ترکیه به رقابت دبیرکلی سازمان ملل پیوست؛ فریدون سینیرلی‌اوغلو چه شانسی دارد؟

دوره دبیرکلی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد و ترکیه نیز به رقابت برای انتخاب جانشین او پیوسته است.

ترکیه که اعلام کرد ۳۱ اکتبر نامزدی خود را ثبت کرده است، روی فریدون سینیرلی‌اوغلو، دبیرکل سازمان امنیت و همکاری اروپا حساب باز کرده است.

روند تعیین نامزدها که از پایان سال ۲۰۲۵ آغاز شده بود، اکنون وارد مراحل پایانی شده است. نامه نامزدی ترکیه در ۳۰ اکتبر، بلافاصله پس از پایان دور هفتم رای‌گیری‌ها، ارائه شد.

در دور هفتم نیز هیچ توافقی بر سر هیچ‌ یک از نامزدها به دست نیامد.

آنکارا بر این باور است که بن‌بست ایجادشده در رقابت، برای نامزدهای جدید فضا باز کرده است.

اما فریدون سینیرلی‌اوغلو کیست و چه شانسی در این رقابت دارد؟

دبیرکل سازمان ملل چگونه انتخاب می‌شود؟

اگرچه دبیرکل سازمان ملل از نظر فنی توسط مجمع عمومی سازمان ملل انتخاب می‌شود، اما مرحله تعیین‌کننده این روند، رای‌گیری‌ها در شورای امنیت سازمان ملل است.

کشورها نامزد معرفی می‌کنند، نامزدها با کشورهای عضو دیدار و گفت‌وگو می‌کنند و سپس پرونده به شورای امنیت ارجاع می‌شود.

اعضای شورا پیش از انتخاب نهایی، مجموعه‌ای از «رای‌گیری‌های آزمایشی» و غیررسمی برگزار می‌کنند.

اعضا برای هر نامزد یکی از سه گزینه «حمایت می‌کنم»، «حمایت نمی‌کنم» یا «نظری ندارم» را انتخاب می‌کنند.

برای انتخاب شدن، یک نامزد باید دست‌کم ۹ رای مثبت در شورای امنیت کسب کند و با وتوی هیچ‌ یک از اعضای دائم شورا مواجه نشود.

به این معنا که موضع پنج عضو دائم دارای حق وتو یعنی آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه در این روند نقشی تعیین‌کننده دارد.

چه نامزدهایی پیشتاز هستند؟

پیش از آنکه ترکیه نامه نامزدی خود را ارائه کند، هفت نامزد در رقابت حضور داشتند.

در میان آن‌ها نام‌هایی مانند ربکا گرینسپن از کاستاریکا و رافائل گروسی، رئیس آرژانتینی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، برجسته‌تر بودند.

از آنجا که تاکنون هیچ زنی به مقام دبیرکلی سازمان ملل نرسیده است، انتظار می‌رود نامزدهای زن از مزیتی نسبی برخوردار باشند.

تاکنون ربکا گرینسپن، معاون پیشین رئیس‌جمهور کاستاریکا، بخت اصلی رقابت به شمار رفته است. او ریاست کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) را بر عهده دارد.

او به دلیل تجربه در حوزه توسعه، مبارزه با فقر و امور مالی بین‌المللی، به‌ویژه در میان کشورهای جنوب جهانی، چهره‌ای شناخته‌شده محسوب می‌شود.

گرینسپن در هفتمین رای‌گیری آزمایشی در ۳۰ اکتبر، ۱۱ رای حمایتی به دست آورد، اما پیش‌تر با آرای منفی اعضای دائم شورای امنیت روبه‌رو شده بود. بنابراین، هرچند در جایگاه نخست قرار دارد، اما پیروزی او قطعی نیست.

رافائل گروسی در آغاز رقابت از سوی بسیاری از دیپلمات‌ها از جمله نامزدهای اصلی شناخته می‌شد. او به‌ویژه پس از نقش‌آفرینی دیپلماتیک در پرونده برنامه هسته‌ای ایران و تاسیسات هسته‌ای اوکراین، به چهره‌ای شناخته‌شده در سطح جهانی تبدیل شد.

کارولین رودریگز بیرکت، وزیر خارجه پیشین گویان که سال‌ها به‌عنوان دیپلمات در سازمان ملل فعالیت کرده است، اگرچه به اندازه دیگر نامزدها در افکار عمومی شناخته شده نیست، اما در رای‌گیری‌ها عملکرد خوبی داشته است.

او در آخرین رای‌گیری پس از گرینسپن و یک نامزد دیگر، بالاتر از لانا نسیبه، نامزد امارات متحده عربی، در رتبه سوم قرار گرفت. با این حال او نیز از جمله نامزدهایی بوده که رای منفی اعضای دائم شورای امنیت را دریافت کرده‌اند.

لانا نسیبه، نماینده دائم پیشین امارات در سازمان ملل، به‌دلیل برخورداری از حمایت شورای همکاری خلیج فارس مورد توجه قرار گرفته است. او اگرچه در برخی رای‌گیری‌ها به رتبه‌های بالا رسید، اما نتوانسته در رقابت شتاب بگیرد.

چرا ترکیه اکنون نامزد معرفی کرد؟

فرآیند نامزدی در نوامبر ۲۰۲۵ آغاز شد و با نزدیک شدن به پایان دوره گوترش، رقابت به مراحل نهایی رسیده است.

ترکیه ابتدا می‌خواست ببیند آیا رقابت به بن‌بست خواهد رسید یا نه.

احمد ییلدیز، نماینده دائم ترکیه در سازمان ملل که درخواست نامزدی را ارائه کرد، گفت ترکیه پس از آن تصمیم به معرفی نامزد گرفت که هیچ اجماعی بر سر نامزدهای موجود شکل نگرفت.

او به خبرگزاری آناتولی گفت ترکیه برای کمک به تسهیل روند کار سازمان ملل، سینیرلی‌اوغلو را نامزد کرده است.

ییلدیز افزود آنکارا به سنت نانوشته‌ای که بر اساس آن انتظار می‌رود دبیرکل بعدی از منطقه آمریکای لاتین و کارائیب انتخاب شود احترام گذاشته و به همین دلیل تا این زمان صبر کرده بود.

واکنش جمهوری آذربایجان چه بود؟

در هفته‌های اخیر برخی تحلیلگران از تبدیل شدن موضوع دبیرکلی سازمان ملل به یک عامل جدید تنش میان ترکیه و جمهوری آذربایجان سخن گفته بودند.

خبرگزاری جمهوری آذربایجان در تحلیلی که ۳۰ اکتبر منتشر کرد، انتقادهایی را متوجه رسانه‌های ترکیه کرد که مدعی بودند باکو از نامزدی لانا زکی نسیبه، نامزد امارات، حمایت می‌کند.

در این تحلیل اشاره شد که ترکیه در آن زمان هنوز نامزد رسمی خود را معرفی نکرده بود و موضع این کشور در قبال امارات در چارچوب نزاکت دیپلماتیک قرار داشت.

با این حال، در همان تحلیل ادعا شد که فریدون سینیرلی‌اوغلو در گذشته از دیپلمات‌هایی بوده که از روند عادی‌سازی روابط با ارمنستان حمایت کرده‌ و به اندازه کافی منافع جمهوری آذربایجان را در نظر نگرفته‌ است و به همین دلیل نیز انتقادهایی متوجه او شد.

اما پس از اعلام رسمی نامزدی ترکیه، آیخان حاجی‌زاده، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری آذربایجان، اعلام کرد که باکو از نامزدی سینیرلی‌اوغلو برای دبیرکلی سازمان ملل استقبال می‌کند.

او تاکید کرد که نامزدها باید بر پایه تجربه دیپلماتیک، بی‌طرفی و توانایی ایجاد اجماع ارزیابی شوند.

فریدون سینیرلی‌اوغلو کیست؟

بر اساس زندگینامه رسمی، سینیرلی‌اوغلو از دسامبر ۲۰۲۴ به‌عنوان هشتمین دبیرکل سازمان امنیت و همکاری اروپا مشغول به کار بوده است.

او پیش از آن، بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۳ نماینده دائم ترکیه در سازمان ملل بود.

در سال ۲۰۲۳ نیز آنتونیو گوترش او را به‌عنوان هماهنگ‌کننده ویژه سازمان ملل برای یک روند ارزیابی مستقل که با تصمیم شورای امنیت مجاز شناخته شده بود، منصوب کرد.

سینیرلی‌اوغلو در دولت موقت ترکیه در سال ۲۰۱۵ سمت وزیر امور خارجه را برعهده داشت. او همچنین در فاصله سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۵ و سپس ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶ به‌عنوان معاونت وزارت امور خارجه ترکیه فعالیت کرد.

او مدرک دکترای خود را در رشته علوم سیاسی و روابط بین‌الملل از دانشگاه بوغازایچی دریافت کرده است.

سینیرلی‌اوغلو تحصیلات کارشناسی خود را نیز در دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آنکارا به پایان رساند.