چه کسی پشت تهدیدهای جعلی بمب علیه پروازهای اروپایی است؟

صنعت هوانوردی با دست‌کم ۳۲ تهدید بمب‌گذاری که طی چهار روز دوازده شرکت هواپیمایی را تحت تاثیر قرار داده، با بحرانی بالقوه تازه روبه‌رو شده است.

به نظر می‌رسد برخی از این تهدیدها از طریق تماس‌های تلفنی و برخی دیگر از راه نامه‌های الکترونیکی ارسال شده باشند. هرچند همه آن‌ها در نهایت جعلی از آب درآمده‌اند، اما در هر مورد آن‌قدر جدی تلقی شدند که مقام‌ها ناچار به اقدام‌های اضطراری شدند.

برخی هواپیماها مجبور شدند با اسکورت جنگنده‌های نظامی به پرواز خود ادامه دهند و در برخی دیگر، خدمه پرواز در میانه مسیر و بدون ایجاد نگرانی در میان مسافران، هواپیما را بازرسی کردند.

شماری از پروازها نیز ناچار شدند از مقصد اصلی خود منحرف شوند و در فرودگاه‌هایی دیگر، گاه حتی در کشورهای دیگر، فرود بیایند.

اما نگران‌کننده‌ترین جنبه اتفاقات چند روز گذشته، ظاهرا تصادفی بودن انتخاب اهداف و نبود هرگونه اطلاعات معتبر درباره عاملان این تهدیدهاست.

غیر از چند نامه الکترونیکی که در آن‌ها ادعا شده بود یک گروه افراطی زن‌ستیز مسئولیت شماری از این حوادث را بر عهده گرفته است، ادعایی که بعدا از سوی بنیان‌گذار آن گروه رد شد، به نظر می‌رسد سرنخ چندانی در دست نیست.

فرودگاه‌ها و شرکت‌های هواپیمایی برای جلوگیری از دریافت چنین تهدیدهایی کار چندانی از دستشان برنمی‌آید، چون این تهدیدها می‌توانند از طیف گسترده‌ای از منابع ارسال شوند.

به گفته فرانک گاردنر، خبرنگار امنیتی بی‌بی‌سی، ماهیت همزمان و هماهنگ این تهدیدهای جعلی علیه خطوط هوایی، در کنار دیگر اقدامات خرابکارانه در اروپا، باعث شده برخی انگشت اتهام را به سوی روسیه بگیرند.

پس از مجموعه‌ای از حملات سایبری و مشاهده‌های مرموز پهپادها بر فراز مراکز حساس در اوایل سال جاری، در چند روز گذشته شاهد هک از راه دور سامانه‌های سردخانه‌ای فروشگاه‌های زنجیره‌ای و همچنین یک بانک خون بوده‌ایم. همچنین یک حادثه مشکوک در مرز لهستان با روسیه رخ داد و در ماه اوت نیز فرودگاه لایپزیگ هاله آلمان هدف حمله پهپادی قرار گرفت؛ حمله‌ای که وزیر کشور آلمان آشکارا مسکو را مسئول آن دانست.

اما آیا واقعا روسیه پشت این ماجرا قرار دارد؟

بسیاری بر پایه شواهد صرفا غیرمستقیم استدلال می‌کنند که این رویداد به احتمال زیاد نمونه دیگری از «جنگ ترکیبی»، «جنگ در منطقه خاکستری» یا «اقدامات زیر آستانه جنگ» است؛ اقداماتی که به زیرساخت‌ها یا جامعه یک کشور آسیب می‌زنند، اما معمولا ناشناس، قابل انکار و در سطحی پایین‌تر از آن هستند که ماده ۵ پیمان ناتو را فعال کنند و در نتیجه واکنش غرب را در پی داشته باشند.

مسکو بی‌تردید از ناتو به دلیل حمایت از اوکراین خشمگین است؛ حمایتی که برنامه‌های کرملین برای تسلط بر آن کشور و عملا پایان دادن به استقلالش را ناکام گذاشته است.

برخی وبلاگ‌نویسان روس نیز استدلال کرده‌اند که اگر پهپادهای اوکراینی اکنون فرودگاه‌های روسیه را ناامن کرده‌اند و تحریم‌های غربی مانع دسترسی شرکت‌های هواپیمایی روسیه به حریم هوایی اروپا شده‌اند، پس چرا کشورهای غربی نباید همان هزینه را بپردازند؟

اما تا کنون هیچ مدرک قطعی‌ به دست نیامده که این تهدیدهای جعلی علیه خطوط هوایی را به روسیه، ایران یا گروه‌های نیابتی تحت کنترل آن‌ها مرتبط کند.

در میان این موارد، یک نامه الکترونیکی تهدیدآمیز نیز وجود داشت که صبح پنج‌شنبه برای مقام‌های فرودگاهی رم ارسال شد و ادعا می‌شد از سوی گروهی به نام «مبارزان دولت مردانه» فرستاده شده است.

این نام احتمالا به گروه روسی «موژسکوی لژیون» یا «لژیون مردان» اشاره دارد؛ یک گروه راست افراطی که به دلیل دیدگاه‌های بسیار افراطی‌اش در سال ۲۰۲۱ از سوی دادگاهی در مسکو ممنوع شد.

با این حال، این گروه در سال بعد و همزمان با حمایت از تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، همچنان ده‌ها هزار دنبال‌کننده در تلگرام داشت.

اما آن نامه الکترونیکی که به رم ارسال شد، حتی اگر واقعی هم باشد، و چه کسی می‌تواند با اطمینان بگوید گروه دیگری پشت این نام پنهان نشده است، بعید است سرنخ‌هایی را که پلیس و مقام‌های فرودگاهی برای شناسایی عاملان این تهدیدهای جعلی و انگیزه آن‌ها نیاز دارند، در اختیارشان بگذارد.

برای نیروهای پلیس، مقام‌های فرودگاهی و وزارتخانه‌های حمل‌ونقل که می‌کوشند عاملان این تهدیدهای جعلی را شناسایی کنند و راهی برای کاهش پیامدهای آن‌ها در صورت تکرار پیدا کنند، وظیفه اصلی این نیست که بر اساس حدس و گمان به دنبال محتمل‌ترین مظنونان بروند، بلکه باید سرنخ‌های عینی و مستند را دنبال کنند؛ البته اگر بتوانند چنین سرنخ‌هایی پیدا کنند.