KAI TSAYE , Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya, Talata 10/11/2026

Rahoto kai-tsaye

Abdullahi Bello Diginza

1. Mintuna 18 da suka wuceJiragen sojin Amurka sun fice daga sansanin Sojin Bitaniya

   Aƙalla jiragen saman sojin saman Amurka guda goma masu ɗaukar man fetur sun bar wani sansanin soji da ke Birtaniya, inda bayanan sa ido kan zirga-zirgar jirage suka nuna an mayar da su zuwa wasu sansanonin Amurka da ke Turai.

   Jaridar Wall Street Journal ta ruwaito cewa an kwashe jiragen ne daga sansanin RAF Mildenhall da ke gabashin Ingila saboda wata barazana daga Iran, sai dai ba a tabbatar da hakan a hukumance ba.

   Ficewar jiragen a ranar Litinin na zuwa ne makonni kaɗan bayan da Amurka ta janye wasu jiragen yaƙi masu ɗaukar bama-bamai daga wani sansanin soji a Birtaniya, sakamakon wata barazanar tsaro da ake zargin tana da alaƙa da Iran.

   Gwamnatin Birtaniya ta ce sansanonin sojinta na da tsaro, kuma ta jaddada cewa ana ci gaba da nazarin barazanar tsaron tare da ɗaukar matakan kariya akai-akai.

2. Sa'a 1 da ta wuceDR Kongo ta yanke wa sojoji 66 hukuncin kisa

   Wata kotun soji a Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kongo ta yanke wa aƙalla sojoji 66 hukuncin kisa bisa laifuka da suka haɗa da nuna tsoro a filin daga da kuma tawaye.

   An kama sojojin ne a watan Oktoba bayan da suka ƙi bin umarni tare da barin wuraren da aka tura su, yayin faɗa a gabashin ƙasar, inda dakarun gwamnati ke gwabza yaƙi da ƙungiyoyin ƴan tawaye.

   Sojoji sun ce an shirya shari'ar ne domin dawo da ɗa'a da bin umarni a tsakanin jami'an rundunar.

   Rundunar sojin Kongo ta daɗe tana fuskantar suka kan ƙarancin ƙwarewa da rashin cikakken kayan aiki.

   A gefe guda kuma, sojojin sun sha yin ƙorafi kan ƙarancin albashi da kuma rashin isassun kayan aiki da ake buƙata wajen gudanar da ayyukansu.

3. Sa'o'i 2 da suka wuce'Duk kansilan da ya kawo wa Tinubu mazaɓa zai samu naira miliyan 10'

   Ministan Babban Birnin Tarayya Abuja, Nyesom Wike, ya yi alƙawarin bai wa kowane kansila da ya tabbatar da nasarar shugaban ƙasa Bola Ahmed Tinubu da sauran 'yan takarar jam'iyyar APC a mazaɓarsa a zaɓen 2027, kyautar naira miliyan 10.

   Wike ya bayyana hakan ne a wani taron masu ruwa da tsaki na ƙungiyar siyasarsa ta Rainbow Coalition.

   Taron ya samu halartar sarakunan gargajiya da jiga-jigan siyasa da mazauna yankin ƙaramar hukumar Kwali a ranar Litinin.

   Ya buƙaci kansiloli su nemo goyon bayan mazauna yankunansu da ƙungiyoyin al'umma domin tabbatar da nasarar jam'iyyar APC a mazaɓunsu, kamar yadda tashar Channels Television ta ruwaito.

   "Duk kansilan da ya kawo wa Tinubu nasara a mazaɓarsa zai samu kyautar naira miliyan 10. Don haka ku je ku gana da shugabanninku, ku gana da ƙungiyoyin matasa, ku tattauna da ƙungiyoyi daban-daban. Mu tabbatar da mun samar wa Shugaban Ƙasa nasara a mazaɓunmu," in ji shi.

4. Sa'o'i 3 da suka wuceƳanbindiga sun kashe mutum takwas a Kenya

   Ƴan sanda a Kenya sun ce mutum takwas ne suka rasa rayukansu bayan wasu 'yan bindiga sun yi wa ayarin jami'an tsaro kwanton ɓauna a kusa da iyakar ƙasar da Somaliya.

   Harin ya faru ne a gundumar Mandera da ke arewa maso gabashin Kenya, yayin da ake yi wa wasu ma'aikata rakiya zuwa wani wurin aikin gini.

   Hukumomi sun ce daga cikin waɗanda suka mutu akwai fararen hula shida da kuma jami'an rundunar 'yan sandan sa-kai guda biyu.

   Ƙungiyar masu iƙirarin jihadi ta Al-Shabaab ta sha kai irin waɗannan hare-hare a Kenya a baya, inda ta kan yi wa ma'aikatan gine-gine da jami'an tsaro hari a Mandera da sauran yankunan da ke kusa da iyakar Somaliya mai yawan wuraren da ake iya ketarewa ba tare da tsauraran matakan tsaro ba.

5. Sa'o'i 4 da suka wuceIran ta gargaɗi Amurka kan goyon bayan Isra'ila

   Kakakin Majalisar Dokokin Iran, Mohammad Baqer Ghalibaf, ya zargi Isra'ila da ƙoƙarin janyo Amurka cikin yaƙin da zai ɗauki dogon lokaci da Iran.

   Ya ce hakan na iya haifar wa gwamnatin Amurka mai zuwa matsaloli a nan gaba.

   A wani saƙo da ya wallafa a shafin X, Ghalibaf ya ce: "Idan Washington ba ta sauya daga manufar da ke fifita Isra'ila ba, to Amurka da ƙawayenta na fuskantar shiga wani zamani mai cike da ƙalubale da rashin tabbas."

   Kalaman na Ghalibaf na zuwa ne a daidai lokacin da shugaban Amurka ya ce da alama yaƙin ya kusa zuwa ƙarshe, yayin da kuma ake ci gaba da fuskantar zaman ɗar-ɗar tsakanin Iran da Isra'ila

6. Sa'o'i 5 da suka wuceAn rantsar da alƙalan da za su saurari ƙorafin zaɓen 2027

   Babbar Mai Shari’a ta Najeriya, Kudirat Kekere-Ekun, ta rantsar da alƙalan kotunan sauraron ƙararrakin zaɓe a ranar Litinin gabanin babban zaɓen shekarar 2027, inda ta yi musu gargaɗi game da karɓar matsin lamba ko tsoratarwa daga ƴan siyasa.

   Kudirat Kekere-Eku ta yi wannan jawabi ne a wajen bikin rantsar da mambobin kotunan da kuma wani taron ƙarfafa ƙwarewa da Kotun Ɗaukaka Ƙara ta shirya musu.

   Kamfanin Dillancin Labaran Najeriya (NAN) ya ruwaito cewa alkalai 375 ne aka rantsar a matsayin waɗanda za su jagorancin kotunan sauraron ƙararrakin zaɓen 2027.

   Haka kuma, Babbar Mai Shari’ar ta gargaɗi lauyoyi da su guji shigar da ƙorafe-ƙorafe iri ɗaya a kotuna daban-daban ko neman umarnin kotu masu cin karo da juna dangane da rikice-rikicen zaɓe gabanin zaɓen 2027.

   Ta ce dole ne a tabbatar da cewa an gudanar da shari’o’i cikin gaskiya da adalci da muhimmancin kammala su cikin lokaci.

7. Sa'o'i 6 da suka wuceAn kama masu garkuwar da suka karɓi 30,000 kuɗin fansa a Kaduna

   Rundunar 'yan sandan jihar Kaduna ta ce ta ceto wani yaro mai shekara shida, mai suna Samaila Haruna, wanda aka sace a ƙauyen Kunkumi da ke ƙaramar hukumar Makarfi, tare da kama wasu mutane biyu da ake zargi da hannu a lamarin.

   A wata sanarwa da rundunar ta fitar, ta ce a ranar 8 ga watan Nuwamban 2026 da misalin ƙarfe shida na safe, wani mutum mai suna Haruna Bala, mai shekara 30 daga ƙauyen Kunkumi, ya kai rahoton cewa wasu da ba a san ko su waye ba sun shiga gidansa tare da yin garkuwa da ƙaramin ɗan nasa.

   Sanarwar ta ce masu garkuwar sun nemi a ba su kuɗin fansa naira 300,000 kafin su sako yaron.

   Sai dai bayan dogon tuntuɓa da mahaifin yaron ya yi da masu garkuwar sun rage masa kuɗin zuwa naira 30,000.

   'Yan sandan sun ce bayan gudanar da bincike bisa bayanan sirri da suka samu, jami'ansu sun gano inda ake tsare da yaron a wani shago da ke Kunkumi, inda suka ceto shi tare da kama mutane biyu da ake zargi.

   A cewar 'yan sandan, an ceto yaron ba tare da ya samu rauni ba, kuma an riga an mayar da shi hannun iyalansa, yayin da bincike ke ci gaba da gudana kan lamarin.

8. Sa'o'i 7 da suka wuceChina ta kai wani sabon matsayi a tarihin kasuwanci

   Sabbin alƙaluman gwamnati sun nuna cewa China na dab da kafa wani sabon tarihin cinikayya a wannan shekarar, inda ƙasar ta samu rarar kasuwancin da ya kai dala tiriliyan ɗaya zuwa watan Oktoba.

   Wannan na zuwa ne sakamakon ƙaruwar buƙatar kayayyakin da ke da alaƙa da fasahar ƙirƙirarriyar basira ta AI a kasuwannin ƙasashen waje.

   Haka kuma, fitar da kayayyakin China zuwa Amurka ya ƙaru da kusan kashi ɗaya bisa uku a watan da ya gabata.

   Sai dai waɗannan alƙaluma na iya ƙara fin hakan saboda kasuwanci da ke tsakanin China da abokan hulɗarta.

9. Sa'o'i 7 da suka wuceDa alama yaƙin Iran ya kusa zuwa ƙarshe - Trump

   Shugaban Amurka Donald Trump ya ce ba lallai ba ne Amurka ta sake kai hare-hare kan Iran.

   Da yake magana a Fadar White House bayan jam’iyyarsa ta sha mummunar kaye a zaɓen tsakiyar wa’adi, Trump ya bayyana cewa Iran ta riga ta zama ƙasa da aka raunana sosai ta fuskar ƙarfin soji, yana mai cewa akwai kyakkyawan yanayi na cimma yarjejeniya da za ta kawo ƙarshen yaƙin.

   Ba wannan ne karon farko da Donald Trump ke cewa an raunana Iran ta fuskar ƙarfin soji ba, tare da bayyana cewa yana sa ran yaƙin zai kawo ƙarshe nan ba da jimawa ba.

   Sai dai a wannan karon, yanayin da Trump ke ciki ya bambanta da yadda al'amura suke a baya.

   A ɓangare guda kuma, Trump ya sake nuna goyon bayansa ga Sakataren Tsaronsa, Pete Hegseth, bayan wani ɗan majalisar dokoki daga jam’iyyar Republican, Thomas Massie, ya gabatar da ƙudirin tsige shi.

10. Sa'o'i 8 da suka wuceAssalamu alaikum

    Masu bibiyar shafin BBC Hausa kai-tsaye barkanmu da safiyar wannan rana ta Talata.

    Abdullahi Bello Diginza ke fatan sake kasancewa da ku a daidai wannan lokaci domin kawo muku halin da ake ciki.

    Ku biyo mu a shafukanmu na sada zumunta domin tafka muhawara kan labaran da muke wallafawa