شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بی‌بی‌سی هستید که از داده کمتری استفاده می‌کند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
چگونه پهپادها بدون جی‌پی‌اس در خاک دشمن پرواز می‌کنند؟
- نویسنده, اولگ چرنیش
- شغل, بی‌بی‌سی اوکراینی
- در, کی‌یف
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
رقابت فناوری در جنگ روسیه و اوکراین، هر دو طرف را وادار کرده است برای حفظ کارایی سامانه‌های بدون سرنشین خود به دنبال راه‌حل‌های تازه باشند. یکی از حوزه‌های اصلی این تلاش‌ها، یافتن روش‌هایی برای ناوبری در شرایطی است که نه ارتباط ماهواره‌ای در دسترس باشد و نه ارتباط رادیویی. ایده‌هایی برای حل این مشکل از هم‌اکنون مطرح شده‌اند.
هر راننده‌ای در کی‌یف می‌تواند بگوید انسان امروزی تا چه اندازه به ناوبری آنلاین وابسته است؛ به‌ویژه وقتی تلفن همراهش به جای اینکه موقعیت او را در منطقه بورشچاگیوکا در پایتخت اوکراین نشان دهد، با اصرار می‌گوید در لیما، پایتخت پرو، قرار دارد.
این همان چیزی است که به آن «اسپوفینگ» می‌گویند؛ یعنی جایگزین کردن مختصات واقعی ماهواره‌ای با مختصات جعلی. علاوه بر این، در بسیاری از موارد سیگنال ناوبری ماهواره‌ای نیز به طور کامل مختل یا مسدود می‌شود.
در طول جنگ اوکراین، اختلال و دستکاری سیگنال‌های ماهواره‌ای و ارتباطات تلفن همراه به طور گسترده، نه فقط در اطراف تاسیسات نظامی بلکه در مناطق وسیعی از اوکراین و روسیه، به کار گرفته شده است. در نتیجه این اقدامات، گاه کل یک منطقه تحت تاثیر قرار می‌گیرد.
هدف از این کار، گمراه کردن یا از کار انداختن سامانه‌های ناوبری نصب‌شده روی موشک‌ها و پهپادهاست.
این تسلیحات بدون توانایی تعیین دقیق موقعیت خود نمی‌توانند جهت‌یابی کنند؛ موضوعی که معمولا باعث می‌شود از هدف منحرف شوند یا حتی سقوط کنند.
در جست‌وجوی شیوه‌های جدید ناوبری
سرگرد ایهور بوهدان، رئیس مرکز نوآوری و فناوری سپاه هفتم نیروهای تهاجم هوابرد ارتش اوکراین، به بی‌بی‌سی اوکراینی توضیح می‌دهد که جنگ مدرن به‌تدریج از الگویی فاصله می‌گیرد که در آن اپراتور، پهپاد را به‌طور مداوم از طریق یک کانال رادیویی پایدار هدایت می‌کند.
تنها راه، افزایش استقلال سامانه‌های بدون سرنشین، از جمله در ناوبری، است.
به باور بوهدان، ترکیب چند روش مستقل ناوبری، از جمله سامانه‌های اینرسی، دوربین‌های بسیار دقیق مجهز به الگوریتم‌های بینایی رایانه‌ای و دیگر حسگرهای نصب‌شده روی پهپاد، رویکردی امیدبخش است، سامانه به‌طور پیوسته از این منابع اطلاعات دریافت می‌کند و موقعیت خود را تعیین می‌کند.
توسعه ناوبری بصری و بینایی ماشین، به‌ویژه در نبود جی‌پی‌اس، اهمیت دارد. در این شرایط پهپاد می‌تواند به داده‌های بینایی رایانه‌ای و ناوبری ماشینی تکیه کند.
ایجاد شبکه‌های مش برای سامانه مشترک فعالیت پهپادها نیز امیدبخش است، شبکه‌هایی که در آن پهپادها با دریافت و ارسال سیگنال رادیویی با یکدیگر «صحبت» می‌کنند، یعنی با هم تعامل دارند.
روسیه به‌طور فعال از این فناوری برای حملات پهپادی، برای مثال با «شاهد»های جت موتور، به استان‌های شمالی و غربی اوکراین استفاده می‌کند.
همه این‌ها سامانه‌های پرهزینه و پیچیده ناوبری جایگزین هستند.
سرگی بسکرستنوف، معروف به «فلش»، مشاور رئیس‌جمهور اوکراین در امور فناوری، خاطرنشان می‌کند که ناوبری بصری به شرایط آب‌وهوایی نیز وابسته است.
به نظر او، امیدبخش‌ترین روش، ناوبری بر اساس ناهمگونی‌های میدان مغناطیسی زمین است. او تاکید می‌کند که پیشرفته‌ترین شرکت‌های جهان اکنون روی این روش کار می‌کنند، اما هنوز برای استفاده در مقیاس انبوه آماده نیست.
با این حال، سامانه دیگری هم وجود دارد که ساده، ارزان و موثر است.
گرچه نزدیک به ۱۰۰ سال پیش برای هواپیماهای معمولی ابداع شد، اکنون برای هواگردهای بدون سرنشین مفید از آب درآمده است.
فرستنده‌های راهنمای ناوبری چیستند؟
صحبت از چیزی است که «شبکه فرستنده‌های راهنمای رادیویی» نامیده می‌شود.
ایده آن نسبتا ساده است: اگر دشمن سیگنال ماهواره‌های جی‌ان‌اس‌اس، یعنی سامانه جهانی ناوبری ماهواره‌ای را که مختصات دقیق، سرعت و زمان هر جسم روی زمین را تعیین می‌کند و سیگنالش از بالا می‌آید مختل کند، باید نقاطی ایجاد کرد که چنین سیگنالی را از پایین ارائه دهند.
برای این کار، دستگاه‌های کوچک ویژه‌ای به نام فرستنده‌های راهنمای رادیویی در منطقه‌ای معین نصب یا از هوا رها می‌شوند. مختصات آن‌ها مشخص است؛ بنابراین وقتی پهپاد در آن منطقه پرواز می‌کند، مختصات و زمان رسیدن سیگنال به گیرنده را از چند فرستنده دریافت می‌کند.
ادامه کار هندسه معمولی است: پهپاد با داشتن اطلاعات فاصله تا فرستنده و ارتفاع از زمین، موقعیت خود را در فضا محاسبه می‌کند.
آزمایش این فناوری در جبهه برای برخی ماموریت‌های پهپادی از چند سال پیش آغاز شد، اما ممکن است در آینده نزدیک گسترش یابد.
برای مثال، همین فناوری به پهپادهای اوکراینی امکان می‌دهد در نبود سیگنال ماهواره‌ای، در خاک روسیه پرواز کنند.
روسیه در دسامبر ۲۰۲۵ از آزمایش نمونه اولیه سامانه ناوبری بدون ماهواره «فوق‌العاده دقیق» خود با نام «آریادنا» خبر داد.
این سامانه بر پایه فرستنده‌های راهنما ساخته شده است که به گفته سازندگان، موقعیت‌یابی با خطای حداکثر ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر را ممکن می‌کنند. یعنی دقت ادعاشده باید هشت برابر بهتر از جی‌پی‌اس باشد.
به گفته «فلش»، این سامانه در حال توسعه است و روسیه اکنون گزینه‌های نصب آن را روی «شاهد»ها، بمب‌های هدایت‌شونده و موشک‌ها بررسی می‌کند.
این سامانه به پهپادهای روسی امکان خواهد داد تا عمق ۱۰۰ کیلومتری خاک اوکراین جهت‌یابی کنند.
«فلش» خاطرنشان می‌کند: «این در عمل یعنی امکان حمله دقیق به بخش عظیمی از اوکراین.»
اوکراین نیز روی ناوبری مبتنی بر فرستنده‌های راهنمای خود کار می‌کند.
دست‌کم در ژوئیه ۲۰۲۶، ژنرال آندری لبدنکو، معاون فرمانده کل نیروهای مسلح اوکراین، اعلام کرد که طرح آزمایشی «شبکه فرستنده‌های راهنما» کارایی خود را در استان‌های سومی و خارکیف نشان داده است.
او گفت این شبکه نتایج خوبی داشته و به همین دلیل تصمیم گرفته شده است به سراسر خاک اوکراین گسترش یابد.
انتظار می‌رود پس از استقرار، این سامانه نه فقط به پهپادها، بلکه به هواگردهای سبک، پهپادهای رهگیر و حسگرهای گوناگون مورد استفاده نیروهای دفاعی نیز کمک کند.
چه کسانی روی این فناوری کار می‌کنند؟
بر اساس اطلاعاتی که بی‌بی‌سی از مدیران صنایع دفاعی اوکراین به دست آورده است، چندین تولیدکننده به‌طور هم‌زمان در حال توسعه سامانه‌های ناوبری مبتنی بر فرستنده‌های راهنمای خود هستند.
برخی از آن‌ها، از جمله «ساین انجینیرینگ» و «ویری اینداستریز»، پیش‌تر طرح‌های خود را علنا معرفی کرده‌اند.
علاوه بر این، کانال‌های تلگرامی تخصصی روسی گزارش داده‌اند که طی سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، فرستنده‌های راهنمای رادیویی «ساین‌لینک» ساخت ساین انجینیرینگ را در سرزمین‌های اشغالی و حتی داخل روسیه پیدا کرده‌اند.
آندری چولیک، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل ساین انجینیرینگ، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت «به‌دلیل حساسیت بالا و خطرهای امنیتی» نمی‌تواند درباره این موضوع اظهارنظر کند.
با این حال، او تائید کرد که شرکتش «به‌طور منظم و از مدت‌ها پیش» روی شبکه فرستنده‌های راهنما کار می‌کند.
چولیک گفت: «شبکه فرستنده‌های راهنما طرحی بسیار مهم برای کشور است که می‌تواند ماموریت‌های پهپادی را در سراسر خط مقدم پشتیبانی و تقویت کند. این همان چیزی است که ما برتری فناوری می‌نامیم: زیرساختی کامل که راه‌حل‌های ارتباطی و ناوبری ما در چارچوب آن واقعا موثر عمل خواهند کرد.»
به نظر او، ایجاد این شبکه «طرحی زیربنایی برای کشور» است.
یکی از طرح‌های امیدبخش این شرکت، سامانه‌ای به نام «پاسیکا» است. این سامانه با تکیه بر ماژول‌های رادیویی ساین‌لینک، خواهد توانست گروه‌هایی از پهپادها را به‌طور خودکار، در حالت سکوت رادیویی، به منطقه مورد نظر برساند، حتی در شرایط اخلال یا نبود سیگنال ماهواره‌ای.
دشمن نخواهد توانست چنین «دسته پهپادی» خودمختاری را از پیش شناسایی یا به‌طور موثر رهگیری کند. در منطقه‌ای که این گروه به آن می‌رسد، اپراتور کنترل پهپادها را در دست می‌گیرد و می‌تواند اهداف لازم را برای آن‌ها تعیین کند. پهپادها به‌طور خودمختار به محل آغاز پرواز بازمی‌گردند.
چولیک خاطرنشان کرد: «به نظر من، آینده صرفا در یافتن یک فناوری که «جای جی‌پی‌اس را بگیرد» نیست. موضوع ایجاد زیرساخت ناوبری مقاوم و چندلایه‌ای است که به سامانه‌های بدون سرنشین امکان دهد حتی در محیط‌هایی که جی‌ان‌اس‌اس در دسترس یا قابل اعتماد نیست، ماموریت خود را انجام دهند.»
چه قابلیت‌هایی فراهم می‌کند؟
ادوارد لیسنکو، مدیر توسعه شرکت فناوری دفاعی ویری اینداستریز، درباره جنبه‌های کاربرد ناوبری مبتنی بر فرستنده‌های راهنما توضیحات بیشتری به بی‌بی‌سی داد.
مدیران این شرکت در مارس ۲۰۲۶ از توسعه ماژول‌های راهنمای اختصاصی خود خبر دادند که به پهپادها امکان می‌دهد حتی هنگام اخلال در جی‌پی‌اس و ارتباطات، بر اساس سیگنال پرواز کنند.
به گفته لیسنکو، این سامانه اکنون در مرحله آزمایش رزمی است. یعنی برخی یگان‌های نیروهای دفاعی، کارایی پهپادهای مجهز به این نوع ناوبری را در مأموریت‌های مشخص و بخش‌های معینی از جبهه بررسی می‌کنند.
نماینده ویری اینداستریز توضیح می‌دهد که ناوبری مبتنی بر فرستنده‌های راهنما هنوز دقت لازم برای ماموریت‌های گسترده را فراهم نمی‌کند. به گفته او، خطا در حال حاضر به ۵۰ تا ۱۵۰ متر می‌رسد.
بنابراین فعلا این فناوری بیشتر برای ماموریت‌های لجستیکی و شناسایی استفاده می‌شود. این روش نه تنها امکان فعالیت بدون ارتباط ماهواره‌ای را فراهم می‌کند، بلکه بازگشت خودمختار پهپاد به «خانه» را نیز ممکن می‌سازد.
ادوارد لیسنکو در میان مشکلات، به دشواری نصب این فرستنده‌ها اشاره می‌کند. نظامیان باید در شرایط سخت، این دستگاه‌ها را در فاصله‌های زیاد و نقاط مرتفع، مانند درختان، برج‌ها و دکل‌ها، قرار دهند و پس از مدتی باتری‌هایشان را تعویض کنند و کارهای دیگری انجام دهند.
مدیر توسعه توضیح می‌دهد: «در آینده، اگر همه چیز خوب پیش برود، قصد داریم شبکه فرستنده‌های راهنمای خود را مستقر کنیم تا به‌طور خودکار کار کنند و یگان‌ها مجبور نباشند خودشان آن‌ها را بچینند، چون این هم یک مشکل است. هرچه فاصله میان فرستنده‌ها بیشتر باشد، دقت بالاتر است.»
او درباره ماموریت‌ها در خاک روسیه توضیح می‌دهد که اگر فرستنده‌ای نزدیک مرز و در سمت اوکراین نصب شود، ناوبری پهپاد را تا فاصله ۱۰۰ کیلومتری تامین می‌کند. این برای برخی ماموریت‌ها در پشت خطوط دشمن کافی است.
لیسنکو می‌گوید: «فرستنده‌ها در خاک خودمان قرار داده می‌شوند، اما پرنده به خاک دشمن می‌رود. این به پهپاد امکان می‌دهد به آنجا، یعنی خاک روسیه، پرواز کند و ناوبری داشته باشد، هرچند با میزانی خطا.»
او اضافه می‌کند که می‌توان در خود فرستنده‌های راهنمای رادیویی نیز اخلال ایجاد کرد، اما این کار دشوار است.