چرا خطوط لوله نفت و گاز سوریه بارها دچار اختلال می‌شوند؟

زیرساخت‌های نفت و گاز سوریه از چند ماه پیش تاکنون با مجموعه‌ای از انفجارها، حملات و حوادث دیگر روبه‌رو شده‌اند، حوادثی که خطوط لوله از شمال شرق این کشور تا سواحل مدیترانه را تحت تاثیر قرار داده‌اند.

وب‌سایت خبری عنب بلدی مستقر در دمشق دست‌کم شش حادثه را ثبت کرده است که بین ۱۸ اوت تا ۱۵ اکتبر خطوط لوله و دیگر تاسیسات انرژی را هدف قرار داده‌اند.

شرکت دولتی نفت سوریه، چند مورد از این حوادث را حملات عمدی «خرابکارانه» توصیف کرده است، هرچند علت و عاملان همه موارد هنوز مشخص نشده‌اند.

سوریه در تلاش است بخش انرژی را که بر اثر سال‌ها جنگ و کمبود سرمایه‌گذاری به‌شدت آسیب دیده بازسازی کند و همین موضوع تاثیر اختلال‌های مکرر را بیشتر کرده است.

چه اتفاقی افتاده است؟

این اختلال‌ها در ۱۸ اوت آغاز شد، زمانی که انفجاری عملیات پمپاژ از طریق خط لوله صادرات گاز از تاسیسات جبسه در استان حسکه در شمال شرق سوریه را متوقف کرد.

شرکت نفت سوریه گفت تحقیقات اولیه نشان داده بود انفجار بر اثر یک «اقدام عمدی خرابکارانه» رخ داده است.

انتقال گاز به توربین‌های تولید برق مختل شد، اما خط لوله تعمیر شد و روز بعد دوباره به مدار بازگشت.

در ۲۸ سپتامبر، یک شیر در خط لوله گاز جبسه در مسیر میان الشولا و دیرالزور منفجر شد و آتش‌سوزی ایجاد کرد و انتقال گاز به نیروگاه‌ها متوقف شد.

خبرگزاری دولتی سانا به نقل از یکی از مقام‌های شرکت نفت سوریه گزارش داد که این شیر بر اثر «خرابکاری» منفجر شده است.

تیم‌های تعمیراتی بعدا بخشی ۱۸ متری از خط لوله را تعویض کردند. این خط روزانه حدود ۹۵۰ هزار متر مکعب گاز منتقل می‌کرد.

در ۳۰ سپتامبر، انفجاری در یک خط گاز در نیروگاه حرارتی تشرین در استان ریف دمشق در مرکز سوریه باعث شد نیروگاه‌های تشرین، دیرعلی و ناصریه از مدار خارج شوند.

با این حال، شرکت برق سوریه علت حادثه را مشخص نکرد.

در ۷ اکتبر، شرکت نفت سوریه از یک «حمله خرابکارانه» دیگر به خط لوله نفت در نزدیکی تل حمیس، در منطقه قامشلی استان حسکه، خبر داد.

این شرکت گفت مقام‌ها افراد مسئول را شناسایی و بازداشت کرده‌اند، اما هویت، وابستگی یا انگیزه آن‌ها را اعلام نکرد.

در ۱۵ اکتبر نیز دو حادثه دیگر گزارش شد.

یک خط لوله میان بانیاس و حمص در حومه غربی حمص سوراخ شد و باعث نشت سوخت و بسته شدن موقت بزرگراه حمص-طرطوس شد.

«عنب بلدی» به نقل از شرکت نفت سوریه گزارش داد که این آسیب در جریان تلاش برای سرقت سوخت ایجاد شده بود.

چند ساعت بعد، انفجار دیگری خط لوله صادرات گاز جبسه در حسکه را هدف قرار داد که باعث آتش‌سوزی و توقف پمپاژ شد.

آیا این یک کارزار هماهنگ «خرابکاری» است؟

هنوز مشخص نیست همه حوادث گزارش‌شده بخشی از یک کارزار هماهنگ واحد باشند.

مقام‌های سوری چندین حادثه را «خرابکاری» عمدی توصیف کرده‌اند، اما تاکنون هویت عاملان یا انگیزه آن‌ها را به‌طور عمومی مشخص نکرده‌اند.

علت انفجار تشرین همچنان در دست بررسی است.

به نظر می‌رسد حادثه بانیاس-حمص نیز با سرقت سوخت مرتبط بوده باشد و این موضوع لزوما به معنای تلاش برای مختل کردن کل بخش انرژی نیست.

با این حال، سرقت خود تهدید جداگانه‌ای برای زیرساخت نفت سوریه به شمار می‌رود.

سانا در ۷ اکتبر گزارش داد سه نفر به اتهام سرقت نفت و آسیب رساندن به یک تاسیسات در دیرالزور بازداشت شده‌اند.

یک روزنامه‌نگار در گفت‌وگو با شبکه طرفدار دولت «سوریا تی‌وی» گفت «تروریست‌ها» تلاش کرده‌اند زیرساخت‌های انرژی سوریه را هدف قرار دهند تا انتقال نفت از حسکه به دیگر استان‌ها مختل شود.

رسانه‌های سوری همچنین این احتمال را مطرح کرده‌اند که ایران و اسرائیل ممکن است از اختلال در بخش انرژی سوریه سود ببرند.

چرا خطوط لوله اهمیت دارند؟

خطوط لوله گاز به‌ویژه برای تامین برق سوریه اهمیت دارند.

انفجار جبسه در ماه اوت انتقال گاز به توربین‌های تولید برق را مختل کرد و حادثه تشرین نیز نشان داد یک اختلال در یک نقطه می‌تواند چند نیروگاه را به‌طور موقت از مدار خارج کند.

بر اساس آمار وزارت انرژی که سانا منتشر کرده، سوریه در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۲/۰۶ میلیارد متر مکعب گاز در اختیار نیروگاه‌ها قرار داده است.

خطوط لوله نفت نیز نفت خام و فرآورده‌های نفتی را میان میدان‌ها، پالایشگاه‌ها و مراکز توزیع منتقل می‌کنند.

آسیب به این خطوط می‌تواند تامین سوخت را مختل کند و خطرات زیست‌محیطی و ایمنی به همراه داشته باشد.

شبکه «سوریا تی‌وی» پس از انفجار ۲۸ سپتامبر در خط لوله گاز میان الشولا و دیرالزور، نگرانی‌هایی را درباره امنیت زیرساخت‌های انرژی در شرق سوریه مطرح کرد.

یکی از روزنامه‌نگاران این شبکه، خط لوله را منبع مهم تامین گاز برای تولید برق در دیرالزور و مناطق جنوبی توصیف کرد.

بر سر بخش انرژی سوریه چه می‌آید؟

این حوادث هم‌زمان با تلاش دولت برای بازسازی صنعت نفت و گاز سوریه رخ داده‌اند.

شرکت نفت سوریه در ماه سپتامبر برنامه‌هایی برای بازسازی چاه‌ها، میدان‌های نفتی، پالایشگاه‌ها و شبکه‌های انتقال و ذخیره‌سازی اعلام کرد و هم‌زمان تلاش‌هایی برای جذب سرمایه‌گذاری جدید در جریان است.

آمار وزارت انرژی نشان می‌دهد سوریه در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۱۴/۸ میلیون بشکه نفت خام و ۱/۴۲۹ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی خام تولید کرده است.

این وزارتخانه گفت ۱۵۲ چاه دوباره به مدار تولید بازگشته‌اند، ۱۰ چاه جدید وارد تولید شده‌اند و بخش‌هایی از شبکه خطوط لوله گاز نیز بازسازی شده‌اند.

اختلال‌های اخیر در مقطعی حساس رخ می‌دهند؛ زمانی که دمشق در تلاش است تولید داخلی انرژی را احیا و زیرساخت‌هایی را بازسازی کند که برای تامین برق و بهبود گسترده‌تر اقتصاد حیاتی هستند.

در سطحی گسترده‌تر، دولت سوریه تلاش کرده این کشور را به‌عنوان یک مسیر مهم منطقه‌ای انتقال انرژی و جایگزینی زمینی برای تنگه هرمز مطرح کند.

آیا سوریه می‌تواند از این شبکه محافظت کند؟

شرکت نفت سوریه در واکنش به این حوادث، تحقیقات را آغاز کرده و تدابیر امنیتی بیشتری به اجرا گذاشته است.

پس از انفجار جبسه در ماه اوت، این شرکت گفت اقدامات بیشتری برای حفاظت از تاسیسات و خطوط لوله نفت و گاز انجام می‌دهد.

برخی تعمیرات نیز نسبتا سریع انجام شده‌اند.

خط لوله جبسه یک روز پس از انفجار ماه اوت دوباره وارد مدار شد و به گزارش سانا، بخش آسیب‌دیده نزدیک الشولا نیز ظرف چند روز تعمیر شد.

با این حال، شبکه خطوط لوله در مسافت‌های طولانی و در مناطقی با شرایط امنیتی متفاوت امتداد دارد.