'બનાવટી પિતા' અને 'ચીની બાળકો'નું ગેરકાયદે નેટવર્ક : થાઇલૅન્ડમાં 20 વર્ષ જૂના માનવ તસ્કરી કૌભાંડનો પર્દાફાશ

થોડા હજારથી માંડીને દસેક હજાર બાથ ખર્ચીને થોડા થાઈ નાગરિકોને કામે, રાખીને ચીની દંપતીઓ 'ફો થિપ' અને 'બાન ફી' તરીકે ઓળખાતી વંશાવળીની ખરાઈ કરવાની પ્રક્રિયા મારફતે પોતાનાં બાળકોને સરળતાથી થાઇ નાગરિકતા અપાવી શકે છે.

આ કૌભાંડ સામેની વ્યાપક કાર્યવાહી એપ્રિલમાં શરૂ થઈ હતી. ત્યારે પોલીસે થાઇલૅન્ડમાં રહેતા ચીનના નાગરિક ચેન યિનલાઇની ધરપકડ કરી હતી.

તે આંતરરાષ્ટ્રીય ઠગ ટોળકીઓ માટે નાણાંની હેરફેર કરતો હતો.

તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે વિવિધ પ્રોક્સી ખાતાં મારફતે નાણાં ચેનની પત્ની હોવાનું મનાતી બાઓ જિયાઓ ચેનને મોકલવામાં આવ્યાં હતાં. જોકે, ચીની માતા-પિતાનાં ત્રણેય બાળકો પાસે થાઇ નાગરિકતા હોવાનું જણાતાં તેમને ગેરકાયદે નાગરિકતા અપાવવામાં આવી હોવાની શંકા પડી હતી.

વધુ તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે ત્રણેય બાળકોના પિતા તરીકે મોંત્રી (અટક જાહેર કરવામાં આવી નથી) નામના એક થાઇ નાગરિકનું નામ નોંધાયેલું છે.

તપાસમાં બહાર આવ્યું કે બૅંગકૉકની એક ખાનગી હૉસ્પિટલના કર્મચારીએ ચીની માતા-પિતાને લગભગ એક લાખ બાથમાં ગર્ભાવસ્થા અને પ્રસૂતિનું પૅકેજ આપવાની ઑફર કરી હતી.

ત્યાર પછી આ કર્મચારીએ બાળકોના પિતા તરીકે એક થાઈ પુરુષની વ્યવસ્થા કરી હતી, જેથી વંશાવળીના આધારે બાળકોને થાઈ નાગરિકતા મળી શકે.

બૅંગકૉકની થોનબુરી જિલ્લા કચેરીના એક રજિસ્ટ્રેશન અધિકારીની પણ આ છેતરપિંડીમાં સંડોવણી હોવાની આશંકા છે.

શરૂઆતમાં સંબંધિત સરકારી એજન્સીઓને જાણવા મળ્યું હતું કે આ રીતે ઓછામાં ઓછાં 62 બાળકોનાં જન્મની નોંધણી કરવામાં આવી હોઈ શકે છે.

જોકે, તાજેતરના આંકડા મુજબ આ સંખ્યા વધીને 1,400 થઈ ગઈ છે. આને પગલે થાઇલૅન્ડમાં મોટા પાયે સંયુક્ત કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે.

તેનો ત્રીજો તબક્કો ચાલી રહ્યો છે અને અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા 67 આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.

'સ્પિરિટ ચિલ્ડ્રન' તરીકે ઓળખાતાં સેંકડો બાળકો

પ્રાંતીય વહીવટ વિભાગના (DOPA NICE) નોંધણી સુરક્ષા જોખમો સામેની લડત માટેના સંકલન કેન્દ્રના ડિરેક્ટર ડૉ. રતવિચ જિત્સુજારિતવોંગે બીબીસી થાઇને જણાવ્યું કે આ કૌભાંડમાં સૌથી વધુ અપનાવવામાં આવતી પદ્ધતિમાં થાઇ નાગરિકને પૈસા આપીને 'બનાવટી પિતા' બનાવવામાં આવે છે.

આ પદ્ધતિમાં વિદેશી માતાઓ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન તબીબી સારવાર લેવા અને પ્રસૂતિ કરાવવા થાઇલૅન્ડ આવે છે. ત્યાર પછી તેઓ એક થાઇ પુરુષને બાળકના પિતા તરીકે સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર કરવા માટે પૈસા આપે છે.

તેના આધારે હૉસ્પિટલ જન્મનું પ્રમાણપત્ર (તોર. 1/1) આપી શકે છે. આ પ્રમાણપત્રને પગલે બાળકનું જન્મપ્રમાણપત્ર બને છે અને તેને વંશાવળીના આધારે થાઇ નાગરિકતા મળી શકે છે.

તાજેતરની કાર્યવાહીઓ દરમિયાન નોંધણી સુરક્ષા જોખમો સામેની લડત માટેના સંકલન કેન્દ્રને જાણવા મળ્યું છે કે આ કૌભાંડ પાછળ એક સંગઠિત નેટવર્ક કામ કરે છે.

તેમાં વચેટિયાઓ થાઈ પુરુષોને શોધીને તેમને સરોગેટ પિતા તરીકે રજૂ કરવાની વ્યવસ્થા કરે છે.

હૉસ્પિટલના મેડિકલ રેકૉર્ડ વિભાગના કર્મચારીઓ અને નોંધણી અધિકારીઓ પણ આ પ્રક્રિયામાં મદદ કરીને સંડોવાયેલા હોય છે.

જોકે, કેન્દ્રના જણાવ્યા મુજબ, દરેક કિસ્સામાં આ જ પદ્ધતિ અપનાવવામાં આવતી નથી અને દરેક વખતે વચેટિયાઓની સંડોવણી પણ હોતી નથી.

નોંધણી સુરક્ષા જોખમો સામેની લડત માટેના સંકલન કેન્દ્રના ડિરેક્ટરના જણાવ્યા અનુસાર, જન્મનાં પ્રમાણપત્રોમાં થતી આ છેતરપિંડીનાં લગભગ 90 ટકા કિસ્સા બૅંગકૉકમાં જોવા મળે છે. તેનું કારણ એ છે કે બૅંગકૉકમાં ખાનગી હૉસ્પિટલોની સંખ્યા ઘણી મોટી છે. આ હૉસ્પિટલો જન્મનાં પ્રમાણપત્રો હાથેથી તૈયાર કરે છે, જ્યારે સરકારી હૉસ્પિટલો ઇલેક્ટ્રૉનિક પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. આ ખામીનો લાભ ગુનેગારો ઉઠાવે છે.

બીબીસી થાઇને જાણવા મળ્યું કે 27 ઑક્ટોબરે 'ફો થિપ' કૌભાંડ સામેની સંયુક્ત કાર્યવાહીના ત્રીજા તબક્કામાં એક એવા ચીની નાગરિકની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, જેણે આ નેટવર્ક મારફતે થાઇ નાગરિકતા મેળવી હતી અને તેની ઉંમર 27 વર્ષ હતી. તે આખી જિંદગી થાઇલૅન્ડમાં રહ્યો હતો, ત્યાંની એક શૈક્ષણિક સંસ્થામાંથી અભ્યાસ કર્યો હતો અને એક ખાનગી કંપનીમાં એન્જિનિયર તરીકે કામ કરતો હતો.

આ ઉપરાંત, ચીની પરિવારના 23 વર્ષના જોડિયા ભાઈઓનો પણ એક કિસ્સો સામે આવ્યો હતો. તેમાંથી એક પ્રોગ્રામર છે, જ્યારે બીજો થાઇલૅન્ડની એક પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીમાં મેડિકલનો અભ્યાસ કરે છે.

થાઇ પિતાના નામે નાગરિકતા મેળવનાર ચીની બાળકોની ઉંમર જોતાં જણાય છે કે આ પદ્ધતિ છેલ્લાં 20 વર્ષ કરતાં પણ વધુ સમયથી ચાલી રહી છે. થાઈ મીડિયા આવાં બાળકોને 'સ્પિરિટ ચિલ્ડ્રન' અથવા 'ચીની બાળકો' તરીકે ઓળખાવે છે.

ઇમિગ્રેશન બ્યૂરોના કમાન્ડર પોલીસ લેફ્ટનન્ટ જનરલ નોફાસિન પૂલ્સાવતે જણાવ્યું કે 'ચાઇલ્ડ પ્રૉસ્ટિટ્યુશન'(બાળ વેશ્યાવૃત્તિ)ના શંકાસ્પદ 1,483 કિસ્સા છે.

પિતૃત્વ સાબિત કરવા અને ગુનેગારો સામે કાર્યવાહી કરવા પોલીસ ડીએનએ ટેસ્ટનો ઉપયોગ કરી રહી છે. અત્યાર સુધીમાં ધરપકડના 74 વૉરન્ટમાંથી 67 આરોપીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. તેમાં ચીની 'માતાઓ' (પુરુષ કે મહિલા હોવાની સંભાવના સાથે), થાઇ 'બનાવટી પિતાઓ', હૉસ્પિટલના કર્મચારીઓ અને સરકારી અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે. આમાંથી 47 કિસ્સા 'ચાઇલ્ડ પ્રૉસ્ટિટ્યુશન' સાથે સંકળાયેલા છે. આ કૌભાંડ સામેની કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે.

ચીની માતા-પિતાથી જન્મેલાં બાળકોને થાઇ નાગરિકતા અપાવવાની બીજી એક પદ્ધતિ છે, જેને 'ઘોસ્ટ હાઉસ મૂવમેન્ટ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિથી નાગરિકતા મેળવનારાં બાળકોને પણ 'સ્પિરિટ ચિલ્ડ્રન' કહેવામાં આવે છે.

નોંધણી સુરક્ષા જોખમો સામેની લડત માટેના સંકલન કેન્દ્રના ડિરેક્ટર ડૉ. રતવિચે સમજાવ્યું કે આ પદ્ધતિ 'બનાવટી પિતા'વાળી પદ્ધતિથી અલગ છે. તેમાં લગભગ બધી જ માહિતી 'ઉપજાવી કાઢવામાં' આવે છે.

સ્થાનિક નોંધણી અધિકારીઓ જન્મની વિગતો અને માતા-પિતાની માહિતી સહિતની ખોટી વિગતો સરકારી વ્યવસ્થામાં દાખલ કરે છે. કેન્દ્રને એક થાઇ પુરુષનું નામ તેની જાણ કે સંમતિ વિના બાળકના પિતા તરીકે નોંધવામાં આવ્યું હોવાનું જાણવા મળતાં આ કૌભાંડનો પર્દાફાશ થયો હતો. એટલું જ નહીં, પ્રસૂતિની સુવિધા જ ન હોય એવી એક હૉસ્પિટલનું નામ પણ મનસ્વી રીતે દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યાર પછી વચેટિયાઓ અને ભ્રષ્ટ અધિકારીઓ બાળકનું નામ 'ઘોસ્ટ હાઉસ'માં ખસેડતા હતા.

આ એવા મકાનો હોય છે, જેનો માત્ર મકાન નંબર હોય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં તેનું કોઈ સરનામું હોતું નથી. આ રીતે નોંધણીની વિગતોમાં ફેરફાર કરીને બાળકની વાસ્તવિક ઉંમર દર્શાવવામાં આવતી હતી.

ડૉ. રતવિચે બીબીસી થાઈને જણાવ્યું, "આ પ્રક્રિયા ક્યારેય પૂરી નહીં થાય, કારણ કે બાળકની વાસ્તવિક ઉંમર સાત વર્ષ હોય છે, પરંતુ તેને જન્મનું પ્રમાણપત્ર હમણાં જ મળ્યું હોય છે. બાળકની ઉંમરમાં ફેરફાર કરી શકે એવા વિસ્તારના કોઈ મકાનમાં તેનું સરનામું ખસેડવું પડે છે. એટલે આ પ્રક્રિયા જિલ્લા કચેરીના અધિકારક્ષેત્રમાં જ થઈ શકે છે અને તેના માટે ત્યાં કોઈ મકાન હોવું જરૂરી છે. આ પ્રક્રિયામાં વચેટિયાઓ સામેલ હોય છે. તેઓ જિલ્લા કચેરીના અધિકારીઓ સાથે સાંઠગાંઠ કરીને ચોક્કસ મકાનની નોંધણીનો ઉપયોગ કરે છે. અમને જાણવા મળ્યું છે કે આ 'ઘોસ્ટ હાઉસ'ના કિસ્સાઓમાં સામેલ વચેટિયાઓની અગાઉ પણ અનેક વાર ધરપકડ થઈ ચૂકી છે અને તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય વચેટિયાઓ સાથે જોડાયેલા છે. એટલે કે તેમના વતનના દેશોમાંથી ગ્રાહકો શોધવા માટે પણ તેમનું નેટવર્ક કામ કરે છે. અત્યારે અમારી એજન્સી આ તપાસનો વ્યાપ વધારવા ક્રાઇમ સપ્રેશન ડિવિઝન સાથે મળીને કામ કરી રહી છે."

'ઘોસ્ટ બર્થ્સ' તરીકે ઓળખાતા આ કૌભાંડમાં એપ્રિલ અને મે 2016માં નખોન રત્ચાસિમા અને કાંચનાબુરી પ્રાંતોમાં ધરપકડો કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી પ્રાંતીય વહીવટ વિભાગે આ બાળકોનાં 100થી વધુ જન્મપ્રમાણપત્રો રદ કર્યાં છે.

જિલ્લા કારકુનોથી માંડીને સ્થાનિક નોંધણી અધિકારીઓ અને વચેટિયાઓ સામે પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. તેમાંના ઘણા વચેટિયાઓ ભૂતપૂર્વ સરકારી અધિકારીઓ છે અને તેથી થાઇલૅન્ડની નાગરિક નોંધણી વ્યવસ્થાથી સારી રીતે પરિચિત છે.

ડૉ. રતવિચે જણાવ્યું કે થાઇલૅન્ડમાં વિદેશીઓ માટે વિવિધ શરતોને આધીન રહીને કાયદેસર રીતે થાઈ નાગરિકતા મેળવવાની જોગવાઈ છે. જોકે, આ પ્રક્રિયામાં સમય લાગી શકે છે. ગુનેગારોને આ કાયદેસરની પ્રક્રિયા લાંબી લાગતી હોવાથી તેઓ ઝડપથી અને ઓછા ખર્ચે નાગરિકતા મેળવવા માટે 'સ્પિરિટ મિડિયમ' અથવા 'ઘોસ્ટ હાઉસ' જેવી ગેરકાયદે ટૂંકી પદ્ધતિઓ અપનાવે છે.

'સ્પિરિટ ફાધર' શબ્દપ્રયોગની શરૂઆત

27 ઑક્ટોબરે 'ફો થિપ' (બનાવટી પિતા) કૌભાંડ સામેની કાર્યવાહીના ત્રીજા તબક્કા દરમિયાન બૅંગકૉકના ઑન નટ વિસ્તારમાં મોટરસાઇકલ ટૅક્સી ચલાવતા 56 વર્ષના સોમકિયાત (અટક જાહેર કરવામાં આવી નથી) નામના ચાલકે પોલીસને જણાવ્યું કે પોતે યાનફાંગ (અટક જાહેર કરવામાં આવી નથી) નામની 46 વર્ષની ચીની મહિલાને ઓળખતો નથી.

આ મહિલા 2007થી થાઇલૅન્ડમાં રહેતી હતી. સોમકિયાતે જણાવ્યું કે એક સાથી મોટરસાઇકલ ટૅક્સીચાલકે તેને આ ચીની મહિલા સાથે લગ્ન નોંધાવવાની લાલચ આપી હતી અને તેના બદલામાં 5,000 બાથ આપવાની વાત કરી હતી.

આ ઘટના 2018માં બની હતી. સોમકિયાતે જણાવ્યું કે કોઈ વ્યક્તિ તેને લેવા આવી હતી અને લગ્ન માટેના તમામ દસ્તાવેજો તૈયાર કરી રાખ્યા હતા. ત્યાર પછી તેણે અને યાનફાંગે 2018માં લાક સી જિલ્લા કચેરીમાં લગ્ન નોંધાવ્યાં હતાં. પછી 2021માં હુઆઈ ખ્વાંગ જિલ્લા કચેરીમાં બંનેએ છૂટાછેડાની નોંધણી કરાવી હતી. આ માટે તેને વળતરરૂપે વધુ 4,000 બાથ મળ્યા હતા.

સોમકિયાતે જણાવ્યું, "અમે રૂમમાં ગયા કે તરત જ અધિકારીઓએ અમને દસ્તાવેજો આપ્યા. એ દસ્તાવેજો અગાઉથી તપાસીને સહી કરવા માટે તૈયાર રાખવામાં આવ્યા હતા. અમે સહી કરી અને પછી સૌ પોતપોતાના રસ્તે ચાલ્યા ગયા."

બંને માત્ર બે વાર મળ્યાં હતાં.

સોમકિયાતે પોલીસને ખાતરીપૂર્વક જણાવ્યું કે તેણે ક્યારેય પિતૃત્વ સ્વીકારવાના કોઈ દસ્તાવેજ પર સહી કરી નહોતી. લગ્ન દરમિયાન તે મહિલા ગર્ભવતી હતી તેની પણ તેને જાણ નહોતી. નાગરિકોની નોંધણીમાં છેતરપિંડીના આરોપસર તેની ધરપકડ થઈ ત્યારે જ તેને પહેલી વાર જાણવા મળ્યું કે સાત વર્ષના એક છોકરાના જન્મપ્રમાણપત્રમાં તેનું નામ પિતા તરીકે નોંધાયેલું છે. આ બાળક યાનફાંગ અને તેના હાલના પતિ ઝાંગ (અટક જાહેર કરવામાં આવી નથી)નો પુત્ર છે. ઝાંગની ઉંમર 49 વર્ષ છે અને તે પણ ચીની નાગરિક છે.

પોલીસ સોમકિયાતની પૂછપરછ કરી રહી હતી ત્યારે ઝાંગ તેની બાજુમાં મોઢા પર માસ્ક પહેરીને બેઠા હતા.

તેમણે આ કૌભાંડમાં કોઈની ભરતી કરવામાં પોતાની સંડોવણી હોવાનો ઇન્કાર કર્યો હતો.

તેમણે કહ્યું કે આ બધું તેમની પત્નીએ કર્યું હતું. તેમની પત્ની 30 સપ્ટેમ્બરે થાઇલૅન્ડ છોડીને જતી રહી હતી અને હજી પાછી ફરી નહોતી. પોલીસે ઝાંગની પત્ની યાનફાંગ સામે ધરપકડનું વૉરન્ટ બહાર પાડ્યું છે.

આ ચીની દંપતીના બીજા ત્રણ વર્ષના પુત્રના જન્મપ્રમાણપત્રમાં પણ 54 વર્ષના એક થાઈ નાગરિક યિંગબાઓ (અટક જાહેર કરવામાં આવી નથી)નું નામ પિતા તરીકે નોંધાયેલું છે.

યિંગબાઓનો દાવો છે કે તેણે આ બાળકને પોતાના સંતાન તરીકે સ્વીકાર્યું હતું, કારણ કે યાનફાંગ સાથે અગાઉ તેના સંબંધો હતા અને તેથી તેને લાગ્યું હતું કે બાળક તેનું જ છે. જોકે, પોલીસના ડીએનએ પરીક્ષણનાં પરિણામો પરથી હવે તેને જાણવા મળ્યું છે કે બાળકના પિતા ઝાંગ છે.

યિંગબાઓએ પોલીસને જણાવ્યું, "આ પછી હું પિતૃત્વનો સ્વીકાર રદ કરાવીશ, કારણ કે મારાથી ભૂલ થઈ છે."

આ ત્રણેય પુરુષોની ધરપકડ સમુત પ્રાકાન પ્રાંતના મુઆંગ જિલ્લામાં આવેલા એક સ્વતંત્ર મકાનમાંથી કરવામાં આવી હતી. આ મકાન યાનફાંગ અને ઝાંગના પરિવારનું રહેઠાણ છે. આ જ મકાનમાં બે ખાનગી કંપનીઓની કચેરીઓ પણ આવેલી છે અને બંને પુરુષો આ કંપનીઓમાં ડિરેક્ટર તરીકે કામ કરે છે. આ કંપનીઓનો મુખ્ય વ્યવસાય આયાત-નિકાસ ઉપરાંત રોજિંદા વપરાશની ચીજવસ્તુઓના જથ્થાબંધ અને છૂટક વેપારનો છે.

યિંગબાઓની પૃષ્ઠભૂમિ પણ અસામાન્ય છે. વિદેશી નાણાં માટે તે બેનામી વ્યક્તિ તરીકે કામ કરતો હોવાની આશંકા હેઠળ તેની તપાસ ચાલી રહી છે. થાઇલૅન્ડની 10 અલગ અલગ કંપનીઓના બોર્ડ ઑફ ડિરેક્ટર્સમાં તેનું નામ છે. આમાંથી લગભગ તમામ કંપનીઓનાં કાનૂની નામ ચીની ભાષામાં છે.

ચીની કંપનીમાં કોઈ બેનામી વ્યક્તિ હોવાનો ખુલાસો પહેલી વાર થયો નથી. દાખલા તરીકે, ગયા જુલાઈમાં પોલીસે પ્રાચુઆબ સિરિખેતની ધરપકડ કરી હતી. તેના પર ચાઇના રેલવે નંબર 10 (થાઇલૅન્ડ) કંપની લિમિટેડ માટે બેનામી વ્યક્તિ તરીકે કામ કરવાનો આરોપ હતો. આ કંપની નવા ઑફિસ ઑફ ધ ઑડિટર જનરલ (OAG)ના મકાનના બાંધકામ માટે જવાબદાર સંયુક્ત સાહસોમાંની એક હતી. માર્ચ 2015માં મ્યાનમારમાં આવેલા ભૂકંપને પગલે આ મકાન ધરાશાયી થયું હતું. તે ભૂકંપમાં ધરાશાયી થનારું આ એકમાત્ર મકાન હતું. આ દુર્ઘટનામાં 93 લોકોનાં મોત થયાં હતાં, ત્રણ જણ ગુમ થયા હતા અને આઠ જણ ઘાયલ થયા હતા.

તપાસ સમિતિના અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે મકાનની ડિઝાઇન, બાંધકામની પદ્ધતિઓ, હલકી ગુણવત્તાની સામગ્રી અને ગેરકાયદે બાંધકામનાં અનેક પાસાંમાં રહેલી ખામીઓને કારણે મકાન ધરાશાયી થયું હતું.

ચેન યિનલાઈના કેસમાંથી શરૂ થયેલી પિતૃત્વ કૌભાંડની તપાસનો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો ત્યારે સત્તાવાળાઓએ પ્રાચુઆપની 'બેનામી વ્યક્તિ' તરીકે કામ કરવાના આરોપસર ધરપકડ કરી હતી. જોકે, તેણે કયા પરિવારના ચીની બાળકનું પિતૃત્વ સ્વીકાર્યું હતું તેની વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નહોતી. પ્રાચુઆપનો દાવો છે કે પોતે બાળકનો પિતા છે અને તે જે ચીની મહિલા સાથે પરણેલો છે તેને ઓળખે છે. પરંતુ ડીએનએ પરીક્ષણમાં જણાયું છે કે તેણે જે બાળકનું પિતૃત્વ સ્વીકાર્યું હતું તેનો તે પિતા નથી.

ડૉ. રતવિચે જણાવ્યું, "બેનામી વ્યક્તિ તરીકે કામ કરતા મોટાભાગના થાઈ નાગરિકો, લગભગ 80 ટકા, એકબીજાને થોડાઘણા અંશે પહેલેથી ઓળખતા હોય છે. તેઓ બહારના લોકો નથી હોતા. જો કોઈ બહારની વ્યક્તિ હોય તો સામાન્ય રીતે તેની ભરતી વચેટિયાઓ મારફતે કરવામાં આવે છે. દાખલા તરીકે, નશાના બંધાણી અથવા મોટરસાઇકલ ટૅક્સીચાલકો."

તેમણે વધુમાં કહ્યું, "એનો અર્થ એ કે આવા લોકો ઝાઝું વિચારતા નથી, જેમ કે બનાવટી ખાતાં ખોલી આપનારા લોકો."

શું ખાનગી હૉસ્પિટલો પણ સંડોવાયેલી છે?

ગૃહ મંત્રાલયના નાયબ મંત્રી વોરાસિત લિએંગપ્રાસિતે 27 ઑક્ટોબરે યોજેલી પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું હતું કે 'ફો થિપ' (બનાવટી પિતા) કૌભાંડની શરૂઆત બૅન્ગકૉકની 11 હૉસ્પિટલોમાંથી થઈ હતી. આ કૌભાંડની મુખ્ય પદ્ધતિમાં ગર્ભવતી ચીની મહિલાઓને થાઈલેન્ડ લાવવામાં આવે છે અને તેમના બાળકોના પિતા તરીકે ખોટી રીતે પિતૃત્વ સ્વીકારવા માટે થાઈ પુરુષોની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે છે.

આની પાછળનો હેતુ નાગરિકતા, રહેઠાણ, મિલકતની માલિકી અને વેપારની તકો સહિત ભવિષ્યમાં વિવિધ લાભ મેળવવાનો હોય છે. તેમણે કહ્યું કે, "આવા ઘણા કિસ્સા બેનામી વ્યક્તિઓ સાથે સંકળાયેલા છે, કારણ કે આ કૃત્યો પાછળ આરોપીઓનો ઇરાદો જ મૂળભૂત રીતે દૂષિત હોય છે."

જોકે, અત્યાર સુધી બાળકોના શોષણના આ કૌભાંડમાં સંડોવણી બદલ કોઈ ખાનગી હૉસ્પિટલ સામે આરોપ મૂકવામાં આવ્યો નથી. માત્ર હૉસ્પિટલોના મેડિકલ રેકૉર્ડ વિભાગના ભ્રષ્ટ કર્મચારીઓ સામે જ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.

ચીની માતાઓએ આ હૉસ્પિટલોમાં ગર્ભાવસ્થા દરમિયાનની સારવાર અને પ્રસૂતિનાં પૅકેજ માટે લાખો બાથ (લગભગ એક લાખ બાથ) ચૂકવ્યા હોવાથી બીબીસી થાઈએ સવાલ કર્યો હતો કે શું એવું શક્ય છે કે આ કૌભાંડમાં ખાનગી હૉસ્પિટલોની કોઈ સંડોવણી જ ન હોય?

વોરાસિતે પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું કે કોઈ હૉસ્પિટલની સંડોવણી હોવાનું જણાયું નથી. વાસ્તવમાં, ઘણી હૉસ્પિટલોએ અબજો બાથનું રોકાણ કર્યું છે.

તેમણે કહ્યું, "અમારું માનવું છે કે જો તેઓ આવા કિસ્સાઓમાંથી નફો મેળવવા માગતી હોય તો એમ કરવાનું વાસ્તવિક રીતે અસંભવિત લાગે છે. અત્યાર સુધીની તપાસમાં હૉસ્પિટલની અંદર કેટલીક વ્યક્તિઓની સંડોવણી હોવાનું જણાયું છે. આ તેમનું અંગત કૃત્ય છે."

'પીપલ્સ પાર્ટી'ના સંસદસભ્ય (સાંસદ) પિયારત જોંગથેપનો મત આનાથી અલગ છે. તેઓ 'ફો થિપ' (બનાવટી પિતા) કૌભાંડના કેસ પર નજર રાખી રહ્યા છે. તેઓ પ્રતિનિધિ સભાની કાયદો, ન્યાય અને માનવાધિકાર સમિતિના પ્રથમ ઉપાધ્યક્ષ પણ છે.

તેમણે કહ્યું, "હૉસ્પિટલે પણ પોતાની જવાબદારી સ્વીકારવી જોઈએ. કારણ કે હૉસ્પિટલ જાણે છે કે ટીઆર. 1/1 ફૉર્મ જેવા દસ્તાવેજો મહત્ત્વના છે અને તેના આધારે જન્મપ્રમાણપત્ર બનાવી શકાય છે. આ પ્રમાણપત્રમાં ખોટી માહિતી હોય અથવા જાણીજોઈને ખોટી વિગતો આપવામાં આવી હોય તો તેની અસર હૉસ્પિટલની વિશ્વસનીયતા પર પડી શકે છે. તેથી હૉસ્પિટલ માટે પોતાની જવાબદારી નકારવી ખૂબ મુશ્કેલ છે. જોકે, સરકાર પણ પોતાની જવાબદારી નકારી શકે નહીં. ખાસ કરીને આરોગ્ય મંત્રાલય, જે હૉસ્પિટલોનાં ધોરણો પર દેખરેખ રાખવા માટે જવાબદાર છે."

પિયારતે જણાવ્યું કે ખાનગી હૉસ્પિટલમાં પ્રસૂતિ કરાવવી એ કોઈ પણ વ્યક્તિ માટે યોગ્ય દસ્તાવેજો વિના શક્ય નથી. ઓછામાં ઓછું ગર્ભાવસ્થા દરમિયાનની સારવાર તો લેવી જ પડે છે. આવી સ્થિતિમાં હૉસ્પિટલના કર્મચારીઓને એ બાબતે શંકા જવી જોઈતી હતી કે જે ચીની પિતા હૉસ્પિટલમાં ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન પોતાની પત્નીની સંભાળ રાખતા હતા, તેમનું નામ બાળકના જન્મપ્રમાણપત્ર (તોર. 1/1)માં પિતા તરીકે કેમ નોંધવામાં આવ્યું નથી? આ જ દસ્તાવેજના આધારે જન્મપ્રમાણપત્ર મેળવવા માટે અરજી કરવામાં આવે છે.

આ વિપક્ષી સાંસદે કહ્યું, "અધિકારીઓએ બેદરકારી દાખવી હોઈ શકે છે અથવા લાંચ લઈને જાણીજોઈને આ કૌભાંડમાં સંડોવાયા હોઈ શકે છે. તેથી હૉસ્પિટલની પણ આમાં સંડોવણી હતી કે કેમ તેની વધુ તપાસ થવી જોઈએ."

આરોગ્ય સેવા સહાય વિભાગ (DHSS)ના નાયબ મહાનિર્દેશક અર્કોમ પ્રાદિત્સુવાને પણ ગૃહ મંત્રાલયના નાયબ મંત્રી જેવો જ ખુલાસો કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે ગેરરીતિઓ માત્ર વ્યક્તિગત સ્તરે જ થઈ હોવાનું જણાયું છે.

આરોગ્ય સેવા સહાય વિભાગના નાયબ મહાનિર્દેશકે જણાવ્યું, "અમે હૉસ્પિટલના સંચાલકો, દર્દીઓને પૂરી પાડવામાં આવતી તમામ સેવાઓ માટે જવાબદાર આરોગ્ય સંસ્થાઓના સંચાલકો અને પ્રસૂતિ વિભાગના વડાઓની તપાસ કરી છે. તેમાં જાણવા મળ્યું છે કે ગેરરીતિઓ વ્યક્તિગત સ્તરે જ થઈ હતી."

અર્કોમે વધુમાં જણાવ્યું કે 'ફો થિપ' (બનાવટી પિતા) કૌભાંડમાં જન્મની નોંધણીની ઘટનાની જાણ થયા પછી આરોગ્ય મંત્રાલયે હૉસ્પિટલો વતી કોઈ અન્ય વ્યક્તિ જન્મની નોંધણી કરાવી શકે નહીં એ માટે પગલાં લીધાં છે. હવે પતિ-પત્નીએ પોતે જ રૂબરૂમાં નોંધણી અધિકારી સમક્ષ જઈને જન્મની નોંધણી કરાવવી પડશે.

'બાળકોની નોંધણીમાં ગેરરીતિઓ'ની જાણ થઈ હોય એવી 11 ખાનગી હૉસ્પિટલો સંબંધિત 400થી વધુ મેડિકલ રેકૉર્ડ આરોગ્ય સેવા સહાય વિભાગે જપ્ત કર્યા છે અને જુલાઈથી કાયદેસરની કાર્યવાહી માટે તપાસકર્તાઓને સોંપ્યા છે.

'આ તો હિમશિલાની ટોચ માત્ર છે'

પિયારાતે કહ્યું કે લાંચ લઈને કામ કરતા હોય એવા ભ્રષ્ટ અધિકારીઓ સાથે સંકલન કરીને વચેટિયા તરીકે કામ કરવા તૈયાર હોય એવા થાઈ નાગરિકો વિના આ પ્રક્રિયાઓ શક્ય જ નથી.

તેમણે કહ્યું, "મને લાગે છે કે આપણે જે જોઈ રહ્યા છીએ તે તો હિમશિલાની ટોચ માત્ર છે." તેમણે ઉમેર્યું કે આ હિલચાલ થાઇલૅન્ડની સુરક્ષા માટે જોખમરૂપ છે. કારણ કે તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સક્રિય ઠગો અને ઑનલાઇન જુગારની વેબસાઇટો સાથે સંબંધ છે. આ લોકો થાઇલૅન્ડમાં અસ્ક્યામતોને હસ્તાંતરિત કરવા અને નાણાંની હેરફેર કરીને તેને કાયદેસર નાણાં તરીકે દર્શાવવા માટે કાયમી વ્યવસ્થા ઊભી કરવા માગે છે. ચીનની સરખામણીએ થાઇલૅન્ડમાં આ કામ કરવું સરળ છે, કારણ કે ચીનમાં કાયદા વધુ કડક છે.

વધુમાં, આ પ્રક્રિયા દ્વારા જન્મેલાં બાળકોને જન્મથી જ થાઈ નાગરિકતા મળતી હોવાથી વિદેશી રોકાણકાર જૂથો, ખાસ કરીને ચીનનાં જૂથો, આ યોજનાનો દુરુપયોગ કરી શકે છે. અગાઉ તેઓ થાઇલૅન્ડમાં કંપનીઓ ખોલવા અને અસ્ક્યામતોને પોતાનાં નામે રાખવા માટે થાઈ નાગરિકોનાં નામનો ઉપયોગ કરતાં હતાં. હવે ખોટી માહિતી આપીને તેઓ પોતાનાં બાળકોને ઝડપથી થાઈ નાગરિકતા અપાવી શકે છે. ત્યાર પછી આ બાળકોનો ઉપયોગ થાઈ નાગરિકોની જેમ અસ્ક્યામતો અને સ્થાવર મિલકતોને પોતાના નામે રાખવા માટે કરી શકે છે.

પરંતુ પિયારાતને સૌથી વધુ ચિંતા એ વાતની છે કે, થાઇલૅન્ડ અજાણતાં જ તેની રાજકીય વ્યવસ્થા અને સરકારી તંત્રમાં વિદેશી હસ્તક્ષેપનો ભોગ બની શકે છે. કારણ કે 'આ રીતે નાગરિકતા મેળવનારાં બાળકો' સૈન્ય, પોલીસ અને અન્ય મહત્ત્વનાં પદો પર નિયુક્ત થઈ શકે છે. આ પદો માટે જન્મથી થાઈ નાગરિક હોવું અને પિતા પણ થાઈ નાગરિક હોવા જરૂરી છે.

પિયારાતે કહ્યું, "આવા બાળકને સંસદસભ્ય તરીકે ચૂંટણી લડવાનો અને વડા પ્રધાનપદ માટે ઉમેદવાર તરીકે નામાંકિત થવાનો અધિકાર છે, કારણ કે આ અધિકાર તેને જન્મથી મળે છે." તેમણે ઉમેર્યું, "વિચારો, આ કેટલું ભયાનક છે!"

પ્રાંતીય વહીવટી વિભાગના રાષ્ટ્રીય નાગરિક નોંધણી સામેનાં જોખમોનો સામનો કરવા માટેના સંકલન કેન્દ્રના ડિરેક્ટર ડૉ. રતવિચે બીબીસી થાઈને જણાવ્યું કે સરકાર અને ગૃહ મંત્રાલય, ખાસ કરીને પ્રાંતીય વહીવટી વિભાગ, એ હકીકતથી સારી રીતે વાકેફ છે કે 'સ્પિરિટ ફાધર' અને 'ઘોસ્ટ હાઉસ' યોજનાઓ દ્વારા છેતરપિંડીથી થાઈ નાગરિકતા મેળવવી એ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ગંભીર જોખમ છે.

તેનું કારણ એ છે કે આ ગુનાઓ આચરનારાઓની પ્રકૃતિ અને દેશ પર થતી તેમની અસરો ભૂતકાળમાં નાગરિકતા મેળવવા માટે થતી છેતરપિંડીની પદ્ધતિઓ કરતાં ઘણી બદલાઈ ગઈ છે.

તેમણે કહ્યું કે, અગાઉ નાગરિક નોંધણીમાં છેતરપિંડીની સમસ્યાઓ સામાન્ય રીતે આદિવાસી જૂથો, લઘુમતીઓ અથવા પડોશી દેશોમાંથી ગરીબીને કારણે ભાગીને થાઇલૅન્ડમાં શિક્ષણ કે રોજગારની તકો શોધવા આવતા લોકોમાં જોવા મળતી હતી. જોકે, છેલ્લાં બે-ત્રણ વર્ષમાં થાઈ નાગરિકતા મેળવવાનો પ્રયાસ કરનારા લોકોનો સંબંધ ઘણી વાર શંકાસ્પદ વ્યવહારો, ઠગો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નાણાંની હેરફેર કરતાં જૂથો સાથે હોવાનું જણાયું છે.

નોંધણીમાં થતી આવી છેતરપિંડીને કારણે વિદેશમાં ગંભીર ગુનાના આરોપોનો સામનો કરી રહેલા લોકો પણ થાઈ નાગરિકતાનો ઉપયોગ કરીને ઇન્ટરપોલથી બચી શકે છે અથવા પોતાની ઓળખ છુપાવી શકે છે. તેઓ પોતાની ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ પર પડદો પાડવા માટે નવી ઓળખ ઊભી કરે છે. ગેરકાયદે માર્ગે નાગરિકતા મેળવવાથી વિદેશીઓ થાઈ નાગરિકો માટેનાં સંસાધનો, લાભો, કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને તકો પણ છીનવી શકે છે.

વધુમાં, આવી હિલચાલ નાગરિક નોંધણી વ્યવસ્થાની વિશ્વસનીયતા અને સ્થિરતાને નબળી પાડે છે. આ અત્યંત ચિંતાજનક સમસ્યા છે. આ જ કારણસર એક વર્ષ કરતાં પણ ઓછા સમય પહેલાં નાગરિક નોંધણી સામેનાં જોખમોનો સામનો કરવા માટે સંકલન કેન્દ્ર, એટલે કે DOPA NICEની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

ડૉ. રતવિચે બીબીસી થાઈને કહ્યું, "હાલમાં DOPA NICEનાં બે મુખ્ય કામ છે : છેતરપિંડી અટકાવવી અને તેનો સંપૂર્ણ સફાયો કરવો."

અહીં 'અટકાવવી' એટલે પ્રાંતીય વહીવટી વિભાગે અમલમાં મૂકેલાં વધુ કડક પગલાં દ્વારા નોંધણીમાં થતી છેતરપિંડીને વધુ મુશ્કેલ અથવા લગભગ અશક્ય બનાવવી. હાલમાં જન્મપ્રમાણપત્ર મંજૂર કરવાની સત્તા માત્ર C8 સ્તરના નોંધણી વિભાગના વડાને છે. અગાઉ આ સત્તા C5-C6 સ્તરના અધિકારીઓ પાસે પણ હતી. તપાસની પ્રક્રિયાને વધુ સઘન બનાવવા માટે આ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. આટલા ઊંચા સ્તરના અધિકારીને પૈસાની લાલચ આપીને ભ્રષ્ટ કરવાનું પણ મુશ્કેલ છે.

વધુમાં, પ્રાંતીય વહીવટી વિભાગે ઓળખની ખરાઈ માટેનાં પગલાં પણ વધુ કડક બનાવ્યાં છે. હવે નોંધણી અધિકારીઓએ જન્મની નોંધણી કરાવવા આવતા અરજદારોની ઝીણવટભરી પૂછપરછ કરવી પડે છે. કોઈ શંકા કે અનિશ્ચિતતા જણાય તો અધિકારીઓને જન્મપ્રમાણપત્ર આપતાં પહેલાં વાસ્તવિક લોહીના સંબંધની ખાતરી કરવા માટે ડીએનએ ટેસ્ટ કરાવવાનો આદેશ આપવાની સત્તા છે.

'સફાયો કરવો' એટલે નોંધણીમાં થયેલી તમામ છેતરપિંડીની પાછળથી સંપૂર્ણ તપાસ કરવી અને આવા ગુનાઓ માટે જવાબદાર લોકોને અદાલતના કઠેડામાં ઊભા કરવા. હાલમાં આ કામગીરી DOPA NICE, પોલીસ અને અન્ય સંબંધિત એજન્સીઓ સંકલન કરીને કરી રહી છે.

પિયારાતે વધુમાં જણાવ્યું કે ગયા ઑગસ્ટમાં પ્રતિનિધિ સભાની કાયદા સમિતિ સમક્ષ વિવિધ એજન્સીઓએ આપેલી માહિતીના આધારે, બેંગકૉક મેટ્રોપોલિટન ઍડમિનિસ્ટ્રેશન (BMA) છેલ્લાં 10 વર્ષ દરમિયાન જન્મપ્રમાણપત્રો આપ્યાના રેકૉર્ડની સમીક્ષા કરશે. તેનું કારણ એ છે કે તેના ડેટાબેઝમાં માત્ર આટલાં જ વર્ષનો રેકૉર્ડ સચવાયેલો છે. બીજી તરફ, પ્રાંતીય વહીવટી વિભાગ 30 વર્ષ જૂના રેકૉર્ડની તપાસ કરી રહ્યો છે.

તેમણે એવો સવાલ ઉઠાવ્યો કે આની પાછળની તપાસને ટેકો આપવા માટે સરકારે પૂરતું કેન્દ્રીય ભંડોળ ફાળવ્યું છે કે કેમ. કારણ કે દરેક કેસમાં ડીએનએ ટેસ્ટનો ખર્ચ આશરે 9,000થી 10,000 બાથ થાય છે. વધુમાં, તપાસ માટે ચીની બાળક, તેના ચીની પિતા અને થાઈ સરોગેટ પિતાનો ડીએનએ ટેસ્ટ કરાવવો જરૂરી છે. ગેરકાયદે નાગરિકતા મેળવી હોવાની શંકા ધરાવતા લોકોની સંખ્યા જોતાં સ્પષ્ટ છે કે પોલીસને નોંધપાત્ર નાણાકીય સહાયની જરૂર પડશે.

પિયારાતે કહ્યું, "જો પાછળની તપાસમાં 10,000 કેસ સામે આવે તો, દરેક કેસના 10,000 બાથ લેખે કુલ ખર્ચ 10 કરોડ બાથ થશે. તેથી અગાઉ ફાળવાયેલા બજેટમાંથી પોલીસ આ ખર્ચ ઉઠાવી શકે તેમ નથી." તેમણે ઉમેર્યું કે આ તપાસ જટિલ છે, કારણ કે તેમાં જન્મની નોંધણીના 10થી 30 વર્ષ જૂના રેકૉર્ડ તપાસવાના છે. આ દરમિયાન ગુનેગારો અથવા સાક્ષીઓ ત્યાંથી ભાગી ગયા હોય અથવા પોતાની અસ્ક્યામતો બીજે ખસેડી દીધી હોય એવી શક્યતા છે. લાંચ લેનારા અધિકારીઓ નિવૃત્ત થઈ ગયા હોય અથવા તેમનું મૃત્યુ પણ થયું હોઈ શકે છે.

પકડાઈ ગયા પછી 'સ્પિરિટ ચાઇલ્ડ'નું શું થશે?

ડૉ. રતવિચે સમજાવ્યું કે આ બાળકોની નોંધણીના મામલે આગળ શું કરવામાં આવશે. ખોટી માહિતીના આધારે આપવામાં આવેલાં તેમનાં મૂળ જન્મપ્રમાણપત્રો તાત્કાલિક રદ કરવામાં આવશે અને નોંધણી વ્યવસ્થામાંથી દૂર કરવામાં આવશે. તેના પરિણામે તેમની મૂળ થાઈ નાગરિકતા પણ રદ થશે. ત્યાર પછી અધિકારીઓ નવાં અને સાચાં જન્મપ્રમાણપત્રો આપશે. તેમાં બાળકની સ્થિતિ 'વિદેશી નાગરિકનું સંતાન' તરીકે સ્પષ્ટ દર્શાવવામાં આવશે અને તેનાં સાચાં માતા-પિતાની નાગરિકતાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવશે.

જોકે, ગેરકાયદે માર્ગે થાઈ નાગરિકતા મેળવી હોવાનું બહાર આવે ત્યારે આ બાળકોનાં જીવનમાં એકાએક પરિવર્તન આવે છે એ નકારી શકાય તેમ નથી. ભલે આ પદ્ધતિઓ અપનાવવાનો નિર્ણય લેવામાં તેમની કોઈ ભૂમિકા ન હોય.

સામાજિક વિકાસ અને માનવ સુરક્ષા મંત્રાલય (MSDHS)ના બાળ અને યુવા બાબતોના વિભાગનાં નાયબ મહાનિર્દેશક મિસ થિયાનથોંગ પ્રસર્નપાનિચે જણાવ્યું કે, જો બાળકનાં માતા-પિતાની ધરપકડ થાય અથવા તેમને અટકાયતમાં લેવામાં આવે, તો બાળસંરક્ષણ કાયદાના અમલીકરણ માટેની ટીમ બાળકનાં સગાંસંબંધીઓને શોધશે અને બાળકની સંભાળ રાખવાની તેમની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કરશે. ત્યાર પછી લેખિત સંમતિ તૈયાર કરવામાં આવશે, જેમાં માતા-પિતા બાળકને સગાંસંબંધીઓની સંભાળમાં સોંપવા માટે સંમતિ આપશે. પછી મંત્રાલયના અધિકારીઓ સગાંસંબંધીઓની મુલાકાત લેશે અને ખાતરી કરશે કે બાળકની યોગ્ય સંભાળ રાખવામાં આવી રહી છે.

બાળ અને યુવા બાબતોના વિભાગનાં નાયબ મહાનિર્દેશકે જણાવ્યું, "જો કોઈ સગાંસંબંધીઓ ન મળે, તો સામાજિક વિકાસ અને માનવ સંસાધન મંત્રાલય બાળકને કામચલાઉ ધોરણે પોતાની પોતાની દેખરેખ હેઠળ રાખવા તૈયાર છે. જ્યાં સુધી અમે તેનાં સગાંસંબંધીઓનો સંપર્ક ન કરી શકીએ અથવા માતા-પિતા સામે કાનૂની કાર્યવાહી ચાલી રહી હોય ત્યાં સુધી બાળકની સંભાળ રાખવામાં આવશે."

આ કેસથી પરિચિત એક સૂત્રે બીબીસી થાઈને જણાવ્યું કે 'ફાધર-ચાઇલ્ડ સ્પિરિટ' સિન્ડિકેટ સાથે સંકળાયેલા કેસોમાં અદાલતો સામાન્ય રીતે જામીન આપવાનો ઇન્કાર કરે છે. કારણ કે તેઓ આ કેસોને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે જોખમરૂપ માને છે.

બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન