KAI TSAYE , Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya, Talata 10/11/2026

Rahoto kai-tsaye

Abdullahi Bello Diginza

1. Mintuna 15 da suka wuceMasana sun gano yadda za a haihu ba tare da saduwa ko dashe ba

   A cikin shekaru goma da suka gabata, na yi hasashe mai ƙarfi game da makomar jima'i.

   Ɗaya daga cikin hasashen da na yi shi ne cewa mutane za su ci gaba da yin jima'i na shekaru masu zuwa, amma ba domin samun yara ba kamar yadda aka saba. A maimakon haka, fasaha za ta canja yadda ake haihuwa da samun zuri'a.

   Wannan ba yana nufin cewa mutane za su daina haihuwa gaba ɗaya ba. Sai dai hanyoyin samun yara zai sauya sakamakon cigaban kimiyya.

   A zahiri, za a iya samun hanyoyi mafi sauƙi da aminci na haihuwa, wanda zai sa yadda muka saba fahimtar haihuwa ta hanyar jima'i ya sauya.

   Har zuwa kimanin ƙarni guda da ya gabata, mutane suna samun ƴaƴa ne ta hanyar haɗuwar maniyyi da ƙwai cikin yanayi na ɗabi'a, wanda galibi ba a tsara sakamakonsa ba.

   Karanta cikakken labarin a nan...

2. Mintuna 52 da suka wuceDuk wanda ya ce tallafin mai zai dawo ya yi ƙarya - Tinubu

   Shugaba Bola Tinubu ya bayyana cewa gwamnatin tarayya ba za ta janye matakinta na cire tallafin man fetur ba, inda ya ce mayar da tallafin zai jefa makomar yaran Najeriya cikin matsala.

   Da yake jawabi a gangamin yaƙin neman zaɓen jam’iyyar APC da aka gudanar a Dutse, babban birnin jihar Jigawa ranar Talata, Tinubu ya ce iƙirarin cewa za a dawo da tallafin man fetur ƙarya ce.

   “Ga waɗanda ke cewa za a dawo da tallafin mai, ƙarya suke yi. Kada ku yarda su sake yaudararku. Ba za a dawo da shi ba,” in ji shi.

   Shugaban ya ce kuɗaɗen da a baya ake kashewa wajen biyan tallafin fetur za a karkata su zuwa fannonin ilimi, noma da kuma bunƙasa ababen more rayuwa.

   Ya yi alkawarin bai wa manoma rancen kuɗi ba tare da kuɗin ruwa ba, tare da sanar da shirinsa na kafa cibiyoyin ba da ayyukan noma na zamani a shiyyoyin siyasar ƙasar guda shida domin bunƙasar samar da abinci da kuma rage farashin kayan abinci.

   "Tilas ne mu saka hannun jari a harkar noma. Za a ba manoma rance ba tare da ruwa ba. Za mu tabbatar da samun wadataccen abinci," in ji shi.

   Tinubu ya kuma tabbatar wa 'yan Najeriya cewa gwamnatinsa na ɗaukar matakai masu ƙarfi wajen magance matsalar tsaro, inda ya yi kira ga al'umma da su taimaka wa jami'an tsaro ta hanyar kai rahoton duk wani abu da ba su yarda da shi ba.

   "Muna aiki tukuru domin tabbatar da cewa Najeriya ta kasance ƙasa mai isasshen tsaro. Za mu shawo kan matsalar rashin tsaro. Za mu kayar da maƙiyan haɗin," in ji shi.

3. Sa'a 1 da ta wuceMasu shiga tsakani a yaƙin Ukraine sun yi wata ganawa a Abu Dhabi

   Masu shiga tsakani daga Ukraine, Rasha da Amurka sun yi wata ganawa a Abu Dhabi domin tattauna hanyoyin kawo ƙarshen yaƙin da aka shafe kusan shekara biyar ana yi.

   Yayin da aka soma tattaunawar, wakilin Amurka Jared Kushner ya ce Washington na fatan samar da wani sabon tsarin tsaro da zai tabbatar da zaman lafiya na tsawon shekaru masu zuwa.

   Kasashen Turai da suka halarci taron sun jaddada cewa duk wata yarjejeniya dole ne ta ƙunshi tabbatattun matakan tsaro ga Ukraine.

   Kiev ta ce manyan abubuwan da ta sa a gaba sun haɗa da kawo ƙarshen faɗa da kuma samar da zaman lafiya mai ɗorewa.

   Sai dai ministan harkokin wajen Rasha, Sergei Lavrov, ya ce Moscow ba za ta amince da buƙatar Turai ta tsagaita wuta nan take a Ukraine ba.

   A cewarsa, ƙasashen Turai na ƙoƙarin sayen lokaci ne kawai.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceJiragen sojin Amurka sun fice daga sansanin Sojin Bitaniya

   Aƙalla jiragen saman sojin saman Amurka guda goma masu ɗaukar man fetur sun bar wani sansanin soji da ke Birtaniya, inda bayanan sa ido kan zirga-zirgar jirage suka nuna an mayar da su zuwa wasu sansanonin Amurka da ke Turai.

   Jaridar Wall Street Journal ta ruwaito cewa an kwashe jiragen ne daga sansanin RAF Mildenhall da ke gabashin Ingila saboda wata barazana daga Iran, sai dai ba a tabbatar da hakan a hukumance ba.

   Ficewar jiragen a ranar Litinin na zuwa ne makonni kaɗan bayan da Amurka ta janye wasu jiragen yaƙi masu ɗaukar bama-bamai daga wani sansanin soji a Birtaniya, sakamakon wata barazanar tsaro da ake zargin tana da alaƙa da Iran.

   Gwamnatin Birtaniya ta ce sansanonin sojinta na da tsaro, kuma ta jaddada cewa ana ci gaba da nazarin barazanar tsaron tare da ɗaukar matakan kariya akai-akai.

5. Sa'o'i 4 da suka wuceDR Kongo ta yanke wa sojoji 66 hukuncin kisa

   Wata kotun soji a Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kongo ta yanke wa aƙalla sojoji 66 hukuncin kisa bisa laifuka da suka haɗa da nuna tsoro a filin daga da kuma tawaye.

   An kama sojojin ne a watan Oktoba bayan da suka ƙi bin umarni tare da barin wuraren da aka tura su, yayin faɗa a gabashin ƙasar, inda dakarun gwamnati ke gwabza yaƙi da ƙungiyoyin ƴan tawaye.

   Sojoji sun ce an shirya shari'ar ne domin dawo da ɗa'a da bin umarni a tsakanin jami'an rundunar.

   Rundunar sojin Kongo ta daɗe tana fuskantar suka kan ƙarancin ƙwarewa da rashin cikakken kayan aiki.

   A gefe guda kuma, sojojin sun sha yin ƙorafi kan ƙarancin albashi da kuma rashin isassun kayan aiki da ake buƙata wajen gudanar da ayyukansu.

6. Sa'o'i 4 da suka wuce'Duk kansilan da ya kawo wa Tinubu mazaɓa zai samu naira miliyan 10'

   Ministan Babban Birnin Tarayya Abuja, Nyesom Wike, ya yi alƙawarin bai wa kowane kansila da ya tabbatar da nasarar shugaban ƙasa Bola Ahmed Tinubu da sauran 'yan takarar jam'iyyar APC a mazaɓarsa a zaɓen 2027, kyautar naira miliyan 10.

   Wike ya bayyana hakan ne a wani taron masu ruwa da tsaki na ƙungiyar siyasarsa ta Rainbow Coalition.

   Taron ya samu halartar sarakunan gargajiya da jiga-jigan siyasa da mazauna yankin ƙaramar hukumar Kwali a ranar Litinin.

   Ya buƙaci kansiloli su nemo goyon bayan mazauna yankunansu da ƙungiyoyin al'umma domin tabbatar da nasarar jam'iyyar APC a mazaɓunsu, kamar yadda tashar Channels Television ta ruwaito.

   "Duk kansilan da ya kawo wa Tinubu nasara a mazaɓarsa zai samu kyautar naira miliyan 10. Don haka ku je ku gana da shugabanninku, ku gana da ƙungiyoyin matasa, ku tattauna da ƙungiyoyi daban-daban. Mu tabbatar da mun samar wa Shugaban Ƙasa nasara a mazaɓunmu," in ji shi.

7. Sa'o'i 5 da suka wuceƳanbindiga sun kashe mutum takwas a Kenya

   Ƴan sanda a Kenya sun ce mutum takwas ne suka rasa rayukansu bayan wasu 'yan bindiga sun yi wa ayarin jami'an tsaro kwanton ɓauna a kusa da iyakar ƙasar da Somaliya.

   Harin ya faru ne a gundumar Mandera da ke arewa maso gabashin Kenya, yayin da ake yi wa wasu ma'aikata rakiya zuwa wani wurin aikin gini.

   Hukumomi sun ce daga cikin waɗanda suka mutu akwai fararen hula shida da kuma jami'an rundunar 'yan sandan sa-kai guda biyu.

   Ƙungiyar masu iƙirarin jihadi ta Al-Shabaab ta sha kai irin waɗannan hare-hare a Kenya a baya, inda ta kan yi wa ma'aikatan gine-gine da jami'an tsaro hari a Mandera da sauran yankunan da ke kusa da iyakar Somaliya mai yawan wuraren da ake iya ketarewa ba tare da tsauraran matakan tsaro ba.

8. Sa'o'i 7 da suka wuceIran ta gargaɗi Amurka kan goyon bayan Isra'ila

   Kakakin Majalisar Dokokin Iran, Mohammad Baqer Ghalibaf, ya zargi Isra'ila da ƙoƙarin janyo Amurka cikin yaƙin da zai ɗauki dogon lokaci da Iran.

   Ya ce hakan na iya haifar wa gwamnatin Amurka mai zuwa matsaloli a nan gaba.

   A wani saƙo da ya wallafa a shafin X, Ghalibaf ya ce: "Idan Washington ba ta sauya daga manufar da ke fifita Isra'ila ba, to Amurka da ƙawayenta na fuskantar shiga wani zamani mai cike da ƙalubale da rashin tabbas."

   Kalaman na Ghalibaf na zuwa ne a daidai lokacin da shugaban Amurka ya ce da alama yaƙin ya kusa zuwa ƙarshe, yayin da kuma ake ci gaba da fuskantar zaman ɗar-ɗar tsakanin Iran da Isra'ila

9. Sa'o'i 8 da suka wuceAn rantsar da alƙalan da za su saurari ƙorafin zaɓen 2027

   Babbar Mai Shari’a ta Najeriya, Kudirat Kekere-Ekun, ta rantsar da alƙalan kotunan sauraron ƙararrakin zaɓe a ranar Litinin gabanin babban zaɓen shekarar 2027, inda ta yi musu gargaɗi game da karɓar matsin lamba ko tsoratarwa daga ƴan siyasa.

   Kudirat Kekere-Eku ta yi wannan jawabi ne a wajen bikin rantsar da mambobin kotunan da kuma wani taron ƙarfafa ƙwarewa da Kotun Ɗaukaka Ƙara ta shirya musu.

   Kamfanin Dillancin Labaran Najeriya (NAN) ya ruwaito cewa alkalai 375 ne aka rantsar a matsayin waɗanda za su jagorancin kotunan sauraron ƙararrakin zaɓen 2027.

   Haka kuma, Babbar Mai Shari’ar ta gargaɗi lauyoyi da su guji shigar da ƙorafe-ƙorafe iri ɗaya a kotuna daban-daban ko neman umarnin kotu masu cin karo da juna dangane da rikice-rikicen zaɓe gabanin zaɓen 2027.

   Ta ce dole ne a tabbatar da cewa an gudanar da shari’o’i cikin gaskiya da adalci da muhimmancin kammala su cikin lokaci.

10. Sa'o'i 9 da suka wuceAn kama masu garkuwar da suka karɓi 30,000 kuɗin fansa a Kaduna

    Rundunar 'yan sandan jihar Kaduna ta ce ta ceto wani yaro mai shekara shida, mai suna Samaila Haruna, wanda aka sace a ƙauyen Kunkumi da ke ƙaramar hukumar Makarfi, tare da kama wasu mutane biyu da ake zargi da hannu a lamarin.

    A wata sanarwa da rundunar ta fitar, ta ce a ranar 8 ga watan Nuwamban 2026 da misalin ƙarfe shida na safe, wani mutum mai suna Haruna Bala, mai shekara 30 daga ƙauyen Kunkumi, ya kai rahoton cewa wasu da ba a san ko su waye ba sun shiga gidansa tare da yin garkuwa da ƙaramin ɗan nasa.

    Sanarwar ta ce masu garkuwar sun nemi a ba su kuɗin fansa naira 300,000 kafin su sako yaron.

    Sai dai bayan dogon tuntuɓa da mahaifin yaron ya yi da masu garkuwar sun rage masa kuɗin zuwa naira 30,000.

    'Yan sandan sun ce bayan gudanar da bincike bisa bayanan sirri da suka samu, jami'ansu sun gano inda ake tsare da yaron a wani shago da ke Kunkumi, inda suka ceto shi tare da kama mutane biyu da ake zargi.

    A cewar 'yan sandan, an ceto yaron ba tare da ya samu rauni ba, kuma an riga an mayar da shi hannun iyalansa, yayin da bincike ke ci gaba da gudana kan lamarin.

11. 10 Nuwamba 2026China ta kai wani sabon matsayi a tarihin kasuwanci

    Sabbin alƙaluman gwamnati sun nuna cewa China na dab da kafa wani sabon tarihin cinikayya a wannan shekarar, inda ƙasar ta samu rarar kasuwancin da ya kai dala tiriliyan ɗaya zuwa watan Oktoba.

    Wannan na zuwa ne sakamakon ƙaruwar buƙatar kayayyakin da ke da alaƙa da fasahar ƙirƙirarriyar basira ta AI a kasuwannin ƙasashen waje.

    Haka kuma, fitar da kayayyakin China zuwa Amurka ya ƙaru da kusan kashi ɗaya bisa uku a watan da ya gabata.

    Sai dai waɗannan alƙaluma na iya ƙara fin hakan saboda kasuwanci da ke tsakanin China da abokan hulɗarta.

12. 10 Nuwamba 2026Da alama yaƙin Iran ya kusa zuwa ƙarshe - Trump

    Shugaban Amurka Donald Trump ya ce ba lallai ba ne Amurka ta sake kai hare-hare kan Iran.

    Da yake magana a Fadar White House bayan jam’iyyarsa ta sha mummunar kaye a zaɓen tsakiyar wa’adi, Trump ya bayyana cewa Iran ta riga ta zama ƙasa da aka raunana sosai ta fuskar ƙarfin soji, yana mai cewa akwai kyakkyawan yanayi na cimma yarjejeniya da za ta kawo ƙarshen yaƙin.

    Ba wannan ne karon farko da Donald Trump ke cewa an raunana Iran ta fuskar ƙarfin soji ba, tare da bayyana cewa yana sa ran yaƙin zai kawo ƙarshe nan ba da jimawa ba.

    Sai dai a wannan karon, yanayin da Trump ke ciki ya bambanta da yadda al'amura suke a baya.

    A ɓangare guda kuma, Trump ya sake nuna goyon bayansa ga Sakataren Tsaronsa, Pete Hegseth, bayan wani ɗan majalisar dokoki daga jam’iyyar Republican, Thomas Massie, ya gabatar da ƙudirin tsige shi.

13. 10 Nuwamba 2026Assalamu alaikum

    Masu bibiyar shafin BBC Hausa kai-tsaye barkanmu da safiyar wannan rana ta Talata.

    Abdullahi Bello Diginza ke fatan sake kasancewa da ku a daidai wannan lokaci domin kawo muku halin da ake ciki.

    Ku biyo mu a shafukanmu na sada zumunta domin tafka muhawara kan labaran da muke wallafawa