سقوط سهام فناوری در جهان در پی انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و شوک به بازار هوش مصنوعی

نزدیک به سه هزار میلیارد دلار از ارزش شرکت‌های بزرگ فناوری در آمریکا، اروپا و آسیا از میان رفته؛ اتفاقی که پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و افزایش نگرانی سرمایه‌گذاران درباره آینده سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی رخ داده است.

بازارها پیروزی دموکرات‌ها و موفقیت نامزدهایی که خواستار محدود شدن ساخت مراکز داده‌ها (دیتا سنتر) بودند، را نشانه‌ای از احتمال کند شدن رشد صنعت هوش مصنوعی تلقی کرده‌اند.

تالارهای سهام در جهان روز جمعه صحنه موج گسترده فروش سهام شرکت‌های فناوری بودند؛ موجی که از آمریکا آغاز شد و به آسیا و اروپا رسید. شاخص نزدک که مرجع بسیاری از بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان است، در پایان معاملات پنجشنبه بیش از ۵/۵ درصد سقوط کرد و حدود ۲/۵ تریلیون دلار از ارزش بازار خود را از دست داد.

هم‌زمان ارزش هفت شرکت بزرگ فناوری جهان از جمله اپل، انویدیا و تسلا حدود یک تریلیون دلار کاهش یافت؛ افتی که باعث شد نزدک وارد محدوده‌ای شود که معامله‌گران آن را «اصلاح بازار» می‌نامند.

ریشه این نگرانی‌ها به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا بازمی‌گردد. دموکرات‌ها موفق شدند کنترل هر دو مجلس سنا و نمایندگان را به دست آورند. شماری از نامزدهای دموکرات در کارزارهای انتخاباتی خود خواستار کند شدن روند توسعه هوش مصنوعی یا محدود شدن ساخت مراکز داده‌ها شده بودند؛ تأسیساتی که زیرساخت اصلی آموزش ماشین و اجرای سامانه‌های هوش مصنوعی به شمار می‌روند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا سقوط بازار سهام را به نتایج انتخابات نسبت داد و در شبکه اجتماعی خود رقبای دموکراتش را مسئول این وضعیت دانست.

در میان چهره‌های سیاسی، مواضع جینا هینوخوسا، فرماندار منتخب تگزاس، توجه زیادی جلب کرده است. او از جمله چهره‌هایی است که وعده داده بود ساخت مراکز داده جدید را متوقف کند. مراکز داده زیرساخت اصلی توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی محسوب می‌شوند، اما به دلیل مصرف بالای برق و نگرانی‌های زیست‌محیطی با مخالفت فزاینده افکار عمومی روبه‌رو شده‌اند.

مراکز داده چیست و چرا مخالفت‌ها با آن بالا گرفته است؟

مراکز داده (دیتا سنتر) مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و تجهیزات رایانه‌ای هستند که هزاران سرور، سامانه ذخیره‌سازی و تجهیزات شبکه را در خود جای می‌دهند. این مراکز زیرساخت اصلی اینترنت، خدمات رایانش ابری و به ویژه سامانه‌های هوش مصنوعی به شمار می‌روند. هر بار که کاربران از ابزارهایی مانند چت‌بات‌های هوش مصنوعی چت‌جی‌پی‌تی و کلاود، موتورهای جستجو یا خدمات ابری استفاده می‌کنند، پردازش اطلاعات در چنین مراکزی انجام می‌شود.

این مراکز در قلب رونق هوش مصنوعی هستند و در سال‌های اخیر شرکت‌های فناوری برای توسعه هوش مصنوعی، سرمایه‌گذاری عظیمی در ساخت مراکز داده جدید انجام داده‌اند. آموزش و اجرای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی به توان پردازشی بسیار بالا نیاز دارد و به همین دلیل تقاضا برای ساخت این مراکز افزایش یافته است.

با این حال، رشد سریع مراکز داده، مصرف بسیار بالای برق و مخالفت و نگرانی‌ها درباره تأثیرات زیست‌محیطی آنها باعث افزایش مخالفت‌های عمومی و فعالان محیط زیست در کشورهای مختلف شده است. این مراکز معمولاً نزدیک شهرهای بزرگ ساخته می‌شوند تا به شبکه برق فشارقوی و منابع آب دسترسی داشته باشند، اما با بزرگ‌تر شدن آنها، ساخت مراکز داده در مناطق روستایی هم افزایش یافته است.

همین مسئله باعث شد موضوع مراکز داده در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا هم مطرح شود و برخی نامزدهای دموکرات با شعار محدود کردن یا کند کردن روند ساخت این تأسیسات وارد رقابت شوند.

بر اساس نظرسنجی‌ها، بخش قابل توجهی از آمریکایی‌ها با ساخت مراکز داده جدید در محل زندگی خود مخالف هستند. از نظر ظرفیت، آمریکا با فاصله زیادی بزرگ‌ترین بازار مراکز داده در جهان محسوب می‌شود؛ چین در رتبه دوم قرار دارد و اروپا با فاصله قابل توجهی عقب‌تر است.

اما آیا مخالفت عمومی با مراکز داده بر نتایج انتخابات اثر گذاشته است؟ بر اساس نظرسنجی مشترک خبرگزاری آسوشیتدپرس و چند سازمان خبری، بیش از نیمی رأی‌دهندگان گفته‌اند موضوع مراکز داده نقش «مهم» یا «بسیار مهمی» در تصمیم انتخاباتی آنها داشته است. همچنین بیش از سه‌چهارم درصد پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند با ساخت یک مرکز داده جدید در محل زندگی خود مخالف‌ هستند.

نظرسنجی دیگری نشان می‌دهد که حدود نیمی از آمریکایی‌ها مراکز داده را عاملی برای افزایش مصرف انرژی، بالا رفتن هزینه برق و آسیب به محیط زیست می‌دانند.

با این حال، بررسی بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی نشان می‌دهد هنوز شواهد کافی برای اثبات تأثیر مستقیم این مسئله بر پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای وجود ندارد و مشخص نیست مخالفت با مراکز داده تا چه اندازه در تغییر آرای رأی‌دهندگان و ترکیب کرسی‌ها در سنا نقش داشته است.

پس‌لرزه‌های وال‌استریت در تالارهای آسیا

واکنش بازارها تنها به آمریکا محدود نماند و تبعات این نگرانی‌ها به بازارهای آسیا و اروپا هم سرایت کرده است. شاخص‌های اصلی بورس ژاپن و کره جنوبی هر یک بیش از شش درصد کاهش یافتند. ارزش سهام شرکت‌های تولیدکننده نیمه‌رسانا در این کشورها از جمله شرکت سازنده تراشه اس‌کی هاینیکس حدود ۱۰ درصد و سهام غول کره‌ای سامسونگ بیش از شش درصد افت کرده است. بورس تایوان هم بدترین افت هفتگی خود در بیش از دو دهه گذشته را ثبت کرده است.

در اروپا هم فشار فروش ادامه یافت و سهام شرکت‌های بزرگ فعال در حوزه تراشه و تجهیزات هوش مصنوعی در آلمان و هلند با کاهش مواجه شد. با این حال، بازار لندن به دلیل سهم کمتر شرکت‌های فناوری در شاخص‌های اصلی بورس بریتانیا، افت محدودتری را تجربه کرد.

هم‌زمان بعضی مدیران صنعت فناوری تلاش کرده‌اند از شدت نگرانی‌ها بکاهند. گرگ براکمن، رئیس و از بنیان‌گذاران شرکت اوپن‌ای‌آی، گفته است صنعت فناوری از حجم مخالفت عمومی با مراکز داده غافلگیر شده و شرکت‌ها باید برای جلب اعتماد جوامع محلی و پاسخ به نگرانی‌های مربوط به مصرف انرژی و پیامدهای زیست‌محیطی تلاش بیشتری کنند.

در مقابل، برخی فعالان صنعت معتقدند واکنش بازار بیش از حد بدبینانه و شدید بوده است و نیاز روزافزون به هوش مصنوعی در نهایت موجب فروکش کردن شوک اولیه و ادامه سرمایه‌گذاری در مراکز داده‌ها خواهد شد.

نگرانی اصلی سرمایه‌گذاران این است که افزایش فشارهای سیاسی و اجتماعی بر صنعت فناوری بتواند سرعت توسعه زیرساخت‌های مورد نیاز هوش مصنوعی را کاهش دهد؛ موضوعی که در روزهای اخیر به یکی از عوامل اصلی سقوط ارزش سهام شرکت‌های فناوری در بازارهای جهانی تبدیل شده است.