiki kumvikana kuri gahunda y'amatora mu gihe kitarenze iminsi 30 no kuyakoresha mu gihe kitarenze iminsi 90, ibintu bishobora kubangamira gahunda ya leta yo gukora amatora rusange umwaka utaha.

    Manda y'imyaka ine ya Mohamud yarangiye muri Gicurasi (5), ariko ubutegetsi bwe bwayongereyeho undi mwaka binyuze mu mpinduka z'amategeko zemejwe n'inteko ishinga amategeko muri Werurwe (3).

    Abatavuga rumwe na leta bamushinja gukoresha uko guhindura itegeko-nshinga kugira ngo yongere igihe amara ku butegetsi.

    Ariko Perezida Mohamud we avuga ko ayo mavugurura ari ngombwa kugira ngo Somalia igere ku matora ya demokarasi yuzuye, asimbura uburyo busanzwe bushingiye ku moko aho abakuru b'imiryango bahitamo abazayihagararira.

    Somalia iheruka gukora amatora rusange abaturage bitoreye abazabahagararira mu buryo butaziguye mu 1969.

    Kuva icyo gihe, igihugu cyugarijwe n'intambara z'imbere mu gihugu, mu gihe umutwe w'intagondwa wiyitirira Isilamu wa al-Shabaab ukigenzura uduce twinshi two mu byaro.

    Ku wa kane, urukiko rw'ikirenga rwanzuye ko impinduka zakozwe mu itegeko nshinga zidashobora gukoreshwa ku buryo bureba ibyarangiye, kugira ngo zigire ingaruka kuri manda Perezida arimo asoza.

    Izindi nkuru wasoma:

  12. Tanzania: Lissu nta caha c’ubuhemu bamusanganye, ariko yagiriwe n’ic’ubugumutsi akatirwa imyaka ine

    Sentare Nkuru ya Tanzania, ishami rya Dar es Salaam, yaciriye umukuru w’umugambwe utavuga rumwe n’uwuri ku butegetsi CHADEMA, Tundu Lissu, umunyororo w’imyaka ine, inyuma yo kwagirwa n’icaha co guteza imigumuko.

    Ico cemezo cashikirijwe kuri uno wa gatanu, igenekerezo rya 6 Munyonyo 2026, gisozera urubanza rwari rumaze hafi amezi 19 kuva igihe yafatwa.

    Ni inyuma y’uko ata caha c’uguhemukira igihugu iyo sentare yamusanganye mu rubanza inomero 000019605 rwo mu mwaka wa 2025.

    Lissu yafashwe kw’igenekerezo rya 9 Ndamukiza (4) 2025 mu gisagara ca Mbinga, mu ntara ya Ruvuma, inyuma gatoyi y’aho yari ahejeje kuvugira mu nama ya CHADEMA mu rwego rw’imyiyamamazo y’umugambwe yiswe No Reforms, No Election (Ata mpinduka, Nta matora). Ku munsi wakurikiye, kw’igenekerezo rya 10 Ndamukiza, yashikirijwe Sentare imbere y’Umucamanza wa Mbere ya Kisutu i Dar es Salaam, aho yasomewe ibirego vy’ubugarariji.

    Ivyo birego vyari bishingiye ku majambo yagirizwa kuba yaravuze kw’igenekerezo rya 3 Ndamukiza 2025, mu nama yahuje abakandida ba CHADEMA ku biro vy’umugambwe biri i Mikocheni, Dar es Salaam.

    Ubushikirizamanza bwagiriza Lissu ko yavuze amajambo kandi agasohora amakuru yari agamije guhimiriza abanyagihugu kubuza ko haba amatora rusangi yo muri Gitugutu (10) 2025, afise intumbero yo gutera ubwoba reta. Lissu yahakanye ivyo birego vyose.

    Urwo rubanza rwatanguye kwumvirizwa ku mugaragaro muri Sentare Nkuru kw’igenekerezo rya 8 Nyakanga (9) 2025, imbere y’abacamanza batatu.

    Kw’igenekerezo rya 21 Myandagaro (8) 2026, sentare yaciye ifata ingingo y’uko Lissu yategerezwa kwisigura ku vyaha yagirizwa.

    Mu rubanza rwaciwe uno munsi, sentare yavuze ko ivyemezo vyashikirijwe n’ubushikirizamanza bitashoboye kwemeza ata gukekeranya ko Lissu yari afise umugambi wo gutera ubwoba reta, kandi ico ni kimwe mu bintu nyamukuru bisabwa kugira umuntu yagirwe n’icaha c’ubuhemu.

    Ariko rero, sentare yamusanze afise icaha gitoyi co kugumura abantu. Nk’uko ubushikirizamanza bubivuga, ico caha gishobora guhanishwa umunyororo w’imyaka itanu ntarengwa, akaba rero yaciriwe gupfungwa imyaka.

    Ayandi makuru kuri Tundu Lissu:

  13. Kenya: Abagore bashyira umuti wa cetirizine mu gitsina baraburirwa

    Abacuruza imiti bo muri Kenya baburiye abagore ko badakwiye gushyira mu gitsina imiti ikoreshwa mu kuvura ubwivumbure bw'umubiri (allergie), bagamije kugikomeza cyangwa kugabanya ubugari bwacyo.

    Uku kuburira kubaye nyuma y'uko ku mbuga nkoranyambaga hakwirakwijwe inama zishobora guteza ibyago bikomeye ku buzima bw'abagore.

    Soma inkuru irambuye hano

    Izindi nkuru wasoma:

  14. Amerika: Ibiro bya Perezida byahakanye amakuru avuga ko Hegseth na Rubio bashobora kwegura

    Ibiro bya Perezida wa Amerika (White House) byahakanye ibihuha bivuga ko Minisitiri w’ingabo Pete Hegseth na Minisitiri w’ububanyi n’amahanga Marco Rubio, bashobora kuva ku mirimo yabo mu mpinduka zishobora gukorwa muri guverinoma ya Donald Trump nyuma y’amatora.

    Ibinyamakuru byo muri Amerika byatangaje ko hari bamwe basaba ko Hegseth asimbuzwa, cyane cyane kubera uburyo yitwaye mu guhangana n’intambara yo muri Iran, ishinjwa kuba imwe mu mpamvu zatumye Abarepubulikani batsindwa bikomeye mu matora.

    Umwe mu badepite b’Abarepubulikani ugiye kuva mu nteko ishinga amategeko yatangaje ko ashobora gutuma Hegseth yeguzwa mu cyumweru gitaha.

    Minisitiri w’ingabo Hegseth yasohoye itangazo ryo mu buryo bwa videwo avuga ko yiteguye kurengera imirimo yakoze, ndetse yamagana uwo muhate wo gushaka kumweguza.

    Yagize ati: “Murabona ko banyibasiye. Baradutunga intoki kubera ko dukora akazi neza". Yongeyeho ati: "Ibyo ntibazabigeraho. Ntiduteze gucika intege."

    Hagati aho, Rubio yahakanye amakuru avuga ko yaba atekereza kuva ku mirimo ye kugira ngo yitegure kwiyamamariza kuba Perezida wa Amerika mu mwaka wa 2028.

    Mu kiganiro yagiranye n’ikinyamakuru The New York Times, Rubio yavuze ko azakomeza gukorera Trump kugeza igihe manda ye izarangirira nk’uko yari yarabiteganyije kuva mbere. Yagize ati: “Nkunda akazi nkora.”

    Yunzemo ati: “Ikindi kandi, buri gihe ndaseka iyo numvise bavuga ngo agiye kuva ku kazi. Nkibaza nti: 'Akahe?'"

    White House na Minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Amerika na byo byahakanye amakuru avuga ko Rubio ashobora kuva ku mirimo ye nyuma yo gutsindwa kw’Abarepubulikani. Izo nzego zombi zavuze ko ibyo ari "amakuru y'ibinyoma".

    Izindi nkuru wasoma:

  15. Papa Leo yatangiye uruzinduko rurerure muri Amerika y'Epfo nyuma y'ibyumweru abazwe kanseri y'ibihaha

    Papa Leo wa XIV atangiye uruzinduko rurerure muri Amerika y’Epfo nyuma y’ibyumweru bitatu abazwe kanseri (cancer) y’ibihaha – uruzinduko rurimo no “gusubira imuhira” kwari kwitezwe cyane kwo gusura Peru, aho yamaze imyaka myinshi ari padiri.

    Vatican ivuga ko nta ngamba zidasanzwe zirimo gufatwa zijyanye n’ubuzima bw'uyu Mushumba wa Kiliziya Gatolika ku isi, imusobanura nk’umuntu “w’imyaka 71 wabazwe”, ko atari umuntu ufite “ikibazo cy’ubuzima gihoraho”.

    Mu kwezi gushize, ni Papa Leo ubwe wahishuye ko abaganga bavumbuye ikibyimba ubwo yari arimo akorerwa isuzuma asanzwe akorerwa. Icyo kibyimba cyakuweho ndetse n’igice cyo hasi cy’igihaha cye cy’iburyo, kandi itsinda ry’abaganga be nyuma ryemeje ko iyo kanseri itakwirakwiriye ahandi mu mubiri we.

    Mu kiganiro yakoreye i Roma mbere y’uru ruzinduko Papa azasuramo Uruguay, Argentine na Peru, umuvugizi we w’umugore yashimangiye ko Papa Leo afite “imbaraga [stamina] zidasanzwe” ndetse ko afite “amashyushyu menshi cyane” ya gahunda y’uruzinduko “yemeje ubwe... nta mpinduka akozeho”.

    Izindi nkuru wasoma:

  16. Trump yasinye itegeko ribuza abaperezida bazajya ku butegetsi nyuma ye guhindura icyumba perezida akoreramo

    Perezida w’Amerika Donald Trump yasinye iteka rya perezida avuga ko rizabuza abaperezida bazajya ku butegetsi nyuma ye kugira impinduka zimwe na zimwe bakora ku cyumba perezida akoreramo cya Oval Office cyo mu biro bye bya White House.

    Trump, wahoze ari rwiyemezamirimo n’umushoramari ukomeye mu by’ubwubatsi, kuri iyi manda ye ya kabiri yahinduye cyane imiterere y’ibiro bya perezida w’Amerika, cyane cyane yongeraho ibice byinshi bikoze muri zahabu.

    Ku wa kane, Trump yabwiye abanyamakuru ati: “Turimo kubihindura urwibutso rw’igihugu, kandi ntibizemerwa ko bikorwaho [bihindurwa] n’umuntu uwo ari we wese, bisenywe, bishyirwe hasi n’abantu b’ibicucu, mu rwego rwo kubaka ikintu mu buryo bw’imiterere itandukanyeho gato.”

    Trump asinye iryo tegeko hashize amezi asenye igice cyose cyitwa East Wing cy'ibiro bye bya White House, uwo mushinga ukaba wararezwe mu nkiko.

    Uwo mushinga ntiwanemejwe n’inteko ishingamategeko y’Amerika. Imirimo y’ubwubatsi yarakomeje, hakaba hari gahunda zo guhindura icyo gice kikaba ahandi hantu hashya hakorerwa ibirori n’iminsi mikuru.

    Kuri ubu, abaperezida b’Amerika bafite ububasha bwo kugira bimwe bahindura kuri White House ariko imishinga minini yo gukora impinduka icyenera uruhushya rw’inteko ishingamategeko.

    Iryo tegeko teka, Trump yashyizeho umukono ku wa kane, ritangaza ko icyumba perezida akoreramo – Oval Office – ari urwibutso rw’igihugu, hamwe n’ibindi byumba bimwe na bimwe bigikikije.

    Iyo nyandiko inavuga ko iryo tegeko ritagabanya “ububasha bwa Perezida bwo kongera gutaka urwo rwibutso, guhitamo ibikoresho byo mu biro, cyangwa gukora impinduka zisanzwe zijyanye n’imikorere n’umutekano zidahindura cyane imiterere y’iyi nyubako y’urwibutso ifite amateka cyangwa imiterere y’imyubakire”.

    Trump yagize ati: “Dukunda Oval Office, kandi ni ikirango, cyo kimwe na White House ubwayo. Ni ikirango cy’igihugu cyacu n’ubuhangange bw’igihugu cyacu.” Yongeyeho ko abategetsi bo hirya no hino ku isi bamusuye mu mezi ya vuba aha ashize bamushimiye ku bw’izo mpinduka yakoze kuri icyo cyumba.

    Trump yavuze ko White House na Oval Office byari bimaze igihe bicyeneye gusanwa mbere yuko akora izo mpinduka, avuga ko ibyo biro byari “byarangiritse cyane”. Yavuze ko hari hari amadirishya yavunitse, inkuta zidasa neza n’ibuye ryamenetse.

    Izindi nkuru wasoma:

  17. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.