غیبت علی‌اف در نشست کشورهای ترک؛ تنش میان باکو و آنکارا آشکارتر شد

الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور جمهوری آذربایجان، با وجود دعوت شخصی رجب طیب اردوغان، همتای ترکیه‌ای خود، در نشست سران کشورهای ترک شرکت نکرد.

رسانه‌های بین‌المللی غیبت آقای علی‌اف را نشانه‌ای دیگر از تیرگی روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان دانستند.

در هفته‌های اخیر، انتقاد مقام‌ها و چهره‌های سیاسی ترکیه از مقررات جدید حجاب در آذربایجان به اختلافات دو کشور دامن زده است. آذربایجان مقررات جدیدی برای پوشش دانش‌آموزان و معلمان وضع کرده که اگرچه به‌صراحت حجاب را ممنوع نکرده، اما گزارش‌هایی از جلوگیری از ورود دختران محجبه به مدارس و محدودیت فعالیت معلمان محجبه منتشر شده است.

آذربایجان می‌گوید که این مقررات بر مبنای اصول سکولار تنظیم شده است.

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، روز جمعه در نشست آنکارا، بدون نام بردن از جمهوری آذربایجان گفت: «در تصویر خانواده ما جایی برای جدایی، تفرقه یا درگیری نیست. همه ما یکی هستیم و در کنار هم قرار داریم و به خواست خدا، تا ابد برادر خواهیم ماند.»

جیحون بایراموف، وزیر خارجه جمهوری آذربایجان، نمایندگی این کشور در نشست سران کشورهای ترک را بر عهده داشت. او پس از سخنرانی آقای اردوغان، بدون اشاره به تنش‌های اخیر، از ترکیه به خاطر میزبانی نشست تشکر کرد.

چنین سطحی از تنش در روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان کم‌سابقه است.

ترکیه و جمهوری آذربایجان همواره روابط خود را با عبارت «دو کشور، یک ملت» توصیف کرده‌اند.

تیرگی روابط دو کشور در حالی است که پس از حمایت ترکیه از جمهوری آذربایجان در جنگ قره‌باغ کوهستانی در سال ۲۰۲۳، همکاری‌های دو کشور به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده بود.

ترکیه از خریداران اصلی گاز طبیعی جمهوری آذربایجان است.

آقای اردوغان در همین هفته یکی از مشاورانش را پس از انتقاد علنی او از تصمیم جمهوری آذربایجان درباره حجاب در مدارس برکنار کرده بود.

دفتر ریاست‌جمهوری ترکیه اعلام کرد که آقای اردوغان هفته گذشته نیز در جریان یک تماس تلفنی، شخصاً از الهام علی‌اف دعوت کرده بود تا در نشست سازمان کشورهای ترک شرکت کند.

خبرگزاری آذری‌پرس، بدون اشاره به منبع خبر، گزارش داد که آقای علی‌اف به دلیل «برنامه‌های از پیش تعیین‌شده و فشردگی برنامه کاری» در این نشست شرکت نکرده است. از جمله این برنامه‌ها، مراسم و جشنواره‌ای در چارچوب جام جهانی زیر ۱۵ سال فیفا در باکو عنوان شده است.

اختلاف بر سر چیست؟

مقام‌های جمهوری آذربایجان تاکنون درباره علت غیبت آقای علی‌اف در نشست اظهارنظر رسمی نکرده‌اند.

در همین حال، ترکیه می‌کوشد روابط خود را با ارمنستان عادی کند و مرز مشترکش را به روی این کشور بازگشایی کند؛ هرچند آنکارا این موضوع را به پیشرفت روند صلح میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان مشروط کرده است.

اما جدای از عادی‌سازی روابط با ارمنستان، اختلاف بر سر اسرائیل و فلسطین از مسائل حساس‌تر میان دو کشور تلقی می‌شود.

ترکیه پس از حملات حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و آغاز عملیات نظامی گسترده اسرائیل در غزه، به یکی از کشورهایی تبدیل شد که تندترین مواضع را علیه اسرائیل اتخاذ کردند.

در مقابل، جمهوری آذربایجان برای روابط خود با اسرائیل، به‌ویژه در حوزه‌های امنیتی، اطلاعاتی و انرژی، اهمیت راهبردی قائل است. باکو مقادیر قابل توجهی سلاح از اسرائیل خریداری می‌کند و در مقابل، بخش بزرگی از نیازهای نفتی این کشور را تأمین می‌کند.

اخیراً در ادامه هشدارهای غیرمستقیم به ترکیه، وزارت خارجه جمهوری آذربایجان در ماه جاری میلادی ۳۱ شهروند ترکیه را به دلیل مطالب منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی که آنها را علیه حاکمیت و امنیت جمهوری آذربایجان دانسته، «عناصر نامطلوب» اعلام و ورودشان را به این کشور ممنوع کرده است.

هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، نیز در همین ماه پس از دیدار با علی‌اف در نشستی در باکو گفت که در شبکه‌های اجتماعی اطلاعات نادرستی درباره روابط ترکیه و جمهوری آذربایجان منتشر می‌شود. او در عین حال تأکید کرد که دو کشور می‌توانند اختلافات خود را از طریق گفت‌وگو حل‌وفصل کنند.

البته شرکت نکردن رهبران دو کشور در چنین نشست‌هایی بی‌سابقه نیست. دو سال پیش، زمانی که آقای اردوغان در نشست غیررسمی سران کشورهای ترک در شوشا شرکت نکرد، شماری از ناظران درباره سرد شدن روابط دو کشور هشدار داده بودند.